ତସ୍ଯାଂ ଯସ୍ତର୍ପଯେଦ୍ଦେଵାନ୍ପିତୄନ୍ମର୍ତ୍ଯୋ ଯଥାଵିଧି । ସାକ୍ଷାତ୍ପଶ୍ଯତି ତଂ ଗଂଗା ସ୍ନାତକଂ ଗତପାପକମ୍
ଏହି ଦିନରେ ଯିଏ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ମଣିଷ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ନାନ କରି ପାପମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିପାରେ।
ନ ମାଧଵ ସମୋ ମାସୋ ନ ଗଂଗା ସଦୃଶୀ ନଦୀ । ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଃ ଖଲୁ ଯୋଗୋଽଯଂ ହରିଭକ୍ତ୍ଯୈଵ ଲଭ୍ଯତେ
ମାଧବ ମାସ ସମାନ କୌଣସି ମାସ ନାହିଁ, ଗଙ୍ଗା ସମାନ କୌଣସି ନଦୀ ନାହିଁ; ଏହି ଯୋଗ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ, କେବଳ ହରିଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମିଳେ।
ଵିଷ୍ଣୁପାଦୋଦକୋଦ୍ଭୂତା ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦୁପାଗତା । ତ୍ରିଭିଃ ସ୍ରୋତୋଭିରଶ୍ରାଂତା ଯା ପୁନାତି ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପାଦଉଦକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରୁ ଆସିଥିବା, ତିନି ଧାରାରେ ଅବିରତ ବହୁଥିବା ଏହି ଗଙ୍ଗା ତିନି ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ।
ସ୍ଵର୍ଗାରୋହଣନିଃଶ୍ରେଣୀ ସତତାନଂଦକାରିଣୀ । ଅନେକଦୁରିତୋଦ୍ଗାରହାରିଣୀ ଦୁର୍ଗତାରିଣୀ
ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପାଇଁ ସିଢ଼ି, ସଦା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ଅନେକ ପାପ ଦୂର କରିଥିବା ଓ ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା।
ଶ୍ରୀମହେଶଜଟାଜୂଟଵାସିନୀ ଦୁଃଖନାଶିନୀ । ଭଜମାନଜନସ୍ଵାଂତକାନ୍ତକେଲି ଵିନାଶିନୀ
ଶ୍ରୀମହେଶଙ୍କ ଜଟାରେ ବାସ କରୁଥିବା, ଦୁଃଖ ନାଶ କରୁଥିବା, ଭକ୍ତମାନେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖରେ ମଜିଥାନ୍ତି, ତାହାକୁ ଶେଷ କରୁଥିବା।
ସଗରାନ୍ଵଯନିର୍ଵାଣକାରିଣୀ ଧର୍ମଧାରିଣୀ । ତ୍ରିମାର୍ଗଚାରିଣୀ ଦେଵୀ ଲୋକାଲଂକୃତିକାରିଣୀ
ସଗରଙ୍କ ବଂଶକୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା, ଧର୍ମକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ତିନି ମାର୍ଗରେ ଚଳିଥିବା ଓ ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରନ୍ତି, ସେ ଦେବୀ।
ଦର୍ଶନ ସ୍ପର୍ଶନ ସ୍ନାନ କୀର୍ତ୍ତନ ଧ୍ଯାନ ସେଵନୈଃ । ପୁଣ୍ଯାନପୁଣ୍ଯାନ୍ପୁରୁଷାନ୍ପାଵଯଂତୀ ସହସ୍ରଶଃ
ଦର୍ଶନ, ସ୍ପର୍ଶ, ସ୍ନାନ, ସ୍ତୁତି, ଧ୍ୟାନ ଓ ସେବା ଦ୍ୱାରା, ସେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକକୁ, ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଓ ଅପୁଣ୍ୟବାନ୍, ଦୁହିଁକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।
ଗଂଗା ଗଂଗେତି ଗଂଗେତି ଯୈସ୍ତ୍ରିସଂଧ୍ଯମିତୀରିତମ୍ । ସୁଦୂରସ୍ଥୈଶ୍ଚ ତତ୍ପାପଂ ହଂତି ଜନ୍ମତ୍ରଯାର୍ଜିତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' ବୋଲନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୂରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ତିନି ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରେଷୁ ଗଂଗାଂ ଯଃ ସ୍ମରତେ ନରଃ । ଅପି ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାସୌ ଲଭତେ ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଯଦିଓ ଅନେକ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବେ, ତଥାପି ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଵୈଶାଖେ ଶୁକ୍ଲ ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭା ସା ଵିଶେଷତଃ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଜଗତୀପାଲ ହରି ଵିପ୍ର ପ୍ରସାଦତଃ
ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀ ତାରିଖରେ ଗଙ୍ଗା ବିଶେଷ ଦୁର୍ଲଭ। ହେ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ହରି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କୃପାରେ ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ।
ନ ମାଧଵସମୋ ମାସୋ ନ ମାଧଵସମୋ ଵିଭୁଃ । ଗତୋହି ଦୁରିତାଂଭୋଧୌ ମଜ୍ଜମାନଜନସ୍ଯ ଯଃ
