ନ ମାଧଵସମୋ ମାସୋ ନ ମାଧଵସମୋ ଵିଭୁଃ । ଗତୋହି ଦୁରିତାଂଭୋଧୌ ମଜ୍ଜମାନଜନସ୍ଯ ଯଃ
ମାଧବ ମାସ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାସ ନାହିଁ, ମାଧବ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରଭୁ ନାହିଁ। ଯେ ଲୋକ ଦୁଷ୍କର୍ମର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଦତ୍ତଂ ଜପ୍ତଂ ହୁତଂ ସ୍ନାତଂ ଯଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ମାସି ମାଧଵେ । ତଦକ୍ଷଯଂ ଭଵେଦ୍ଭୂପ ପୁଣ୍ଯଂ କୋଟିଶତାଧିକମ୍
ମାଧବ ମାସରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଯାହା କିଛି ଦାନ, ଜପ, ହୋମ କିମ୍ବା ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ହେ ରାଜା, ସେ ସବୁର ପୁଣ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ଗୁଣା ଅଧିକ ହୁଏ।
ଯଥା ଦେଵେଷୁ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଦେଵୋ ନାରାଯଣୋ ହରିଃ । ଯଥା ଜପ୍ଯେଷୁ ଗାଯତ୍ରୀ ସରିତାଂ ଜାହ୍ନଵୀ ତଥା
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ନାରାୟଣ ହରି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଜପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଗାୟତ୍ରୀ, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା), ସେପରି—
ଯଥୋମା ସର୍ଵନାରୀଣାଂ ତପତାଂ ଭାସ୍କରୋ ଯଥା । ଆରୋଗ୍ଯଲାଭୋ ଲାଭାନାଂ ଦ୍ଵିପଦାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଯଥା
ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଉମା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଲାଭମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆରୋଗ୍ୟ, ଦୁଇପାଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ—
ପରୋପକାରଃ ପୁଣ୍ଯାନାଂ ଵିଦ୍ଯାନାଂ ନିଗମୋ ଯଥା । ମଂତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଣଵୋ ଯଦ୍ଵଦ୍ଧ୍ଯାନାନାମାତ୍ମଚିଂତନମ୍
ପୁଣ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ପରଉପକାର, ଜ୍ଞାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବେଦ, ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓଁକାର, ଧ୍ୟାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମଚିନ୍ତନ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ—
ସତ୍ଯଂ ସ୍ଵଧର୍ମଵର୍ତିତ୍ଵଂ ତପସାଂ ଚ ଯଥା ଵରମ୍ । ଶୌଚାନାମର୍ଥଶୌଚଂ ଚ ଦାନାନାମଭଯଂ ଯଥା
ତପସ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ସତ୍ୟ ଓ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିବା, ଶୌଚମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧନର ପବିତ୍ରତା, ଦାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟମୁକ୍ତି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଗୁଣାନାଂ ଚ ଯଥା ଲୋଭକ୍ଷଯୋ ମୁଖ୍ଯୋ ଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ମାସାନାଂ ପ୍ରଵରୋ ମାସସ୍ତଥାସୌ ମାଧଵୋ ମତଃ
ଗୁଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୋଭ ନାଶ ମୁଖ୍ୟ ଗୁଣ ବୋଲି ମନାଯାଏ, ସେପରି ମାଧବ ମାସ ସମସ୍ତ ମାସରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ତତ୍ର ଯତ୍କ୍ରିଯତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଯଜ୍ଞ ଦାନମୁପୋଷଣମ୍ । ତପୋଽଧ୍ଯଯନପୂଜାଦି ତଦକ୍ଷଯଫଲଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ଉପବାସ, ତପସ୍ୟା, ପାଠ, ପୂଜା ହୁଏ, ସେ ସବୁର ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵୈଶାଖାଂତାନି ପାପାନି ସୂର୍ଯାଂତାନି ତମାଂସି ଚ । ପରାପକାରପୈଶୁନ୍ଯ ପ୍ରାଂତାନି ସୁକୃତାନି ଚ
ବୈଶାଖ ଶେଷରେ ପାପ ଶେଷ ହୁଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶେଷରେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂରିଯାଏ, ଭଲ କାମ, ଅନ୍ୟାୟ ଓ ନିନ୍ଦା ମଧ୍ୟ ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚେ।
କାର୍ତିକେ ମାସି ଯତ୍କିଂଚିତ୍ତୁଲାସଂସ୍ଥେ ଦିଵାକରେ । ସ୍ନାନଦାନାଦିକଂ ରାଜଂସ୍ତତ୍ପରାର୍ଧଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଳାରାଶିରେ ଥିଲେ, ଯେଉଁ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ହେ ରାଜା, ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଦୁଗୁଣ ହୁଏ।
