ଭଵଂତ ଇଵ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ହୃଷ୍ଟମାନସଃ । ଅଂବରୀଷ ଉଵାଚ-। ଯନ୍ମୁନେ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵେଦଵାଦିଭିରୁଚ୍ଯତେ
ଅମ୍ବରୀଷ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଆନନ୍ଦରେ ହୃଦୟ ଭରି ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଯେପରି ତୁମେ ପଚାରିଛ। ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ— ମୁନିବର, ସେଠି ଯେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି—
ସ ଦେଵଃ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷଃ ସ୍ଵଯଂ ନାରାଯଣଃ ପରଃ । ଯୋଽମୂର୍ତୋ ମୂର୍ତିମାନୀଶୋ ଵ୍ଯକ୍ତୋଽଵ୍ଯକ୍ତଃ ସନାତନଃ
ସେ ଦେବତା, ପଦ୍ମନୟନ, ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ସେ ନିରାକାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଭଗବାନ୍ ଦେଖାଯାନ୍ତି ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ସନାତନ।
ସର୍ଵଭୂତମଯୋଽଚିଂତ୍ଯୋ ଧ୍ଯାତଵ୍ଯଃ ସ କଥଂ ହରିଃ । ଯସ୍ମିନ୍ସର୍ଵମିଦଂ ଵିଶ୍ଵମୋତଂ ପ୍ରୋତଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ସେ ହରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଧ୍ୟାନ କରିବାଯୋଗ୍ୟ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କରେ ବିନ୍ଧା ଓ ଅବସ୍ଥିତ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତମେକଂ ପରମଂ ପରମାତ୍ମେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଯତୋ ଜନ୍ମାଦି ଜଗତୋ ଯୋ ନିର୍ମାଯ ସ୍ଵଯଂ ଭୁଵମ୍
ସେ ଏକମାତ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସର୍ବାତ୍ମା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଯାହାଠାରୁ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ, ସେ ନିଜେ ପୃଥିବୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି।
ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଚ ନିଗମାନାତ୍ମନ୍ଯେଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାନ୍ । କଥମାରାଧ୍ଯତେ ସୋଽଯଂ ସମଗ୍ରପୁରୁଷାର୍ଥଦଃ
ସେ ନିଜ ପାଖରେ ଥିବା ବେଦମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଦେଇଥିବା ସେଇଁ କିପରି ଉପାସନା କରାଯିବେ?
ଯୋଗିନାମପି ଦୁର୍ଗମ୍ଯସ୍ତଦେତତ୍କୃପଯା ଵଦ । ଅନାରାଧିତ ଗୋଵିଂଦା ନ ଵିଦଂତି ହିତୋଦଯମ୍
ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାରେ କଷ୍ଟ ପାଆନ୍ତି— ଦୟାକରି ଏହି କଥା ମୋତେ କହ। ଯେମାନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ସତ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ଜାଣିପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ନ ତପୋ ଯଜ୍ଞଦାନାନାଂ ଲଭତେ ଫଲମୁତ୍ତମମ୍ । ଅନାସ୍ଵାଦିତଗୋଵିଂଦପଦାଂବୁଜରସଶ୍ଚ ଯଃ
ଯିଏ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଚରଣକମଳର ଆମୃତ ଚାଖିନାହିଁ, ସେ ତପ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଇନଥାଏ।
ମନୋରଥପଥାତୀତଂ ସ୍ଫୀତଂ ନାକଲଯେତ୍ଫଲମ୍ । ହରେରାରାଧନଂ ହିତ୍ଵା ଦୁରିତୌଘ ନିଵାରଣମ୍
କେବଳ ଇଚ୍ଛାର ପଥରୁ ବହୁତ ଫଳ ଆଶା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ହରିଙ୍କ ଉପାସନା ଛାଡ଼ିଲେ, ପାପର ଭାର କେବେ ଦୂର ହେବ ନାହିଁ।
ନାନ୍ଯତ୍ପଶ୍ଯାମି ଜଂତୂନାଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ପରଂ ମୁନେ । ଯଦ୍ଭ୍ରୂନର୍ତନଵର୍ତିନ୍ଯଃ ଶ୍ରୂଯଂତେ ସିଦ୍ଧଯୋଽଖିଲାଃ
ମୁନିବର, ମୁଁ ଜନ୍ତୁମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦେଖୁନାହିଁ; ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଭୃକୁଟି ନୃତ୍ୟ କରେ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ତାହାଠାରେ ଥାଏ।
କଥମାରାଧ୍ଯତେସୋଽଯଂ କେଶଵଃ କ୍ଲେଶନାଶନଃ । ଉପାସ୍ଯତେ ସ ଭଗଵାନ୍କଥଂ ନାରାଯଣୋ ନରୈଃ
ସେ କେଶବ, ଦୁଃଖ ନାଶ କରୁଥିବା, କିପରି ଉପାସନା କରାଯିବେ? ମଣିଷମାନେ କିପରି ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି?