ମାଧବ ମାସ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାସ ନାହିଁ, ମାଧବ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରଭୁ ନାହିଁ। ଯେ ଲୋକ ଦୁଷ୍କର୍ମର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଦତ୍ତଂ ଜପ୍ତଂ ହୁତଂ ସ୍ନାତଂ ଯଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ମାସି ମାଧଵେ । ତଦକ୍ଷଯଂ ଭଵେଦ୍ଭୂପ ପୁଣ୍ଯଂ କୋଟିଶତାଧିକମ୍
ମାଧବ ମାସରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଯାହା କିଛି ଦାନ, ଜପ, ହୋମ କିମ୍ବା ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ହେ ରାଜା, ସେ ସବୁର ପୁଣ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ଗୁଣା ଅଧିକ ହୁଏ।
ଯଥା ଦେଵେଷୁ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଦେଵୋ ନାରାଯଣୋ ହରିଃ । ଯଥା ଜପ୍ଯେଷୁ ଗାଯତ୍ରୀ ସରିତାଂ ଜାହ୍ନଵୀ ତଥା
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ନାରାୟଣ ହରି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଜପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଗାୟତ୍ରୀ, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା), ସେପରି—
ଯଥୋମା ସର୍ଵନାରୀଣାଂ ତପତାଂ ଭାସ୍କରୋ ଯଥା । ଆରୋଗ୍ଯଲାଭୋ ଲାଭାନାଂ ଦ୍ଵିପଦାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଯଥା
ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଉମା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଲାଭମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆରୋଗ୍ୟ, ଦୁଇପାଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ—
ପରୋପକାରଃ ପୁଣ୍ଯାନାଂ ଵିଦ୍ଯାନାଂ ନିଗମୋ ଯଥା । ମଂତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଣଵୋ ଯଦ୍ଵଦ୍ଧ୍ଯାନାନାମାତ୍ମଚିଂତନମ୍
ପୁଣ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ପରଉପକାର, ଜ୍ଞାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବେଦ, ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓଁକାର, ଧ୍ୟାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମଚିନ୍ତନ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ—
ସତ୍ଯଂ ସ୍ଵଧର୍ମଵର୍ତିତ୍ଵଂ ତପସାଂ ଚ ଯଥା ଵରମ୍ । ଶୌଚାନାମର୍ଥଶୌଚଂ ଚ ଦାନାନାମଭଯଂ ଯଥା
ତପସ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ସତ୍ୟ ଓ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିବା, ଶୌଚମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧନର ପବିତ୍ରତା, ଦାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟମୁକ୍ତି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଗୁଣାନାଂ ଚ ଯଥା ଲୋଭକ୍ଷଯୋ ମୁଖ୍ଯୋ ଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ମାସାନାଂ ପ୍ରଵରୋ ମାସସ୍ତଥାସୌ ମାଧଵୋ ମତଃ
ଗୁଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୋଭ ନାଶ ମୁଖ୍ୟ ଗୁଣ ବୋଲି ମନାଯାଏ, ସେପରି ମାଧବ ମାସ ସମସ୍ତ ମାସରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ତତ୍ର ଯତ୍କ୍ରିଯତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଯଜ୍ଞ ଦାନମୁପୋଷଣମ୍ । ତପୋଽଧ୍ଯଯନପୂଜାଦି ତଦକ୍ଷଯଫଲଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ଉପବାସ, ତପସ୍ୟା, ପାଠ, ପୂଜା ହୁଏ, ସେ ସବୁର ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵୈଶାଖାଂତାନି ପାପାନି ସୂର୍ଯାଂତାନି ତମାଂସି ଚ । ପରାପକାରପୈଶୁନ୍ଯ ପ୍ରାଂତାନି ସୁକୃତାନି ଚ
ବୈଶାଖ ଶେଷରେ ପାପ ଶେଷ ହୁଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶେଷରେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂରିଯାଏ, ଭଲ କାମ, ଅନ୍ୟାୟ ଓ ନିନ୍ଦା ମଧ୍ୟ ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚେ।
କାର୍ତିକେ ମାସି ଯତ୍କିଂଚିତ୍ତୁଲାସଂସ୍ଥେ ଦିଵାକରେ । ସ୍ନାନଦାନାଦିକଂ ରାଜଂସ୍ତତ୍ପରାର୍ଧଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଳାରାଶିରେ ଥିଲେ, ଯେଉଁ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ହେ ରାଜା, ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଦୁଗୁଣ ହୁଏ।
ତସ୍ମାତ୍ସହସ୍ରଗୁଣିତଂ ମାଘେ ମକରଗେ ରଵୌ । ତତୋଽପି ଶତସଂଖ୍ଯାତଂ ଵୈଶାଖେମେଷଗେ ରଵୌ
ତେଣୁ, ମାଘ ମାସରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ଥିଲେ, ପୁଣ୍ୟ ହଜାର ଗୁଣା ହୁଏ; ବୈଶାଖରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ମେଷରେ ଥିଲେ, ଏହା ତାହାଠାରୁ ଶତଗୁଣ ଅଧିକ ହୁଏ।
ତେ ଧନ୍ଯାସ୍ତେ ସୁକୃତିନୋ ନରା ଵୈଶାଖ ମାସି ଯେ । ପ୍ରାତଃ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଧାନେନ ପୂଜଯଂତି ମଧୁଦ୍ଵିଷମ୍
ବୈଶାଖ ମାସରେ ଯେଉଁ ଲୋକେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପ୍ରଭାତରେ ସ୍ନାନ କରି ମଧୁ ନାଶକଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଧନ୍ୟ ଓ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ।
ପ୍ରାତଃସ୍ନାନଂ ଚ ଵୈଶାଖେ ଯଜ୍ଞଦାନମୁପୋଷଣମ୍ । ହଵିଷ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଚ ମହାପାତକନାଶନମ୍
ବୈଶାଖ ମାସରେ ପ୍ରଭାତ ସ୍ନାନ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ଉପବାସ, ହବିଷ୍ୟ ଓ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ—ଏସବୁ ବଡ଼ ପାପକୁ ନାଶ କରେ।
ପୁନଃ କଲିଯୁଗେ ରାଜନ୍ନେତଦ୍ଗୋପ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି । ଅଶ୍ଵମେଧାଦିକଂ ଯସ୍ମାନ୍ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ମାଧଵସ୍ଯ ଯତ୍
ପୁନି କଳିଯୁଗରେ, ହେ ରାଜା, ଏହି ମହାତ୍ମ୍ୟ ଗୁପ୍ତ ହେବ, କାରଣ ମାଧବ ମାସର ମହିମା ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଅନ୍ୟ ଯଜ୍ଞ ସମାନ।
ଅଶ୍ଵମେଧମଖଃ ପୁଣ୍ଯଃ କଲୌ ନୈଵ ପ୍ରଵର୍ତତେ । ଏଷ ମାଧଵମାସସ୍ଯ ହଯମେଧ ସମୋ ଵିଧିଃ
କଳିଯୁଗରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ପୁଣ୍ୟ ଚାଲିନଥାଏ; ଏହି ମାଧବ ମାସର ନିୟମ ଅଶ୍ୱମେଧ ସମାନ।
ଅଶ୍ଵମେଧସ୍ଯ ଯତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗମୋକ୍ଷଫଲପ୍ରଦମ୍ । ନ ଵେତ୍ସ୍ଯଂତି କଲୌ ପାପା ଜନା ଦୁରିତବୁଦ୍ଧଯଃ
ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଯେଉଁ ପୁଣ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ, କଳିଯୁଗର ପାପୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ବୁଦ୍ଧି ଲୋକେ ଏହାକୁ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ।
ତସ୍ମିନ୍ଭଵୈର୍ନରୈଃ ପାପୈର୍ଗଂତଵ୍ଯଂ ନରକାର୍ଣଵେ । ଅତସ୍ତୁ ଵିରଲସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଚାରୋ ଯେନ ନିର୍ମିତଃ
ସେଠାରେ, ଦୁଷ୍ଟ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିବା ଲୋକମାନେ ନରକର ସମୁଦ୍ରକୁ ଅଟେଇଯିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହୁଅନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ପଥ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ହୋଇଛି, ସେହିପଥ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ ଓ ଅପୂର୍ବ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ ଵୈଶାଖମାସମାହାତ୍ମ୍ଯେ ପଂଚାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ ବୈଶାଖ ମାସର ମହିମା ବିଷୟରେ ପଞ୍ଚାଶୀତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ସପ୍ତାଶୀତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ । ସୂତଉଵାଚ- ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନାରଦସ୍ଯ ସ ଭୂପତିଃ । ପ୍ରଣମ୍ଯ ଵିସ୍ମିତଃ ପ୍ରାହ ଚିନ୍ତଯନ୍ମନସା ହରିମ୍
ସୂତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ— ଏଭଳି ନାରଦଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ସେ ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହୋଇ ମନରେ ହରିଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ଶିର ନମାଇ କହିଲେ।
ଅଂବରୀଷ ଉଵାଚ- କଥମେତଦ୍ଵିମୁହ୍ଯାମଃ ସ୍ଵଲ୍ପାଯାସେନ ଵୈ ମୁନେ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ସ୍ନାନମାତ୍ରେଣ ଫଲଂ ଚୈଵାତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ— ମୁନି, ଏହି ଭଳି କିପରି ଆମେ ଭ୍ରମିତ ହେଉଛୁ? କେବଳ ସ୍ନାନ କରିବାରେ, ଏତେ ସହଜରେ, ଏମିତି ଦୁର୍ଲଭ ଫଳ କିପରି ମିଳେ?