ଵିଷଯୈଶ୍ଚାପି ସର୍ଵୈଶ୍ଚ ଇଂଦ୍ରିଯାଣାଂ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ । ତଦା ସ କେଵଲଜ୍ଞାନୀ କୈଵଲ୍ଯତ୍ଵଂ ପ୍ରଜାଯତେ
ସେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଏହିପରି ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଜ୍ଵାଲାକର୍ମପ୍ରସଂଗେନ ଦୀପସ୍ତୈଲଂ ପ୍ରଶୋଷଯେତ୍ । ଵର୍ତ୍ଯାଧାରେଣ ରାଜେଂଦ୍ର ନିର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵୋ ଵାଯୁଵର୍ଜିତଃ
ଯେପରି ଦୀପର ଆଗୁନି ତାର ତେଲକୁ ଶୋଷି ନେଇଥାଏ, ଓ ବତିର ଆଧାରରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ରହିତ ଓ ପବନର ଛୁଆଁରୁ ଦୂର ରହିଥାଏ, ରାଜାନ୍ତ।
କଜ୍ଜଲଂ ଵମତେ ପଶ୍ଚାତ୍ତୈଲସ୍ଯାପି ମହାମତେ । କୃଷ୍ଣା ସଂଦୃଶ୍ଯତେ ରେଖା ଦୀପସ୍ଯାଗ୍ରେ ମହାମତେ
ପରେ ଦୀପ ତେଲରୁ କାଳି ଚାଡ଼ିଦିଏ; ଦୀପର ଆଗରେ କଳା ଧାର ଦେଖାଯାଏ, ମହାମତି।
ସ୍ଵଯମାକୃଷ୍ଯ ତତ୍ତୈଲଂ ତେଜସା ନିର୍ମଲୋଭଵେତ୍ । କାଯେ ଚାଂତଃ ସ୍ଥିତସ୍ତଦ୍ଵତ୍କର୍ମତୈଲଂ ପ୍ରଶୋଷଯେତ୍
ଦୀପ ନିଜ ତେଜରେ ତେଲକୁ ଆକର୍ଷି ଶୁଦ୍ଧ ହୁଏ; ଏହିପରି ଦେହର ଭିତରେ ଥିବା କର୍ମର ତେଲ ଶୋଷି ନେଲେ, ଶୁଦ୍ଧତା ଆସେ।
ଵିଷଯାନ୍କଜ୍ଜଲଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷାନ୍ସଂପ୍ରଦର୍ଶଯେତ୍ । ଜ୍ଵାଲାଵନ୍ନିର୍ମଲୋ ଭୂତ୍ଵା ସ୍ଵଯମେଵ ପ୍ରକାଶଯେତ୍
ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟକୁ କାଳି କରି ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ସ୍ପଷ୍ଟ କରେ; ଆଗୁନି ପରି ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ, ନିଜେ ଆଲୋକିତ ହୁଏ।
କ୍ରୋଧଲୋଭାଦିଭିଃ ସଂଜ୍ଞୈର୍ଵାଯୁଭିଃ ପରିଵର୍ଜିତଃ । ନିଃସ୍ପୃହୋ ନିଶ୍ଚଲୋ ଭୂତ୍ଵା ତେଜଶ୍ଚ ସ୍ଵଯମୁଜ୍ଜ୍ଵଲେତ୍
କ୍ରୋଧ, ଲୋଭ ଓ ଏହାଦି ହବାର ପବନରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ, ନିର୍ଲିପ୍ତ ଓ ଅଚଳ ହୋଇ, ନିଜ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳିତ ହୁଏ।
ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ପଶ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵସ୍ଥାନସ୍ଥଂ ସ୍ଵତେଜସା । କେଵଲଜ୍ଞାନରୂପୋଽଯଂ ମଯା ତେ ପରିକୀର୍ତିତଃ
ସେ ନିଜ ତେଜରେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକକୁ ନିଜ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଦେଖେ; ଏହି ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ରୂପକୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି।
ଧ୍ଯାନଂ ଚୈଵ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦ୍ଵିଵିଧଂ ତସ୍ଯ ଚକ୍ରିଣଃ । କେଵଲଜ୍ଞାନରୂପେଣ ଦୃଶ୍ଯତେ ପରଚକ୍ଷୁଷା
ଏବେ ମୁଁ ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କର ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଧ୍ୟାନ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବି; ଶୁଦ୍ଧ ଜ୍ଞାନର ରୂପରେ ସେ ପର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଯୋଗଯୁକ୍ତା ମହାତ୍ମାନଃ ପରମାର୍ଥପରାଯଣାଃ । ଯଂ ନ ପଶ୍ଯଂତି ମୁଗ୍ଧାସ୍ତୁ ସର୍ଵଜ୍ଞଂ ସର୍ଵଦର୍ଶକମ୍
