ପ୍ରୀତଶ୍ଚ ସର୍ଵମେତନ୍ମେ ହିତାଯ ଜଗତୋ ଵଦ । ଭକ୍ତିପ୍ରିଯୋଽସୌ ଭଗଵାନ୍କଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରସୀଦତି
ମୋତେ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା କହ, ଯାହା ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ। କାରଣ, ସେ ଭଗବାନ୍ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। କେଉଁ ପ୍ରକାର ଭକ୍ତିରେ ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି?
କଥଂ ତସ୍ମିନ୍ଭଵେଦ୍ଭକ୍ତିଃ ସର୍ଵୈରାରାଧ୍ଯତେ କଥମ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵୋସି ହରେସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରିଯୋଽସି ପରମାର୍ଥଵିତ୍
ତାଙ୍କୁ କିପରି ଭକ୍ତି ହୁଏ, ସମସ୍ତେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି? ତୁମେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ବୈଷ୍ଣବ।
ତେନ ତ୍ଵାମେଵ ପୃଚ୍ଛାମି ବ୍ରହ୍ମନ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଦୁତ୍ତମ । ଶ୍ରୋତାରମଥ ଵକ୍ତାରଂ ପ୍ରଷ୍ଟାରଂ ପୁରୁଷଂ ହରେଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକାକି ପଚାରୁଛି— ଶ୍ରୋତା, କଥାକାର କିମ୍ବା ପ୍ରଶ୍ନକାରୀ ଭାବେ— ହରିଙ୍କ ବିଷୟରେ।
ପ୍ରଶ୍ନଃ ପୁନାତି କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ତଦଂଘ୍ରିସଲିଲଂ ଯଥା । ଦୁର୍ଲ୍ଲଭୋ ମାନୁଷୋ ଦେହୋ ଦେହିନାଂ କ୍ଷଣଭଂଗୁରଃ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଶୁଦ୍ଧ କରେ, ଯେପରି ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମର ଜଳ ଶୁଦ୍ଧ କରେ। ମଣିଷ ଦେହ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭଙ୍ଗୁର।
ତତ୍ରାପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ମନ୍ଯେ ଵୈକୁଂଠପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍ । ସଂସାରେସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣାର୍ଧୋଽପି ସତ୍ସଂଗଃ ଶେଵଧିର୍ନୃଣାମ୍
ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ମନେ କରେଁ ଯେ, ବୈକୁଣ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହି ସଂସାରରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଅର୍ଧ ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଏକ ମହା ଧନ।
ଯସ୍ମାଦଵାପ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ପୁରୁଷାର୍ଥଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ଭଗଵନ୍ଭଵତୋ ଯାତ୍ରା ସ୍ଵସ୍ତଯେ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍
ଏହି ପବିତ୍ର ସଙ୍ଗରୁ ମନୁଷ୍ୟ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଲକ୍ଷ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିପାରେ। ମହାପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନେଇଆସେ।
ବାଲାନାଂ ତୁ ଯଥା ପିତ୍ରୋରୁତ୍ତମଶ୍ଲୋକଵର୍ତ୍ମନାମ୍ । ଭୂତାନାଂ ଦେଵଚରିତଂ ଦୁଃଖାଯ ଚ ସୁଖାଯ ଚ
