ନାତଃ ପରଂ ପରମତୋଷଵିଶେଷପୋଷଂ ପଶ୍ଯାମି ପୁଣ୍ଯମୁଚିତଂ ଚ ପରସ୍ପରେଣ । ସଂତଃ ପ୍ରସହ୍ଯ ଯଦନଂତଗୁଣାନନଂତଶ୍ରେଯୋନିଧୀନଧିକଭାଵଭୁଜୋ ଭୁଜଂତି
ମୁଁ ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ କିମ୍ବା ଅଧିକ ପବିତ୍ର କୌଣସି ପୁଣ୍ୟ କାମ ଦେଖୁନି, ଯେଉଁଥିରେ ଭଲ ଲୋକମାନେ ପରସ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ଅନନ୍ତ ଗୁଣ ଓ ଅନନ୍ତ ମଙ୍ଗଳର ଧନକୁ ଉତ୍ସାହରେ ଭୋଗ କରନ୍ତି ଏବଂ ଏହାରେ ସେମାନେ ଅଧିକ ଅଧିକ ଉନ୍ନତି ପାଆନ୍ତି।
ବ୍ରାହ୍ମଣାଃ ସୁରଭୀ ସତ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଯାଗ ତପାଂସି ଚ । ଶ୍ରୁତି ସ୍ମୃତି ଦଯା ଦୀକ୍ଷା ଶାଂତଯସ୍ତନଵୋ ହରେଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଗାଈ, ସତ୍ୟ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଯଜ୍ଞ, ତପସ୍ୟା, ବେଦ, ସ୍ମୃତି, ଦୟା, ଦୀକ୍ଷା ଓ ଶାନ୍ତି—ଏହା ସମସ୍ତେ ହରିଙ୍କର ଅଙ୍ଗ ଅଟୁଟ ଅଂଶ।
ଆଦିତ୍ଯଶ୍ଚଂଦ୍ରମା ଵାଯୁର୍ଭୂମିରାପୋଂଽବରଂ ଦିଶଃ । ବ୍ରହ୍ମାଵିଷ୍ଣୁଶ୍ଚ ରୁଦ୍ରଶ୍ଚ ସର୍ଵଭୂତମଯୋ ଵିଭୁଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଚନ୍ଦ୍ର, ବାୟୁ, ପୃଥିବୀ, ପାଣି, ଆକାଶ, ଦିଗ୍ଗୁଡ଼ିକ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର—ସମସ୍ତ ଜୀବରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିବା ପ୍ରଭୁ ଏହି ସବୁ ଦ୍ୱାରା ଗଠିତ।
ଵିଶ୍ଵରୂପଃ ସ୍ଵଯଂ ଚକ୍ରେ ଜଗଦେତଚ୍ଚରାଚରମ୍ । ସ୍ଵଯଂ ବ୍ରାହ୍ମଣମାଵିଶ୍ଯ ସଦାନ୍ନମୁପଭୁଂଜତେ
ସେ ନିଜେ ବିଶ୍ୱରୂପ ଧାରଣ କରି ଏହି ଚରାଚର ଜଗତକୁ ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ନିଜେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ସଦା ଅନ୍ନର ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ତତସ୍ତୁ ତୀର୍ଥାସ୍ପଦପାଦରେଣୂନ୍ଧରାଧରାତ୍ମାଲଯ ଭୂମିଦେଵାନ୍ । ପରାତ୍ମନଃ ପୂଜଯ ପୁଣ୍ଯଲକ୍ଷ୍ମୀ ସର୍ଵସ୍ଵଭୂତାନଖିଲାତ୍ମଭୂତାନ୍
ସେହିପରି, ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଧୂଳି, ପାହାଡ଼ର ଆଶ୍ରୟ, ଭୂମିଦେବତା ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ପୂଜା କର, କାରଣ ସେମାନେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ପରମାତ୍ମାଙ୍କର ଅଂଶ ଓ ପୁଣ୍ୟର ଲକ୍ଷ୍ମୀ।
ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଵିଷ୍ଣୁବୁଦ୍ଧ୍ଯ୍ଯା ଯୋ ଵିଦ୍ଵାଂସଂ ସାଧୁ ପଶ୍ଯତି । ସ ଏଵ ଵୈଷ୍ଣଵୋ ଯଶ୍ଚ ସ୍ଵସ୍ଵକର୍ମୈକନିଷ୍ଠିତଃ
ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ଭାବରେ ବୁଝି, ଜ୍ଞାନୀ ଓ ସାଧୁ ଦେଖେ, ସେଠିକି ଜଣେ ଭକ୍ତ, ନିଜ କର୍ମରେ ଦୃଢ଼ ଥାଏ।
କିଂଚିଦେତନ୍ମଯାପ୍ରୋକ୍ତଂ ରହସ୍ଯଂ ସମଯୋ ହି ମେ । ସ୍ନାତୁଂ ଗଂତୁଂ ଚ ଗଂଗାଯାଂ ନ କଥାଵସରୋଽଧିକଃ
ମୁଁ ଏହି ଗୁପ୍ତ ଉପଦେଶର କିଛି ଅଂଶ କହିଲି; ମୋର ସମୟ କମ୍, ମତେ ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରିବାକୁ ଯିବାକୁ ହେବ, ଏଠାରେ ଅଧିକ କଥାବାର୍ତ୍ତାର ସୁଯୋଗ ନାହିଁ।
ପ୍ରାପ୍ତୋଽଯଂ ମାଧଵୋ ମାସଃ ପୁଣ୍ଯୋ ମାଧଵଵଲ୍ଲଭଃ । ତସ୍ଯାପି ସପ୍ତମୀ ଶୁକ୍ଲା ଗଂଗାଯାମତିଦୁର୍ଲ୍ଲଭା
ଏବେ ମାଧବ ମାସ ଆସିଛି, ଯାହା ପବିତ୍ର ଓ ମାଧବଙ୍କ ପ୍ରିୟ; ଏହି ମାସର ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ ଦିନ ଗଙ୍ଗାରେ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।
ଵୈଶାଖ ଶୁକ୍ଲ ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ଜାହ୍ନଵୀ ଜହ୍ନୁନା ପୁରା । କ୍ରୋଧାତ୍ପୀତା ପୁନସ୍ତ୍ଯକ୍ତା କର୍ଣରଂଧ୍ରାତ୍ତୁ ଦକ୍ଷିଣାତ୍
ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳ ସପ୍ତମୀ ଦିନ, ଏକଥା ସମୟରେ ଜାହ୍ନବୀକୁ ଜାହ୍ନୁ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଗିଳିଗଲେ, ପରେ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ କାନ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ସମର୍ଚଯେଦ୍ଦେଵୀଂ ଗଂଗାଂ ଗଗନମେଖଲାମ୍ । ସ୍ନାତ୍ଵା ସମ୍ଯଗ୍ଵିଧାନେନ ସ ଧନ୍ଯଃ ସୁକୃତୀ ନରଃ
ସେହି ଦିନରେ, ଗଗନର ମେଖଳା ଭାବରେ ଥିବା ଦେବୀ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରିଲେ, ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ପୁଣ୍ୟବାନ୍।
ତସ୍ଯାଂ ଯସ୍ତର୍ପଯେଦ୍ଦେଵାନ୍ପିତୄନ୍ମର୍ତ୍ଯୋ ଯଥାଵିଧି । ସାକ୍ଷାତ୍ପଶ୍ଯତି ତଂ ଗଂଗା ସ୍ନାତକଂ ଗତପାପକମ୍
ଏହି ଦିନରେ ଯିଏ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନେ ପାଇଁ ତର୍ପଣ କରେ, ସେ ମଣିଷ ଗଙ୍ଗାକୁ ସ୍ନାନ କରି ପାପମୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଦେଖିପାରେ।
ନ ମାଧଵ ସମୋ ମାସୋ ନ ଗଂଗା ସଦୃଶୀ ନଦୀ । ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଃ ଖଲୁ ଯୋଗୋଽଯଂ ହରିଭକ୍ତ୍ଯୈଵ ଲଭ୍ଯତେ
ମାଧବ ମାସ ସମାନ କୌଣସି ମାସ ନାହିଁ, ଗଙ୍ଗା ସମାନ କୌଣସି ନଦୀ ନାହିଁ; ଏହି ଯୋଗ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ, କେବଳ ହରିଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ମିଳେ।
ଵିଷ୍ଣୁପାଦୋଦକୋଦ୍ଭୂତା ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦୁପାଗତା । ତ୍ରିଭିଃ ସ୍ରୋତୋଭିରଶ୍ରାଂତା ଯା ପୁନାତି ଜଗତ୍ତ୍ରଯମ୍
ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ପାଦଉଦକରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ବ୍ରହ୍ମାଲୋକରୁ ଆସିଥିବା, ତିନି ଧାରାରେ ଅବିରତ ବହୁଥିବା ଏହି ଗଙ୍ଗା ତିନି ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରେ।
ସ୍ଵର୍ଗାରୋହଣନିଃଶ୍ରେଣୀ ସତତାନଂଦକାରିଣୀ । ଅନେକଦୁରିତୋଦ୍ଗାରହାରିଣୀ ଦୁର୍ଗତାରିଣୀ
ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯିବା ପାଇଁ ସିଢ଼ି, ସଦା ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ଅନେକ ପାପ ଦୂର କରିଥିବା ଓ ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଥିବା।
ଶ୍ରୀମହେଶଜଟାଜୂଟଵାସିନୀ ଦୁଃଖନାଶିନୀ । ଭଜମାନଜନସ୍ଵାଂତକାନ୍ତକେଲି ଵିନାଶିନୀ
ଶ୍ରୀମହେଶଙ୍କ ଜଟାରେ ବାସ କରୁଥିବା, ଦୁଃଖ ନାଶ କରୁଥିବା, ଭକ୍ତମାନେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖରେ ମଜିଥାନ୍ତି, ତାହାକୁ ଶେଷ କରୁଥିବା।
ସଗରାନ୍ଵଯନିର୍ଵାଣକାରିଣୀ ଧର୍ମଧାରିଣୀ । ତ୍ରିମାର୍ଗଚାରିଣୀ ଦେଵୀ ଲୋକାଲଂକୃତିକାରିଣୀ
ସଗରଙ୍କ ବଂଶକୁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥିବା, ଧର୍ମକୁ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ତିନି ମାର୍ଗରେ ଚଳିଥିବା ଓ ଲୋକମାନେ ଯାହାକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରନ୍ତି, ସେ ଦେବୀ।
ଦର୍ଶନ ସ୍ପର୍ଶନ ସ୍ନାନ କୀର୍ତ୍ତନ ଧ୍ଯାନ ସେଵନୈଃ । ପୁଣ୍ଯାନପୁଣ୍ଯାନ୍ପୁରୁଷାନ୍ପାଵଯଂତୀ ସହସ୍ରଶଃ
ଦର୍ଶନ, ସ୍ପର୍ଶ, ସ୍ନାନ, ସ୍ତୁତି, ଧ୍ୟାନ ଓ ସେବା ଦ୍ୱାରା, ସେ ହଜାର ହଜାର ଲୋକକୁ, ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଓ ଅପୁଣ୍ୟବାନ୍, ଦୁହିଁକୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି।
ଗଂଗା ଗଂଗେତି ଗଂଗେତି ଯୈସ୍ତ୍ରିସଂଧ୍ଯମିତୀରିତମ୍ । ସୁଦୂରସ୍ଥୈଶ୍ଚ ତତ୍ପାପଂ ହଂତି ଜନ୍ମତ୍ରଯାର୍ଜିତମ୍
ଯେଉଁମାନେ ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟାବେଳେ 'ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା, ଗଙ୍ଗା' ବୋଲନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୂରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ତିନି ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନାଶ ହୁଏ।
ଯୋଜନାନାଂ ସହସ୍ରେଷୁ ଗଂଗାଂ ଯଃ ସ୍ମରତେ ନରଃ । ଅପି ଦୁଷ୍କୃତକର୍ମାସୌ ଲଭତେ ପରମାଂ ଗତିମ୍
ଯେଉଁ ମନୁଷ୍ୟ ହଜାର ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଯଦିଓ ଅନେକ ଦୁଷ୍କର୍ମ କରିଥିବେ, ତଥାପି ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ଵୈଶାଖେ ଶୁକ୍ଲ ସପ୍ତମ୍ଯାଂ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭା ସା ଵିଶେଷତଃ । ପ୍ରାପ୍ଯତେ ଜଗତୀପାଲ ହରି ଵିପ୍ର ପ୍ରସାଦତଃ
ବୈଶାଖ ମାସର ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷ ସପ୍ତମୀ ତାରିଖରେ ଗଙ୍ଗା ବିଶେଷ ଦୁର୍ଲଭ। ହେ ପୃଥିବୀର ରକ୍ଷକ, ହରି ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର କୃପାରେ ଏହାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରାଯାଏ।
ନ ମାଧଵସମୋ ମାସୋ ନ ମାଧଵସମୋ ଵିଭୁଃ । ଗତୋହି ଦୁରିତାଂଭୋଧୌ ମଜ୍ଜମାନଜନସ୍ଯ ଯଃ
ମାଧବ ମାସ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମାସ ନାହିଁ, ମାଧବ ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରଭୁ ନାହିଁ। ଯେ ଲୋକ ଦୁଷ୍କର୍ମର ସମୁଦ୍ରରେ ଡୁବୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି।
ଦତ୍ତଂ ଜପ୍ତଂ ହୁତଂ ସ୍ନାତଂ ଯଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ମାସି ମାଧଵେ । ତଦକ୍ଷଯଂ ଭଵେଦ୍ଭୂପ ପୁଣ୍ଯଂ କୋଟିଶତାଧିକମ୍
ମାଧବ ମାସରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଯାହା କିଛି ଦାନ, ଜପ, ହୋମ କିମ୍ବା ସ୍ନାନ କରାଯାଏ, ହେ ରାଜା, ସେ ସବୁର ପୁଣ୍ୟ ଅକ୍ଷୟ ହୁଏ ଏବଂ କୋଟି କୋଟି ଗୁଣା ଅଧିକ ହୁଏ।
ଯଥା ଦେଵେଷୁ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଦେଵୋ ନାରାଯଣୋ ହରିଃ । ଯଥା ଜପ୍ଯେଷୁ ଗାଯତ୍ରୀ ସରିତାଂ ଜାହ୍ନଵୀ ତଥା
ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ନାରାୟଣ ହରି ସର୍ବବ୍ୟାପୀ, ଜପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଗାୟତ୍ରୀ, ନଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଜାହ୍ନବୀ (ଗଙ୍ଗା), ସେପରି—
ଯଥୋମା ସର୍ଵନାରୀଣାଂ ତପତାଂ ଭାସ୍କରୋ ଯଥା । ଆରୋଗ୍ଯଲାଭୋ ଲାଭାନାଂ ଦ୍ଵିପଦାଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଯଥା
ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ଉମା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଲାଭମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆରୋଗ୍ୟ, ଦୁଇପାଦୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ—
ପରୋପକାରଃ ପୁଣ୍ଯାନାଂ ଵିଦ୍ଯାନାଂ ନିଗମୋ ଯଥା । ମଂତ୍ରାଣାଂ ପ୍ରଣଵୋ ଯଦ୍ଵଦ୍ଧ୍ଯାନାନାମାତ୍ମଚିଂତନମ୍
ପୁଣ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ପରଉପକାର, ଜ୍ଞାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବେଦ, ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓଁକାର, ଧ୍ୟାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆତ୍ମଚିନ୍ତନ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ—
ସତ୍ଯଂ ସ୍ଵଧର୍ମଵର୍ତିତ୍ଵଂ ତପସାଂ ଚ ଯଥା ଵରମ୍ । ଶୌଚାନାମର୍ଥଶୌଚଂ ଚ ଦାନାନାମଭଯଂ ଯଥା
ତପସ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେପରି ସତ୍ୟ ଓ ନିଜ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହିବା, ଶୌଚମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଧନର ପବିତ୍ରତା, ଦାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭୟମୁକ୍ତି ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ଗୁଣାନାଂ ଚ ଯଥା ଲୋଭକ୍ଷଯୋ ମୁଖ୍ଯୋ ଗୁଣଃ ସ୍ମୃତଃ । ମାସାନାଂ ପ୍ରଵରୋ ମାସସ୍ତଥାସୌ ମାଧଵୋ ମତଃ
ଗୁଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୋଭ ନାଶ ମୁଖ୍ୟ ଗୁଣ ବୋଲି ମନାଯାଏ, ସେପରି ମାଧବ ମାସ ସମସ୍ତ ମାସରେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ।
ତତ୍ର ଯତ୍କ୍ରିଯତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧଂ ଯଜ୍ଞ ଦାନମୁପୋଷଣମ୍ । ତପୋଽଧ୍ଯଯନପୂଜାଦି ତଦକ୍ଷଯଫଲଂ ସ୍ମୃତମ୍
ଏହି ସମୟରେ ଯେଉଁ ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ଉପବାସ, ତପସ୍ୟା, ପାଠ, ପୂଜା ହୁଏ, ସେ ସବୁର ଫଳ ଅକ୍ଷୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ଵୈଶାଖାଂତାନି ପାପାନି ସୂର୍ଯାଂତାନି ତମାଂସି ଚ । ପରାପକାରପୈଶୁନ୍ଯ ପ୍ରାଂତାନି ସୁକୃତାନି ଚ
ବୈଶାଖ ଶେଷରେ ପାପ ଶେଷ ହୁଏ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଶେଷରେ ଅନ୍ଧକାର ଦୂରିଯାଏ, ଭଲ କାମ, ଅନ୍ୟାୟ ଓ ନିନ୍ଦା ମଧ୍ୟ ଶେଷକୁ ପହଞ୍ଚେ।
କାର୍ତିକେ ମାସି ଯତ୍କିଂଚିତ୍ତୁଲାସଂସ୍ଥେ ଦିଵାକରେ । ସ୍ନାନଦାନାଦିକଂ ରାଜଂସ୍ତତ୍ପରାର୍ଧଗୁଣଂ ଭଵେତ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ତୁଳାରାଶିରେ ଥିଲେ, ଯେଉଁ ସ୍ନାନ, ଦାନ ଓ ଅନ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଯାଏ, ହେ ରାଜା, ସେମାନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ଦୁଗୁଣ ହୁଏ।