ଯେମାନେ ଯୋଗରେ ଲିନ ଓ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱରେ ନିଷ୍ଠାବାନ, ସେମାନେ ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିଥିବା, ସମସ୍ତକୁ ଦେଖିପାରୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି; ମୂଢ଼ମନ୍ତି ତାଙ୍କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
ହସ୍ତପାଦଵିହୀନଶ୍ଚ ସର୍ଵତ୍ର ପରିଗଚ୍ଛତି । ସର୍ଵଂ ଗୃହ୍ଣାତି ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯଂ ସ୍ଥାଵରଂ ଜଂଗମଂ ପୁନଃ
ହାତ ଓ ପାଦ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ସମସ୍ତଠାରେ ଚଳିଯାନ୍ତି; ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକ, ଚଳ ଓ ଅଚଳ, ସେ ଧରିପାରନ୍ତି।
ନାସାମୁଖଵିହୀନସ୍ତୁ ଘ୍ରାତି ଭକ୍ଷତି ଭୂପତେ । ଅକର୍ଣଃ ଶୃଣୁତେ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵସାକ୍ଷୀ ଜଗତ୍ପତିଃ
ନାକ ଓ ମୁଁହ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଘ୍ରାଣ କରନ୍ତି ଓ ଖାଆନ୍ତି, ରାଜନ୍; କାନ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣନ୍ତି—ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ସାକ୍ଷୀ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ନାଥ।
ଅରୂପୋ ରୂପସଂବଦ୍ଧଃ ପଂଚଵର୍ଗଵଶଂ ଗତଃ । ସର୍ଵଲୋକସ୍ଯ ଯଃ ପ୍ରାଣଃ ପୂଜ୍ଯତେ ସଚରାଚରୈଃ
ରୂପ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରୂପ ସହିତ ଜଡିତ, ପାଞ୍ଚ ଭେଦର ଅଧୀନ; ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକର ପ୍ରାଣ, ଚଳ ଅଚଳ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ।
ଅଜିହ୍ଵୋ ଵଦତେ ସର୍ଵଂ ଵେଦଶାସ୍ତ୍ରାନୁଗଂ ତଥା । ଅତ୍ଵଚଃ ସ୍ପର୍ଶମେଵାପି ସର୍ଵେଷାମେଵ ଵିଂଦତି
ଜିଭା ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ କଥା ବେଦ ଓ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ କହନ୍ତି; ଚର୍ମ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କ ସ୍ପର୍ଶ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ସଦାନଂଦୋ ଵିଵିକ୍ତାକ୍ଷ ଏକରୂପୋ ନିରାଶ୍ରଯଃ । ନିର୍ଗୁଣୋ ନିର୍ମମୋ ଵ୍ଯାପୀ ସଗୁଣୋ ନିର୍ମଲୋଽନଘଃ
ସେ ସଦା ଆନନ୍ଦମୟ, ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟି, ଏକ ରୂପ, ଆଶ୍ରୟ ନଥିବା; ଗୁଣ ନଥିବା, ମମତା ଶୂନ୍ୟ, ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି, ଗୁଣମୟ, ଶୁଦ୍ଧ ଓ ପାପ ଶୂନ୍ୟ।
ଅଵଶ୍ଯଃ ସର୍ଵଵଶ୍ଯାତ୍ମା ସର୍ଵଦଃ ସର୍ଵଵିତ୍ତମଃ । ତସ୍ଯ ମାତା ନ ଚୈଵାସ୍ତି ସ ଵୈ ସର୍ଵମଯୋ ଵିଭୁଃ