ଯେପରି ଶିଶୁମାନେ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେବତାମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ କେବେ ଦୁଃଖ, କେବେ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ସୁଖାଯୈଵ ହି ସାଧୂନାଂ ତ୍ଵାଦୃଶାମଚ୍ଯୁତାତ୍ମନାମ୍ । ଭଜଂତି ଯେ ଯଥା ଦେଵାନ୍ଦେଵା ଅପି ତଥୈଵ ତାନ୍
କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପରି ଅଚ୍ୟୁତରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ସଜ୍ଜନ, ସେମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ କେବଳ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଯେମିତି ଲୋକମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେମିତି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି।
ଛାଯେଵ କର୍ମସଚିଵାଃ ସାଧଵୋ ଦୀନଵତ୍ସଲାଃ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଭଗଵନ୍ମହ୍ଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଧର୍ମମାଦିଶ
ଛାୟା ପରି ସଜ୍ଜନମାନେ କାର୍ଯ୍ୟର ସହଚର ଓ ଦୁଃଖିମାନେ ପାଇଁ ଦୟାଳୁ। ତେଣୁ, ଭଗବାନ, ମୋତେ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ ଶିଖାନ୍ତୁ।
ଯସ୍ଯୋପଦେଶଦାନେନ ଲଭତେ ଵେଦଜଂ ଫଲମ୍ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ମହୀପାଲ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିମତା ତ୍ଵଯା
ଏମିତି ଉପଦେଶ ଦେଇଲେ ବେଦର ଫଳ ମିଳେ। ନାରଦ କହିଲେ— ରାଜା, ତୁମେ ଯେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଏହା ବହୁତ ଭଲ।
ଜାନତା ପରମଂ ଧର୍ମମେକଂ ମାଧଵସେଵନମ୍ । ଯସ୍ମିନ୍ନାରାଧିତେ ଵିଷ୍ଣୌ ଵିଶ୍ଵମାରାଧିତଂ ଭଵେତ୍
ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଜାଣନ୍ତି, ମାଧବଙ୍କ ସେବା ହିଁ ପ୍ରମୁଖ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପୂଜିତ ହୁଏ।
ତୁଷ୍ଟେ ଚରାଚରଂ ତୁଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଦେଵମଯେ ହରୌ । ଯସ୍ଯ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ମହାପାତକସଂହତିଃ
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ। ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ବଡ଼ ଅପରାଧ ମଧ୍ୟ
ତତ୍କ୍ଷଣାନ୍ନାଶମାଯାତି ସ ସେଵ୍ଯୋ ହରିରେଵ ହି । କୋଽନୁ ରାଜନ୍ନିଂଦ୍ରିଯଵାନ୍ମୁକୁଂଦଚରଣାଂବୁଜମ୍
ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ହରିଙ୍କୁ ହିଁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ। ରାଜା, କେଉଁ ଜଣେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସମ୍ପନ୍ନ ଲୋକ ମୁକ୍ତିଦାତାଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ପୂଜିବେ ନାହିଁ?
ନ ଭଜେତ୍ସର୍ଵତୋ ମୃତ୍ଯୁରୁପାସ୍ଯମୃଷିଦୈଵତୈଃ । ଶ୍ରୁତୋଽନୁ ପଠିତୋ ଧ୍ଯାତ ଆଦୃତଶ୍ଚାନୁମୋଦିତଃ
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯଦ୍ୟପି ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ସେ ଶୁଣାଯାଏ, ପଢ଼ାଯାଏ, ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ସମ୍ମାନିତ ଓ ସ୍ୱୀକୃତ ହୁଏ।
ସଦ୍ଯଃ ପୁନାତି ସଦ୍ଧର୍ମୋ ଵୀରୋ ଵିଶ୍ଵଦ୍ରୁହୋଽପି ହି । ଯୋଯଂ କାରଣକାର୍ଯାଦି କାରଣସ୍ଯାପି କାରଣମ୍
ସତ୍ୟ ଧର୍ମ ତୁରନ୍ତ ପବିତ୍ର କରେ, ଯଦିଓ ସେ ବିଶ୍ୱର ଶତ୍ରୁ ହେଉ। ଏହି କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ କାରଣର ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ କାରଣ।
ଅନନ୍ଯକାରଣଂ ଯୋଗୀ ଜଗଜ୍ଜୀଵୋ ଜଗନ୍ମଯଃ । ଅଣୁର୍ବୃହତ୍କୃଶଃ ସ୍ଥୂଲୋ ନିର୍ଗୁଣୋ ଗୁଣଭୃନ୍ମହାନ୍
ଯୋଗୀ, ଜଗତର ଆତ୍ମା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ। ସେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ବିଶାଳ, କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ମହାନ, ଗୁଣ ନଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣଧାରୀ।
ଅଜୋ ଜନ୍ମଲଯାତୀତୋ ଧ୍ଯାତଵ୍ଯଃ ସ ହରିଃ ସଦା । ସମ୍ଯଗେତଦ୍ଵ୍ଯଵସିତଂ ଭଵତା ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଯିଏ ଅଜନ୍ମା, ଜନ୍ମ ଓ ନାଶ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ସେଇ ହରିଙ୍କୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛ।
ଯତ୍ପୃଚ୍ଛସେ ଭାଗଵତାନ୍ଧର୍ମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵଭାଵନାନ୍ । ପ୍ରସଂଗେନ ସତାମାତ୍ମମନଃ ଶ୍ରୁତି ରସାଯନାଃ
ତୁମେ ଯେ ଭାଗବତମାନଙ୍କ ଧର୍ମ, ଯେଉଁମାନେ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ। ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ମନ ଓ ଆତ୍ମା ଶ୍ରବଣର ଅମୃତରେ ପୋଷିତ ହୁଏ।
ଭଵଂତି କୀର୍ତନୀଯସ୍ଯ କଥାଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ନିର୍ମଲାଃ । ଭାଵସାଧ୍ଯୋହ୍ଯଯଂ ଦେଵଃ ସ୍ଵଯଂ ଜାନାତି ତଦ୍ଭଵାନ୍
ଏହିପରି ସଙ୍ଗରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଗୁନ୍ଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ଦେବତା ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ, ଏବଂ ତୁମେ ଏହା ନିଜେ ଜାଣ।
ତଥାପି ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଜଗତୋ ହିତାଯ ତଵ ଗୌରଵାତ୍ । ଯଦାହୁଃ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାତ୍ପରମ୍
ତଥାପି, ତୁମ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୁଁ କହିବି। ଯାହାକୁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ଠାରୁ ଉପରେ।
ଯନ୍ମାଯଯା ତତଂ ସର୍ଵଂ ସର୍ଵଂ ଯଚ୍ଛତି ସୋଽଚ୍ଯୁତଃ । ପୁତ୍ରାନ୍କଲତ୍ରଂ ଦୀର୍ଘାଯୂ ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଵର୍ଗାପଵର୍ଗକମ୍
ଯାହାଙ୍କର ମାୟାରେ ସମସ୍ତ ବ୍ୟାପିତ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେଇ ଅଚ୍ୟୁତ। ପୁଅ, ଜୀବନୀ ସ୍ତ୍ରୀ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, ରାଜ୍ୟ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୋକ୍ଷ, ସମସ୍ତ ଦେଇପାରନ୍ତି।
ସ ଦଦ୍ଯାଦୀପ୍ସିତଂ ସର୍ଵଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂପୂଜିତୋଽଜିତଃ । କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ତତ୍ପରା ଯେ ହି ମାନଵାଃ
ଅଜିତଙ୍କୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ପୂଜିଲେ ସେ ସମସ୍ତ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯେମାନେ କାର୍ଯ୍ୟ, ମନ ଓ ବାଣୀରେ ତାଙ୍କୁ ନିରନ୍ତର ଭଜନ କରନ୍ତି।