ପ୍ରୀତଶ୍ଚ ସର୍ଵମେତନ୍ମେ ହିତାଯ ଜଗତୋ ଵଦ । ଭକ୍ତିପ୍ରିଯୋଽସୌ ଭଗଵାନ୍କଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ପ୍ରସୀଦତି
ମୋତେ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା କହ, ଯାହା ଜଗତର ଭଲ ପାଇଁ। କାରଣ, ସେ ଭଗବାନ୍ ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି। କେଉଁ ପ୍ରକାର ଭକ୍ତିରେ ସେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି?
କଥଂ ତସ୍ମିନ୍ଭଵେଦ୍ଭକ୍ତିଃ ସର୍ଵୈରାରାଧ୍ଯତେ କଥମ୍ । ଵୈଷ୍ଣଵୋସି ହରେସ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରିଯୋଽସି ପରମାର୍ଥଵିତ୍
ତାଙ୍କୁ କିପରି ଭକ୍ତି ହୁଏ, ସମସ୍ତେ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି? ତୁମେ ହରିଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ପରମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜ୍ଞାନୀ ବୈଷ୍ଣବ।
ତେନ ତ୍ଵାମେଵ ପୃଚ୍ଛାମି ବ୍ରହ୍ମନ୍ବ୍ରହ୍ମଵିଦୁତ୍ତମ । ଶ୍ରୋତାରମଥ ଵକ୍ତାରଂ ପ୍ରଷ୍ଟାରଂ ପୁରୁଷଂ ହରେଃ
ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଏକାକି ପଚାରୁଛି— ଶ୍ରୋତା, କଥାକାର କିମ୍ବା ପ୍ରଶ୍ନକାରୀ ଭାବେ— ହରିଙ୍କ ବିଷୟରେ।
ପ୍ରଶ୍ନଃ ପୁନାତି କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ତଦଂଘ୍ରିସଲିଲଂ ଯଥା । ଦୁର୍ଲ୍ଲଭୋ ମାନୁଷୋ ଦେହୋ ଦେହିନାଂ କ୍ଷଣଭଂଗୁରଃ
କୃଷ୍ଣଙ୍କ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ଶୁଦ୍ଧ କରେ, ଯେପରି ତାଙ୍କର ପାଦପଦ୍ମର ଜଳ ଶୁଦ୍ଧ କରେ। ମଣିଷ ଦେହ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଭଙ୍ଗୁର।
ତତ୍ରାପି ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ମନ୍ଯେ ଵୈକୁଂଠପ୍ରିଯଦର୍ଶନମ୍ । ସଂସାରେସ୍ମିନ୍କ୍ଷଣାର୍ଧୋଽପି ସତ୍ସଂଗଃ ଶେଵଧିର୍ନୃଣାମ୍
ଏହି ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ମନେ କରେଁ ଯେ, ବୈକୁଣ୍ଠଙ୍କ ପ୍ରିୟଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ। ଏହି ସଂସାରରେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତର ଅର୍ଧ ଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଲୋକମାନେ ପାଇଁ ଏକ ମହା ଧନ।
ଯସ୍ମାଦଵାପ୍ଯତେ ସର୍ଵଂ ପୁରୁଷାର୍ଥଚତୁଷ୍ଟଯମ୍ । ଭଗଵନ୍ଭଵତୋ ଯାତ୍ରା ସ୍ଵସ୍ତଯେ ସର୍ଵଦେହିନାମ୍
ଏହି ପବିତ୍ର ସଙ୍ଗରୁ ମନୁଷ୍ୟ ଚାରି ପ୍ରକାରର ଲକ୍ଷ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିପାରେ। ମହାପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କର ଉପସ୍ଥିତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ନେଇଆସେ।
ବାଲାନାଂ ତୁ ଯଥା ପିତ୍ରୋରୁତ୍ତମଶ୍ଲୋକଵର୍ତ୍ମନାମ୍ । ଭୂତାନାଂ ଦେଵଚରିତଂ ଦୁଃଖାଯ ଚ ସୁଖାଯ ଚ
ଯେପରି ଶିଶୁମାନେ ନିଜ ପିତାମାତାଙ୍କ ଉତ୍ତମ ପଥକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି, ସେପରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଦେବତାମାନଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟରେ କେବେ ଦୁଃଖ, କେବେ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି।
ସୁଖାଯୈଵ ହି ସାଧୂନାଂ ତ୍ଵାଦୃଶାମଚ୍ଯୁତାତ୍ମନାମ୍ । ଭଜଂତି ଯେ ଯଥା ଦେଵାନ୍ଦେଵା ଅପି ତଥୈଵ ତାନ୍
କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ପରି ଅଚ୍ୟୁତରେ ମନ ଲଗାଇଥିବା ସଜ୍ଜନ, ସେମାନେ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ କେବଳ ସୁଖ ଅନୁଭବ କରନ୍ତି। ଯେମିତି ଲୋକମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେମିତି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି।
ଛାଯେଵ କର୍ମସଚିଵାଃ ସାଧଵୋ ଦୀନଵତ୍ସଲାଃ । ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଭଗଵନ୍ମହ୍ଯଂ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଧର୍ମମାଦିଶ
ଛାୟା ପରି ସଜ୍ଜନମାନେ କାର୍ଯ୍ୟର ସହଚର ଓ ଦୁଃଖିମାନେ ପାଇଁ ଦୟାଳୁ। ତେଣୁ, ଭଗବାନ, ମୋତେ ବୈଷ୍ଣବ ଧର୍ମ ଶିଖାନ୍ତୁ।
ଯସ୍ଯୋପଦେଶଦାନେନ ଲଭତେ ଵେଦଜଂ ଫଲମ୍ । ନାରଦ ଉଵାଚ- ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ମହୀପାଲ ଵିଷ୍ଣୁଭକ୍ତିମତା ତ୍ଵଯା
ଏମିତି ଉପଦେଶ ଦେଇଲେ ବେଦର ଫଳ ମିଳେ। ନାରଦ କହିଲେ— ରାଜା, ତୁମେ ଯେ ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତି ସହିତ ଏହି ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଏହା ବହୁତ ଭଲ।
ଜାନତା ପରମଂ ଧର୍ମମେକଂ ମାଧଵସେଵନମ୍ । ଯସ୍ମିନ୍ନାରାଧିତେ ଵିଷ୍ଣୌ ଵିଶ୍ଵମାରାଧିତଂ ଭଵେତ୍
ଉତ୍ତମ ଧର୍ମ ଜାଣିଥିବା ଲୋକ ଜାଣନ୍ତି, ମାଧବଙ୍କ ସେବା ହିଁ ପ୍ରମୁଖ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ପୂଜିତ ହୁଏ।
ତୁଷ୍ଟେ ଚରାଚରଂ ତୁଷ୍ଟଂ ସର୍ଵଦେଵମଯେ ହରୌ । ଯସ୍ଯ ସ୍ମରଣମାତ୍ରେଣ ମହାପାତକସଂହତିଃ
ଯେତେବେଳେ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ହରି ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ଚରାଚର ସମସ୍ତ ଜଗତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଏ। ସେଠାରେ କେବଳ ସ୍ମରଣ କଲେ ବଡ଼ ଅପରାଧ ମଧ୍ୟ
ତତ୍କ୍ଷଣାନ୍ନାଶମାଯାତି ସ ସେଵ୍ଯୋ ହରିରେଵ ହି । କୋଽନୁ ରାଜନ୍ନିଂଦ୍ରିଯଵାନ୍ମୁକୁଂଦଚରଣାଂବୁଜମ୍
ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ହରିଙ୍କୁ ହିଁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ। ରାଜା, କେଉଁ ଜଣେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସମ୍ପନ୍ନ ଲୋକ ମୁକ୍ତିଦାତାଙ୍କ ପଦପଦ୍ମକୁ ପୂଜିବେ ନାହିଁ?
ନ ଭଜେତ୍ସର୍ଵତୋ ମୃତ୍ଯୁରୁପାସ୍ଯମୃଷିଦୈଵତୈଃ । ଶ୍ରୁତୋଽନୁ ପଠିତୋ ଧ୍ଯାତ ଆଦୃତଶ୍ଚାନୁମୋଦିତଃ
ସମସ୍ତେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯଦ୍ୟପି ଋଷି ଓ ଦେବତାମାନେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି। ସେ ଶୁଣାଯାଏ, ପଢ଼ାଯାଏ, ଧ୍ୟାନ କରାଯାଏ, ସମ୍ମାନିତ ଓ ସ୍ୱୀକୃତ ହୁଏ।
ସଦ୍ଯଃ ପୁନାତି ସଦ୍ଧର୍ମୋ ଵୀରୋ ଵିଶ୍ଵଦ୍ରୁହୋଽପି ହି । ଯୋଯଂ କାରଣକାର୍ଯାଦି କାରଣସ୍ଯାପି କାରଣମ୍
ସତ୍ୟ ଧର୍ମ ତୁରନ୍ତ ପବିତ୍ର କରେ, ଯଦିଓ ସେ ବିଶ୍ୱର ଶତ୍ରୁ ହେଉ। ଏହି କାରଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ କାରଣର ମଧ୍ୟରେ ଯିଏ କାରଣ।
ଅନନ୍ଯକାରଣଂ ଯୋଗୀ ଜଗଜ୍ଜୀଵୋ ଜଗନ୍ମଯଃ । ଅଣୁର୍ବୃହତ୍କୃଶଃ ସ୍ଥୂଲୋ ନିର୍ଗୁଣୋ ଗୁଣଭୃନ୍ମହାନ୍
ଯୋଗୀ, ଜଗତର ଆତ୍ମା, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାରଣ ନାହିଁ। ସେ ଅତି ସୂକ୍ଷ୍ମ ଓ ବିଶାଳ, କ୍ଷୁଦ୍ର ଓ ମହାନ, ଗୁଣ ନଥିବା ସତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଗୁଣଧାରୀ।
ଅଜୋ ଜନ୍ମଲଯାତୀତୋ ଧ୍ଯାତଵ୍ଯଃ ସ ହରିଃ ସଦା । ସମ୍ଯଗେତଦ୍ଵ୍ଯଵସିତଂ ଭଵତା ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଯିଏ ଅଜନ୍ମା, ଜନ୍ମ ଓ ନାଶ ଉପରେ ଅତିକ୍ରମ କରିଛନ୍ତି, ସେଇ ହରିଙ୍କୁ ସଦା ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତ୍ତି ତୁମେ ନିଶ୍ଚିତ କରିଛ।
ଯତ୍ପୃଚ୍ଛସେ ଭାଗଵତାନ୍ଧର୍ମାଂସ୍ତ୍ଵଂ ଵିଶ୍ଵଭାଵନାନ୍ । ପ୍ରସଂଗେନ ସତାମାତ୍ମମନଃ ଶ୍ରୁତି ରସାଯନାଃ
ତୁମେ ଯେ ଭାଗବତମାନଙ୍କ ଧର୍ମ, ଯେଉଁମାନେ ବିଶ୍ୱକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛ। ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗରେ ମନ ଓ ଆତ୍ମା ଶ୍ରବଣର ଅମୃତରେ ପୋଷିତ ହୁଏ।
ଭଵଂତି କୀର୍ତନୀଯସ୍ଯ କଥାଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ନିର୍ମଲାଃ । ଭାଵସାଧ୍ଯୋହ୍ଯଯଂ ଦେଵଃ ସ୍ଵଯଂ ଜାନାତି ତଦ୍ଭଵାନ୍
ଏହିପରି ସଙ୍ଗରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଗୁନ୍ଥା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଯାହା କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ। ଏହି ଦେବତା ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରାପ୍ତ, ଏବଂ ତୁମେ ଏହା ନିଜେ ଜାଣ।
ତଥାପି ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଜଗତୋ ହିତାଯ ତଵ ଗୌରଵାତ୍ । ଯଦାହୁଃ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରଧାନପୁରୁଷାତ୍ପରମ୍
ତଥାପି, ତୁମ ପ୍ରତି ସମ୍ମାନ ଦେଇ, ଜଗତର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ମୁଁ କହିବି। ଯାହାକୁ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ ଠାରୁ ଉପରେ।