ସେ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ, କିନ୍ତୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ନିୟନ୍ତା, ସମସ୍ତକୁ ଦେଇଥିବା, ସମସ୍ତକୁ ଜାଣିଥିବା; ତାଙ୍କର ମାଆ ନାହିଁ, ସେ ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପି ଓ ସ୍ୱାମୀ।
ଏଵଂ ସର୍ଵମଯଂ ଧ୍ଯାନଂ ଯଶ୍ଚ ପଶ୍ଯତ୍ଯନନ୍ଯଧୀଃ । ସ ଯାତି ପରମଂ ସ୍ଥାନମମୂର୍ତ୍ତମମୃତୋପମମ୍
ଏଭଳି ସମସ୍ତରେ ବ୍ୟାପିଥିବା ଧ୍ୟାନକୁ ଯିଏ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଦେଖେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଅମୂର୍ତ୍ତ ଓ ଅମୃତ ସମାନ ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଦ୍ଵିତୀଯଂ ତୁ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତଚ୍ଛୃଣୁଷ୍ଵ ମହାମତେ । ମୂର୍ତ୍ତାକାରଂ ତୁ ସାକାରଂ ନିରାକାରଂ ନିରାମଯମ୍
ମୁଁ ଏବେ ଦ୍ୱିତୀୟ ରୂପ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଏହାକୁ ଶୁଣ, ବଡ଼ ବୁଦ୍ଧିମାନ। ଏହି ରୂପ ଦେହସହିତ, ଗୁଣସହିତ, କିନ୍ତୁ ଏହା ଅରୂପ ଓ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ।
ବ୍ରହ୍ମାଂଡଂ ସର୍ଵମତୁଲଂ ଵାସିତଂ ଯସ୍ଯ ଵାସନାତ୍ । ସ ତସ୍ମାଦ୍ଵାସୁଦେଵସ୍ତୁ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ନୃପନଂଦନ
ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ଏହାଠାରେ ଭରିଆଯାଇଛି, ଯାହାର ସାନିଧ୍ୟରେ ସମସ୍ତ କିଛି ବ୍ୟାପିତ। ଏହି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ବାସୁଦେବ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ରାଜାଙ୍କ ଆନନ୍ଦ।
ଵର୍ଷମାଣସ୍ଯ ମେଘସ୍ଯ ଯଦ୍ଭାସା ତସ୍ଯ ତଦ୍ଭଵେତ୍ । ସୂର୍ଯତେଜଃପ୍ରତୀକାଶଂ ଚତୁର୍ବାହୁଂ ସୁରେଶ୍ଵରମ୍
ଯେପରି ମେଘର ଆଲୋକ ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଆସେ, ସେପରି ତାଙ୍କର ତେଜ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଭଳି; ସେ ଚାରିଟି ହାତର ସ୍ୱାମୀ, ଦେବତାମାନଙ୍କର ଅଧିପତି।
ଦକ୍ଷିଣେ ଶୋଭତେ ଶଂଖୋ ହେମରତ୍ନଵିଭୂଷିତଃ । କୌମୋଦକୀ ଗଦା ତସ୍ଯ ମହାସୁରଵିନାଶିନୀ
ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ ସୁନା ଓ ମଣିମାଣିକ୍ୟରେ ଶୋଭିତ ଶଂଖ ଅଛି; କୌମୋଦକୀ ଗଦା, ଯାହା ବଡ଼ ଦାନବମାନେ ନାଶ କରିଥାଏ, ସେଠି ଅଛି।
ଵାମେ ଚ ଶୋଭତେ ଵୀର ହସ୍ତେ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ । ମହାପଦ୍ମଂ ସୁଗଂଧାଢ୍ଯଂ ତସ୍ଯ ଦକ୍ଷିଣହସ୍ତଗମ୍
ସେଇ ମହାପୁରୁଷଙ୍କର ବାମ ହାତରେ ଗନ୍ଧରେ ପ୍ରଚୁର ଏକ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଶୋଭିତ; ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ପଦ୍ମ ଅଛି।
ଶୋଭମାନଂ ସଦୈଵାସ୍ତେ ସାଯୁଧଂ କମଲଶ୍ରିଯମ୍ । କଂବୁଗ୍ରୀଵଂ ସୁଵୃତ୍ତାସ୍ଯଂ ପଦ୍ମପତ୍ରନିଭେକ୍ଷଣମ୍