ତସ୍ମାତ୍ସହସ୍ରଗୁଣିତଂ ମାଘେ ମକରଗେ ରଵୌ । ତତୋଽପି ଶତସଂଖ୍ଯାତଂ ଵୈଶାଖେମେଷଗେ ରଵୌ
ତେଣୁ, ମାଘ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ଥିଲେ, ପୁଣ୍ୟ ହଜାର ଗୁଣା ହୁଏ; ବୈଶାଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷରେ ଥିଲେ, ଏହା ତାହାଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ହୁଏ।
ତେ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ସୁକୃତିନୋ ନରା ଵୈଶାଖ ମାସି ଯେ । ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ପୂଜଯଂତି ମଧୁଦ୍ଵିଷମ୍
ବୈଶାଖ ମାସରେ ଯେଉଁ ଲୋକେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରି ମଧୁ ନାଶକଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ।
ପ୍ରାତଃସ୍ନାନଂ ଚ ଵୈଶାଖେ ଯଜ୍ଞଦାନମୁପୋଷଣମ୍ । ହଵିଷ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଚ ମହାପାତକନାଶନମ୍
ବୈଶାଖ ମାସରେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ଉପବାସ, ହବିଷ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ—ଏସବୁ ବଡ଼ ପାପକୁ ନାଶ କରେ।
ପୁନଃ କଲିଯୁଗେ ରାଜନ୍ନେତଦ୍ଗୋପ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଅଶ୍ଵମେଧାଦିକଂ ଯସ୍ମାନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମାଧଵସ୍ଯ ଯତ୍
ପୁନି କଳିଯୁଗରେ, ହେ ରାଜା, ଏହି ମହାତ୍ମ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ହେବ, କାରଣ ମାଧବ ମାସର ମହିମା ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ସମାନ।
ଅଶ୍ଵମେଧମଖଃ ପୁଣ୍ଯଃ କଲୌ ନୈଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଏଷ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ହଯମେଧ ସମୋ ଵିଧିଃ
କଳିଯୁଗରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପୁଣ୍ୟ ଚାଲିନଥାଏ; ଏହି ମାଧବ ମାସର ନିୟମ ଅଶ୍ୱମେଧ ସମାନ।
ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷଫଲପ୍ରଦମ୍ । ନ ଵେତ୍ସ୍ଯଂତି କଲୌ ପାପା ଜନା ଦୁରିତବୁଦ୍ଧଯଃ
ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, କଳିଯୁଗର ପାପୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଲୋକେ ଏହାକୁ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମିନ୍ଭଵୈର୍ନରୈଃ ପାପୈର୍ଗଂତଵ୍ଯଂ ନରକାର୍ଣଵେ । ଅତସ୍ତୁ ଵିରଲସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଚାରୋ ଯେନ ନିର୍ମିତଃ
ସେଠାରେ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ନରକର ସମୁଦ୍ରକୁ ଅଟେଇଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ପଥ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଛି, ସେହିପଥ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅପୂର୍ବ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ ପଂଚାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ବୈଶାଖ ମାସର ମହିମା ବିଷୟରେ ପଞ୍ଚାଶୀତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ସପ୍ତାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ । ସୂତଉଵାଚ- ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦସ୍ଯ ସ ଭୂପତିଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵିସ୍ମିତଃ ପ୍ରାହ ଚିନ୍ତଯନ୍ମନସା ହରିମ୍
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ— ଏଭଳି ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇ ମନରେ ହରିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଶିର ନମାଇ କହିଲେ।
ଅଂବରୀଷ ଉଵାଚ- କଥମେତଦ୍ଵିମୁହ୍ଯାମଃ ସ୍ଵଲ୍ପାଯାସେନ ଵୈ ମୁନେ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ଫଲଂ ଚୈଵାତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ— ମୁନି, ଏହି ଭଳି କିପରି ଆମେ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛୁ? କେବଳ ସ୍ନାନ କରିବାରେ, ଏତେ ସହଜରେ, ଏମିତି ଦୁର୍ଲଭ ଫଳ କିପରି ମିଳେ?
ନାରଦ ଉଵାଚ- ସତ୍ଯମୁକ୍ତଂ ତ୍ଵଯା ରାଜନ୍ନଲ୍ପାଯାସେନ ଯନ୍ମହତ୍ । ଫଲଂ ସଂପ୍ରାପ୍ଯତେ ତତ୍ର ଶ୍ରଦ୍ଧତ୍ସ୍ଵ ଵିଧିଭାଷିତମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ରାଜା, ତୁମେ ସଠିକ୍ କହିଛ, କମ୍ ପରିଶ୍ରମରେ ବଡ଼ ଫଳ ମିଳେ; ତେଣୁ ନିୟମ ଯେପରି ଦେଖାଯାଇଛି, ସେଥିରେ ଆସ୍ଥା ରଖ।
ଧର୍ମସ୍ଯ ଗତଯଃ ସୂକ୍ଷ୍ମା ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯା ହୀଶ୍ଵରୈରପି । ମୁହ୍ଯଂତେ ଚାତ୍ର ଵିଦ୍ଵାଂସୋଽଚିଂତ୍ଯଶକ୍ତି ହରେଃ କୃତୌ
ଧର୍ମର ପଥ ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହାକୁ ବୁଝିପାରନ୍ତିନାହିଁ; ଏଠି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କ ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରାଦଯୋ ରାଜନ୍ଧର୍ମାଧିକ୍ଯେନ ବାହୁଜାଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯଂ ସମୁପାଯାତାଃ ସୂକ୍ଷ୍ମା ଧର୍ମଗତିସ୍ତ୍ଵତଃ
ରାଜା, ବହୁତ ଧର୍ମ କରି, ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣତ୍ୱ ପାଇଥିଲେ; ଏହିପରି, ଧର୍ମର ପଥ ବହୁତ ସୂକ୍ଷ୍ମ।
ଅଜାମିଲୋଽପି ଭୂପାଲ ଦାସୀପତିରିତି ଶ୍ରୁତଃ । ଧର୍ମପତ୍ନୀପରିତ୍ଯାଗୀ ନିତ୍ଯଂ ପାପପଥିସ୍ଥିତଃ
ହେ ଭୂପତି, ଅଜାମିଳ ମଧ୍ୟ ଦାସୀଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ ଭାବେ ପରିଚିତ, ସେ ନିଜ ଧର୍ମପତ୍ନୀକୁ ଛାଡ଼ି, ସଦା ପାପରେ ଲିନ ଥିଲେ।
ମ୍ରିଯମାଣଃ ସୁତସ୍ନେହାତ୍ପ୍ରୋଚ୍ଯ ନାରାଯଣେତି ଚ । ତଦ୍ଧ୍ଯାନନାମଗ୍ରହଣାତ୍ପଦଂ ଲେଭେ ସୁଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ମୃତ୍ୟୁବେଳେ, ପୁଅ ପ୍ରେମରେ, ସେ 'ନାରାୟଣ' ବୋଲି କହିଥିଲେ; ସେହି ନାମର ଧ୍ୟାନ ଓ ଉଚ୍ଚାରଣ ଦ୍ୱାରା, ସେ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ପଦ ଲାଭ କଲେ।
ଅନିଚ୍ଛଯାପି ଦହତି ସ୍ପୃଷ୍ଟୋ ହୁତଵହୋ ଯଥା । ତଥା ଦହତି ଗୋଵିଂଦ ନାମଵ୍ଯାଜାଦପୀରିତମ୍
ଅନିଚ୍ଛାରେ ମଧ୍ୟ ଆଗୁନ ଛୁଇଁଲେ ଯେପରି ଜଳିଯାଏ, ସେପରି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ନାମ କେବଳ ଉପଲକ୍ଷେ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ପାପକୁ ଦହିଦେଉଛି।
କାନୀନସ୍ଯ ମୁନେଃ ପୌତ୍ରା ଭ୍ରାତୃଜାଯାଭିଗାମିନଃ । ଗୋଲକସ୍ଯ ଚ ଵୈ ପଂଡୋଃ ପୁତ୍ରାଃ କୁଂଡାଃ ସ୍ଵଯଂ ତଥା
କାନୀନ ମୁନିଙ୍କ ନାତିମାନେ, ଭାଇଙ୍କ ଜଣେଇକୁ ଗ୍ରହଣ କରିଥିବାମାନେ, ଗୋଳକ ଓ ପଣ୍ଡୁଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଏବଂ କୁଣ୍ଡ ନିଜେ ମଧ୍ୟ।
ତେ ପଂଚାପି ଚ ଭୂପାଲ ପାଂଡଵା ଦ୍ରୌପଦୀରତାଃ । ତେଷାଂ ଚ ପୁଣ୍ଯଶ୍ଲୋକତ୍ଵଂ ସୂକ୍ଷ୍ମାଧର୍ମଗତିସ୍ତତଃ
ହେ ଭୂପତି, ସେହି ପାଞ୍ଚଜଣ, ଅର୍ଥାତ୍ ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଭଲପାଇଥିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟଶ୍ଳୋକତା ଧର୍ମର ସୂକ୍ଷ୍ମ ପଥ ଦ୍ୱାରା।
ଵିଚିତ୍ରାଣି ଚ କର୍ମାଣି ଵିଚିତ୍ରା ଭୂତଭାଵନାଃ । ଵିଚିତ୍ରାଣି ଚ ଭୂତା ନିଵିଚିତ୍ରାଃ କର୍ମଶକ୍ତଯଃ
କାର୍ଯ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର, ପ୍ରାଣୀ ସୃଷ୍ଟି ମଧ୍ୟ ବିଭିନ୍ନ; ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଅନେକ ପ୍ରକାର, କାର୍ଯ୍ୟର ଶକ୍ତି ସମାନ ନୁହେଁ।
କଦାଚିତ୍ସୁକୃତଂ କର୍ମ କୂଟସ୍ଥଂ ଯଦଵସ୍ଥିତମ୍ । କେନଚିତ୍କର୍ମଣା ଭୂପ ଶୁଭେନ ପରିଵର୍ଧତେ
କେବେ କେବେ ଭଲ କାମ କୌଣସି ଅବସ୍ଥାରେ ଲୁଚି ରହିଯାଏ, ଆଉ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶୁଭ କାମ ଦ୍ୱାରା ଏହା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ହେ ରାଜା।