ତେଷାଂ ଵ୍ରତାନି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପ୍ରୀତଯେ ଭୂପସତ୍ତମ । ଅହିଂସାସତ୍ଯମସ୍ତେଯଂ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯମକଲ୍ପତା
ମୁଁ ଏହାଁମାନଙ୍କର ବ୍ରତଗୁଡ଼ିକୁ ତୁମ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ କହିବି, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ। ଏହାମାନେ ହେଉଛି: ଅହିଂସା, ସତ୍ୟବାଦିତା, ଚୋରି ନ କରିବା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଲ୍ପ ଆସକ୍ତି।
ଏତାନି ମାନସାନ୍ଯାହୁର୍ଵ୍ରତାନି ହରିତୁଷ୍ଟଯେ । ଏକଭକ୍ତଂ ତଥା ନକ୍ତମୁପଵାସମଯାଚିତମ୍
ଏହିମାନେ ହରିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ମନର ବ୍ରତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏହା ସହିତ, ଦିନକୁ ଏକଥର ଖାଇବା, ରାତିରେ ଉପବାସ ଓ ଭିକ୍ଷା ନେବା ମଧ୍ୟ ଅଛି।
ଇତ୍ଯେଵଂ କାଯିକଂ ପୁଂସାଂ ଵ୍ରତମୁକ୍ତଂ ନରେଶ୍ଵର । ଵେଦସ୍ଯାଧ୍ଯଯନଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ କୀର୍ତନଂ ସତ୍ଯଭାଷଣମ୍
ଏଭଳି ମାନବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶରୀରୀକ ବ୍ରତ କୁହାଯାଇଛି, ରାଜା। ବେଦ ପଢ଼ିବା, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୀର୍ତି କରିବା ଓ ସତ୍ୟ କହିବା।
ଅପୈଶୁନ୍ଯମିଦଂ ରାଜନ୍ଵାଚିକଂ ଵ୍ରତମୁତ୍ତମମ୍ । ଚକ୍ରାଯୁଧସ୍ଯ ନାମାନି ସଦା ସର୍ଵତ୍ର କୀର୍ତଯେତ୍
ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା ନ କରିବା, ରାଜା, ଏହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବାଚିକ ବ୍ରତ। ଚକ୍ରଧାରୀଙ୍କର ନାମ ସବୁବେଳେ ଏବଂ ସବୁଠାରେ କୀର୍ତି କରିବା ଉଚିତ।
ନାଶୌଚଂ କୀର୍ତନେ ତସ୍ଯ ସ ପଵିତ୍ରକରୋ ଯତଃ । ଵର୍ଣାଶ୍ରମାଚାରଵତା ପୁରୁଷେଣ ପରଃ ପୁମାନ୍
ତାଙ୍କର କୀର୍ତିରେ କୌଣସି ଅଶୁଚି ନାହିଁ, କାରଣ ସେ ପବିତ୍ରତା ଦେଇଥାନ୍ତି। ଯିଏ ନିଜ ଜାତି ଓ ଆଶ୍ରମର ଆଚରଣ ଅନୁସରେ, ସେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ।
ଵିଷ୍ଣୁରାରାଧ୍ଯତେ ପଂଥା ନାନ୍ଯଃ ସଂତୋଷକାରଣମ୍ । ପତିପ୍ରିଯହିତାଭିଶ୍ଚ ମନୋଵାକ୍କାଯସଂଯମୈଃ
ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପଥ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇପାରେ ନାହିଁ; କେବଳ ମନ, କଥା ଓ ଶରୀରକୁ ସଂଯମ କରି, ପତିଙ୍କ ପ୍ରେମ ଓ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ।
ଵ୍ରତୈରାରାଧ୍ଯତେ ସ୍ତ୍ରୀଭିର୍ଵାସୁଦେଵୋ ଦଯାନିଧିଃ । ଆଗମୋକ୍ତେନ ମାର୍ଗେଣ ସ୍ତ୍ରୀଶୂଦ୍ରୈରପିପୂଜନମ୍
ଏହି ବ୍ରତମାନେ ଦ୍ୱାରା ଜନନୀମାନେ କୃପାର ଧାମ ବାସୁଦେବଙ୍କୁ ପୂଜନ୍ତି। ଶାସ୍ତ୍ର ଉପଦେଶିତ ପଥରେ, ଜନନୀ ଓ ଶୂଦ୍ରମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରନ୍ତି।
କର୍ତଵ୍ଯଂ କୃଷ୍ଣଚଂଦ୍ରସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାତିଵରରୂପିଣଃ । ତ୍ରଯୋଵର୍ଣାସ୍ତୁ ଵେଦୋକ୍ତମାର୍ଗାରାଧନତତ୍ପରାଃ
ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ କୃଷ୍ଣଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ତିନି ଜାତି ବେଦ ଉପଦେଶିତ ପଥରେ ଅର୍ପିତ ହୋଇ ଆରାଧନା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତୁ।