ଜାନତା ପରମଂ ଧର୍ମମେକଂ ମାଧଵସେଵନମ୍ । ଯସ୍ମିନ୍ନାରାଧିତେ ଵିଷ୍ଣୌ ଵିଶ୍ଵମାରାଧିତଂ ଭଵେତ୍
ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଜାଣନ୍ତି, ମାଧବଙ୍କ ସେବା ହିଁ ପ୍ରମୁଖ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପୂଜିତ ହୁଏ।
ତୁଷ୍ଟେ ଚରାଚରଂ ତୁଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଦେଵମଯେ ହରୌ । ଯସ୍ଯ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ମହାପାତକସଂହତିଃ
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ। ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ବଡ଼ ଅପରାଧ ମଧ୍ୟ
ତତ୍କ୍ଷଣାନ୍ନାଶମାଯାତି ସ ସେଵ୍ଯୋ ହରିରେଵ ହି । କୋଽନୁ ରାଜନ୍ନିଂଦ୍ରିଯଵାନ୍ମୁକୁଂଦଚରଣାଂବୁଜମ୍
ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ହରିଙ୍କୁ ହିଁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ। ରାଜା, କେଉଁ ଜଣେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସମ୍ପନ୍ନ ଲୋକ ମୁକ୍ତିଦାତାଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ପୂଜିବେ ନାହିଁ?
ନ ଭଜେତ୍ସର୍ଵତୋ ମୃତ୍ଯୁରୁପାସ୍ଯମୃଷିଦୈଵତୈଃ । ଶ୍ରୁତୋଽନୁ ପଠିତୋ ଧ୍ଯାତ ଆଦୃତଶ୍ଚାନୁମୋଦିତଃ
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯଦ୍ୟପି ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ସେ ଶୁଣାଯାଏ, ପଢ଼ାଯାଏ, ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ସମ୍ମାନିତ ଓ ସ୍ୱୀକୃତ ହୁଏ।
ସଦ୍ଯଃ ପୁନାତି ସଦ୍ଧର୍ମୋ ଵୀରୋ ଵିଶ୍ଵଦ୍ରୁହୋଽପି ହି । ଯୋଯଂ କାରଣକାର୍ଯାଦି କାରଣସ୍ଯାପି କାରଣମ୍
ସତ୍ୟ ଧର୍ମ ତୁରନ୍ତ ପବିତ୍ର କରେ, ଯଦିଓ ସେ ବିଶ୍ୱର ଶତ୍ରୁ ହେଉ। ଏହି କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ କାରଣର ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ କାରଣ।
ଅନନ୍ଯକାରଣଂ ଯୋଗୀ ଜଗଜ୍ଜୀଵୋ ଜଗନ୍ମଯଃ । ଅଣୁର୍ବୃହତ୍କୃଶଃ ସ୍ଥୂଲୋ ନିର୍ଗୁଣୋ ଗୁଣଭୃନ୍ମହାନ୍
ଯୋଗୀ, ଜଗତର ଆତ୍ମା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ। ସେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ବିଶାଳ, କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ମହାନ, ଗୁଣ ନଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣଧାରୀ।
ଅଜୋ ଜନ୍ମଲଯାତୀତୋ ଧ୍ଯାତଵ୍ଯଃ ସ ହରିଃ ସଦା । ସମ୍ଯଗେତଦ୍ଵ୍ଯଵସିତଂ ଭଵତା ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଯିଏ ଅଜନ୍ମା, ଜନ୍ମ ଓ ନାଶ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ସେଇ ହରିଙ୍କୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛ।
ଯତ୍ପୃଚ୍ଛସେ ଭାଗଵତାନ୍ଧର୍ମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵଭାଵନାନ୍ । ପ୍ରସଂଗେନ ସତାମାତ୍ମମନଃ ଶ୍ରୁତି ରସାଯନାଃ
ତୁମେ ଯେ ଭାଗବତମାନଙ୍କ ଧର୍ମ, ଯେଉଁମାନେ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ। ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ମନ ଓ ଆତ୍ମା ଶ୍ରବଣର ଅମୃତରେ ପୋଷିତ ହୁଏ।
ଭଵଂତି କୀର୍ତନୀଯସ୍ଯ କଥାଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ନିର୍ମଲାଃ । ଭାଵସାଧ୍ଯୋହ୍ଯଯଂ ଦେଵଃ ସ୍ଵଯଂ ଜାନାତି ତଦ୍ଭଵାନ୍
ଏହିପରି ସଙ୍ଗରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଗୁନ୍ଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ଦେବତା ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ, ଏବଂ ତୁମେ ଏହା ନିଜେ ଜାଣ।
ତଥାପି ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଜଗତୋ ହିତାଯ ତଵ ଗୌରଵାତ୍ । ଯଦାହୁଃ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାତ୍ପରମ୍
ତଥାପି, ତୁମ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୁଁ କହିବି। ଯାହାକୁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ଠାରୁ ଉପରେ।
ଯନ୍ମାଯଯା ତତଂ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ଯଚ୍ଛତି ସୋଽଚ୍ଯୁତଃ । ପୁତ୍ରାନ୍କଲତ୍ରଂ ଦୀର୍ଘାଯୂ ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗକମ୍
ଯାହାଙ୍କର ମାୟାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟାପିତ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଇ ଅଚ୍ୟୁତ। ପୁଅ, ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, ରାଜ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ, ସମସ୍ତ ଦେଇପାରନ୍ତି।
ସ ଦଦ୍ଯାଦୀପ୍ସିତଂ ସର୍ଵଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂପୂଜିତୋଽଜିତଃ । କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ତତ୍ପରା ଯେ ହି ମାନଵାଃ
ଅଜିତଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜିଲେ ସେ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ ବାଣୀରେ ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଭଜନ କରନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଵ୍ରତାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରୀତଯେ ଭୂପସତ୍ତମ । ଅହିଂସାସତ୍ଯମସ୍ତେଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମକଲ୍ପତା
ମୁଁ ଏହାଁମାନଙ୍କର ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ କହିବି, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହାମାନେ ହେଉଛି: ଅହିଂସା, ସତ୍ୟବାଦିତା, ଚୋରି ନ କରିବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଲ୍ପ ଆସକ୍ତି।
ଏତାନି ମାନସାନ୍ଯାହୁର୍ଵ୍ରତାନି ହରିତୁଷ୍ଟଯେ । ଏକଭକ୍ତଂ ତଥା ନକ୍ତମୁପଵାସମଯାଚିତମ୍
ଏହିମାନେ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ମନର ବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ସହିତ, ଦିନକୁ ଏକଥର ଖାଇବା, ରାତିରେ ଉପବାସ ଓ ଭିକ୍ଷା ନେବା ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଇତ୍ଯେଵଂ କାଯିକଂ ପୁଂସାଂ ଵ୍ରତମୁକ୍ତଂ ନରେଶ୍ଵର । ଵେଦସ୍ଯାଧ୍ଯଯନଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ କୀର୍ତନଂ ସତ୍ଯଭାଷଣମ୍
ଏଭଳି ମାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶରୀରୀକ ବ୍ରତ କୁହାଯାଇଛି, ରାଜା। ବେଦ ପଢ଼ିବା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୀର୍ତି କରିବା ଓ ସତ୍ୟ କହିବା।
ଅପୈଶୁନ୍ଯମିଦଂ ରାଜନ୍ଵାଚିକଂ ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଚକ୍ରାଯୁଧସ୍ଯ ନାମାନି ସଦା ସର୍ଵତ୍ର କୀର୍ତଯେତ୍
ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା ନ କରିବା, ରାଜା, ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଚିକ ବ୍ରତ। ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କର ନାମ ସବୁବେଳେ ଏବଂ ସବୁଠାରେ କୀର୍ତି କରିବା ଉଚିତ।
ନାଶୌଚଂ କୀର୍ତନେ ତସ୍ଯ ସ ପଵିତ୍ରକରୋ ଯତଃ । ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରଵତା ପୁରୁଷେଣ ପରଃ ପୁମାନ୍
ତାଙ୍କର କୀର୍ତିରେ କୌଣସି ଅଶୁଚି ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯିଏ ନିଜ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମର ଆଚରଣ ଅନୁସରେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ।
ଵିଷ୍ଣୁରାରାଧ୍ଯତେ ପଂଥା ନାନ୍ଯଃ ସଂତୋଷକାରଣମ୍ । ପତିପ୍ରିଯହିତାଭିଶ୍ଚ ମନୋଵାକ୍କାଯସଂଯମୈଃ
ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଥ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ; କେବଳ ମନ, କଥା ଓ ଶରୀରକୁ ସଂଯମ କରି, ପତିଙ୍କ ପ୍ରେମ ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ।
ଵ୍ରତୈରାରାଧ୍ଯତେ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଵାସୁଦେଵୋ ଦଯାନିଧିଃ । ଆଗମୋକ୍ତେନ ମାର୍ଗେଣ ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରୈରପିପୂଜନମ୍
ଏହି ବ୍ରତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଜନନୀମାନେ କୃପାର ଧାମ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ଶାସ୍ତ୍ର ଉପଦେଶିତ ପଥରେ, ଜନନୀ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରନ୍ତି।
କର୍ତଵ୍ଯଂ କୃଷ୍ଣଚଂଦ୍ରସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାତିଵରରୂପିଣଃ । ତ୍ରଯୋଵର୍ଣାସ୍ତୁ ଵେଦୋକ୍ତମାର୍ଗାରାଧନତତ୍ପରାଃ
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ତିନି ଜାତି ବେଦ ଉପଦେଶିତ ପଥରେ ଅର୍ପିତ ହୋଇ ଆରାଧନା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ।
ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରାଦଯ ଏଵ ସ୍ଯୁର୍ନାମ୍ନାଽରାଧନତତ୍ପରାଃ । ନ ପୂଜନୈର୍ନ ଯଜନୈର୍ନ ଵ୍ରତୈରପି ମାଧଵଃ
ଜନନୀ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ କେବଳ ନାମସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ଆରାଧନାରେ ଲିନ ରହନ୍ତି; ମାଧବ ରିତି, ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ତୁଷ୍ଯତେ କେଵଲଂ ଭକ୍ତିପ୍ରିଯୋଽସୌ ସମୁଦାହୃତଃ । ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପତିଵ୍ରତାନାଂ ତୁ ପତିରେଵ ହି ଦୈଵତମ୍
ସେ କେବଳ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, କାରଣ ସେ ଭକ୍ତିକୁ ପ୍ରିୟ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାନ୍ତି। ପତିବ୍ରତା ଜନନୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ, ପତିଏ ଦେବତା।
ସ ତୁ ପୂଜ୍ଯୋ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ୍ଯା ମନୋଵାକ୍କାଯକର୍ମଭିଃ । କର୍ତଵ୍ଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଵିଷ୍ଣୋଶ୍ଚିଂତଯିତ୍ଵା ପତିଂ ହୃଦି
ସେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ସହିତ, ମନ, କଥା ଓ କାୟର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେବା ଉଚିତ। ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ, ହୃଦୟରେ ପତିଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁ ବୋଲି ଭାବିବା ଉଚିତ।
ଶୂଦ୍ରାଣାଂ ଚୈଵ ଭଵତି ନାମ୍ନା ଵୈ ଦେଵତାର୍ଚନମ୍ । ସର୍ଵେଽପ୍ଯାଗମମାର୍ଗେଣ କୁର୍ଯୁର୍ଵେଦାନୁକାରିଣା
ଶୂଦ୍ରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ, କେବଳ ନାମସ୍ମରଣ ଦ୍ୱାରା ଦେବତାର ପୂଜା ହୁଏ। ସମସ୍ତେ ଶାସ୍ତ୍ର ଉପଦେଶିତ ବେଦୋଚିତ ପଥରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।
ସ୍ତ୍ରୀଣାମପ୍ଯଧିକାରୋଽସ୍ତି ଵିଷ୍ଣୋରାରାଧନାଦିଷୁ । ପତିପ୍ରିଯରତାନାଂ ଚ ଶ୍ରୁତିରେଷା ସନାତନୀ
ଜନନୀମାନେ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଆରାଧନା ଓ ଏହା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଧିକାରୀ। ପତିଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ଲିନ ଥିବାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଶ୍ରୁତି ଚିରସ୍ଥାୟୀ।
ସ୍ଵକୁଲୋଚିତଧର୍ମେଣ ଯଦ୍ଯସ୍ଯ ଵିହିତଂ ଵ୍ରତମ୍ । ତତ୍ତଦେଵାଚରେଦ୍ଯସ୍ତୁ ତେନ ତୁଷ୍ଯତି କେଶଵଃ
ନିଜ ପରିବାରର ଉଚିତ ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ ଯାହା ପାଇଁ ଯେଉଁ ବ୍ରତ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ, ସେଠାରେ ତାହା ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହା ଦ୍ୱାରା କେଶବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ହଵିଷାଗ୍ନୌ ଜଲେ ପୁଷ୍ପୈର୍ଧ୍ଯାନେନ ହୃଦଯେ ହରିମ୍ । ଯଜଂତି ସୂରଯୋ ନିତ୍ଯଂ ଜପେନ ରଵିମଂଡଲେ
ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ସଦା ଅଗ୍ନିରେ ହବି, ପାଣିରେ, ଫୁଲରେ, ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ ଦ୍ୱାରା ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟମଣ୍ଡଳରେ ଜପ ଦ୍ୱାରା ହରିଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି।
ଅହିଂସା ପ୍ରଥମଂ ପୁଷ୍ପଂ ଦ୍ଵିତୀଯଂ କରଣଗ୍ରହଃ । ତୃତୀଯକଂ ଭୂତଦଯା ଚତୁର୍ଥଂ କ୍ଷାଂତିରେଵ ଚ
ଅହିଂସା ପ୍ରଥମ ପୁଷ୍ପ, ଦ୍ୱିତୀୟ ହେଉଛି ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ; ତୃତୀୟ ହେଉଛି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀପ୍ରତି ଦୟା, ଚତୁର୍ଥ ହେଉଛି କ୍ଷମା।
ଶମସ୍ତୁ ପଂଚମଂ ପୁଷ୍ପଂ ଦମଃ ଷଷ୍ଠଂ ଚ ସପ୍ତମମ୍ । ଧ୍ଯାନଂ ସତ୍ଯଂ ଚାଷ୍ଟମଂ ଚ ହ୍ଯେତୈସ୍ତୁଷ୍ଯତି କେଶଵଃ
ଶାନ୍ତି ପଞ୍ଚମ ପୁଷ୍ପ, ଦମ ଛଅଟିଏ, ଧ୍ୟାନ ସାତଟିଏ, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଅଠଟିଏ; ଏହିମାନେ ଦ୍ୱାରା କେଶବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।
ଏତୈରେଵାଷ୍ଟଭିଃ ପୁଷ୍ପୈସ୍ତୁଷ୍ଯତ୍ଯେଵାର୍ଚିତୋ ହରିଃ । ପୁଷ୍ପାଂତରାଣି ସଂତ୍ଯେଵ ବାହ୍ଯାନି ମନୁଜୋତ୍ତମ
ଏହି ଅଠଟି ପୁଷ୍ପ ଦ୍ୱାରା ହରି ପୂଜିତ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। ଅନ୍ୟ ପୁଷ୍ପମାନେ କେବଳ ବାହ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।