ସେ ସଦା ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ଓ ପଦ୍ମର ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ; ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ଶଂଖର ଭଳି, ମୁହଁ ଉତ୍ତମ ଆକୃତିର, ଚକ୍ଷୁ ପଦ୍ମପତ୍ରର ଭଳି।
ରାଜମାନଂ ହୃଷୀକେଶଂ ଦଶନୈଃ କୁଂଦସଂନିଭୈଃ । ଗୁଡାକେଶସ୍ଯ ଯସ୍ଯାସ୍ତେ ଅଧରୋ ଵିଦ୍ରୁମାକୃତିଃ
ସେ ରାଜସିକ, ହୃଷୀକେଶ, ତାଙ୍କର ଦାନ୍ତ କୁନ୍ଦ ଫୁଲର ଭଳି; ଗୁଡାକେଶଙ୍କର ତଳ ଓଠ ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ।
ଶୋଭତେ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷଃ କିରୀଟେନାପି ଭାସ୍ଵତା । ଵିଶାଲେନାପି ରୂପେଣ କେଶଵସ୍ତୁ ସୁଵକ୍ଷସା
ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ଉଜ୍ୱଳ ମୁକୁଟରେ ଶୋଭିତ; କେଶବ ବିସ୍ତୃତ ଆକୃତି ଓ ସୁନ୍ଦର ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ।
କୌସ୍ତୁଭେନାଂକିତେନୈଵ ରାଜମାନୋ ଜନାର୍ଦନଃ । ସୂର୍ଯତେଜଃପ୍ରତୀକାଶ କୁଂଡଲାଭ୍ଯାଂ ପ୍ରଭାତି ଚ
କୌସ୍ତୁଭ ମଣିର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରି ଜନାର୍ଦ୍ଦନ ରାଜସିକ ଦେଖାଯାନ୍ତି; ସୂର୍ଯ୍ୟର ତେଜ ଭଳି ତାଙ୍କର ଉଜ୍ୱଳତା, ଦୁଇଟି କୁଣ୍ଡଳରେ ମଧ୍ୟ ଚମକୁଛନ୍ତି।
ହରିଃ କେଯୂରକଂକଣୈର୍ହାରୈର୍ମୌକ୍ତିକୈର୍ଋକ୍ଷସନ୍ନିଭୈଃ
ହରି କେୟୁର, କଙ୍କଣ, ହାର ଓ ମୁକ୍ତାର ମାଳା, ଯାହା ତାରାମଣ୍ଡଳ ସମାନ ଦେଖାଯାଏ, ଏହି ସମସ୍ତ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ଵପୁଷା ଭ୍ରାଜମାନସ୍ତୁ ଵିଜଯୋ ଜଯତାଂ ଵରଃ । ଭ୍ରାଜତେସୋଽପି ଗୋଵିଂଦୋ ହେମଵର୍ଣେନ ଵାସସା
ତାଙ୍କର ଦେହ ଅତି ଦୀପ୍ତିମାନ; ବିଜୟୀ, ସମସ୍ତ ବିଜୟୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଗୋବିନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ସୁନାର ଭୂଷାରେ ଚମକୁଛନ୍ତି।
ମୁଦ୍ରିକାଭିସ୍ତୁ ଯୁକ୍ତାଭିରଂଗୁଲୀଷୁ ଵିରାଜତେ । ସର୍ଵାଯୁଧୈଃ ସୁସଂପୂର୍ଣୈର୍ଦ୍ଦିଵ୍ଯୈରାଭରଣୈର୍ହରିଃ
ତାଙ୍କର ଆଂଠିଗୁଡ଼ିକୁ ଅନେକ ମୁଦ୍ରିକା ଶୋଭାଯୁକ୍ତ କରିଛି; ହରି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଓ ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
ଵୈନତେଯସମାରୂଢୋ ଲୋକକର୍ତ୍ତା ଜଗତ୍ପତିଃ । ଏଵଂ ଯୋ ଧ୍ଯାଯତେ ନିତ୍ଯମନନ୍ଯମନସା ନରଃ
ଗରୁଡ଼ ଉପରେ ବସିଥିବା, ସମସ୍ତ ଜଗତର ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା, ବିଶ୍ୱର ନାଥ; ଯେ କେହି ଏଭଳି ନିରନ୍ତର ଏକାଗ୍ର ମନେ ଧ୍ୟାନ କରେ—
ମୁଚ୍ଯତେ ସର୍ଵପାପେଭ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଲୋକଂ ସ ଗଚ୍ଛତି । ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଧ୍ଯାନଭେଦଂ ଜଗତ୍ପତେଃ
ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଏ ଓ ବିଷ୍ଣୁର ଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ; ଏଭଳି ମୁଁ ତୁମକୁ ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କ ଉପରେ ଧ୍ୟାନର ସମସ୍ତ ପ୍ରକାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଲି।