ମହାମାରକତାଭାସଂ ମୌକ୍ତିକଚ୍ଛାଯମେଵ ଚ । ପୁଂଡରୀକଵିଶାଲାକ୍ଷଂ ପୀତନିର୍ମଲଵାସସମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ବଡ଼ ପନ୍ନାପତ୍ର ପରି ହରିତ ଆଭାରେ ଚମକୁଥିଲା, ମୁକ୍ତାର ଚାୟା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ତାଙ୍କର ଆଖି ଦଳ ମାଳା ପରି ବଡ଼, ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ବର୍ହଭାରଲସଚ୍ଛୀର୍ଷଂ ମୁକ୍ତାହାରମନୋହରମ୍ । ଗଂଡପ୍ରାଂତଲସଚ୍ଚାରୁ ମକରାକୃତିକୁଂଡଲମ୍
ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ମୟୂରପିଛା ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ଗଳାରେ ମୁକ୍ତା ହାର ମନମୋହନ ଲାଗୁଥିଲା, ଗଣ୍ଡର କୋଣରେ ମକର ଆକୃତିର ଶୁଭ୍ର କୁଣ୍ଡଳ ଲଟକୁଥିଲା।
ଆପାଦତୁଲସୀମାଲଂ କଂକଣାଂଗଦଭୂଷଣମ୍ । ନୂପୁରୈର୍ମୁଦ୍ରିକାଭିଶ୍ଚ କାଂଚ୍ଯା ଚ ପରିମଂଡିତମ୍
ଶିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କଙ୍କଣ ଓ ବାହୁବନ୍ଧ ଭଳି ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ନୂପୁର, ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ କମରବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲେ।
ସୁକୁମାରତରଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍କିଶୋରଵଯସାନ୍ଵିତମ୍ । ପୂଜା ଦଶାକ୍ଷରୋକ୍ତୈଵ ଵେଦଲକ୍ଷଂ ପୁରସ୍କ୍ରିଯା
ତାଙ୍କୁ ଅତି ସୁକୁମାର ଓ ଯୌବନର ଶୋଭାରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ପୂଜା ଦଶଅକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଓ ବେଦିକ ବିଧିରେ ପ୍ରଥମେ କରାଯିବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ଦଧେ ଦେଵୋ ଦେଵୀ ଚ ଗିରିଜା ସତୀ । ମୁନିରାଗତ୍ଯ ପୁତ୍ରାଯ ତଥୈଵୋପଦିଦେଶ ହ
ଏଭଳି କହି ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଦେବୀ ଗିରିଜା ସତୀ ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତାପରେ ଋଷି ଆସି, ସେଇପରି ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵାସ୍ତୁ ତନ୍ମଂତ୍ର ଗ୍ରହଣାଦେଵ କେଶଵମ୍ । ଵର୍ଣଯାମାସ ଵିଵିଧୈର୍ଜିତ୍ଵା ସର୍ଵାନ୍ମୁନୀନ୍ସ୍ଵଯମ୍
ସେ ପୁନ୍ୟ ଶ୍ରବଣ ଯୋଗ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର କେବଳ ଗ୍ରହଣ କରିବା ମାତ୍ରେ, ସେ ସ୍ୱୟଂ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ କେଶବଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।
ରୂପଲାଵଣ୍ଯଵୈଦଗ୍ଧ୍ଯ ସୌଂଦର୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍ । ତଦା ହୃଷ୍ଟମନା ବାଲୋ ନିର୍ଗତ୍ଯ ସ୍ଵଗୃହାତ୍ତତଃ
ସେ ରୂପ, ଲାବଣ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧିମତା ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ; ତାପରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ସେ ଶିଶୁ ଘରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ଵାଯୁଭକ୍ଷସ୍ତପସ୍ତେପେ କଲ୍ପାନାମଯୁତତ୍ରଯମ୍ । ତଦଂତେ ଗୋକୁଲେ ଜାତା ନଂଦଭ୍ରାତୁର୍ଗୃହେ ସ୍ଵଯମ୍
ବାୟୁ ଖାଇ ତିନି କୋଟି କଳ୍ପ ଧରି ତପସ୍ୟା କଲେ; ତାହା ପରେ ସେ ଗୋକୁଳରେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଲଵଂଗା ଇତି ତନ୍ନାମ କୃଷ୍ଣେଂଗିତ ନିରୀକ୍ଷଣା । ଯସ୍ଯା ହସ୍ତେ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯେତ ମୁଖମାର୍ଜନଯଂତ୍ରକମ୍
ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଲବଙ୍ଗା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ପରିଚିତ; ତାଙ୍କର ହାତରେ ମୁଁହ ଧୋଇବା ଉପକରଣ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଇତି ତେ କଥିତାଃ କାଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରଧାନାଃ କୃଷ୍ଣଵଲ୍ଲଭାଃ
ଏଭଳି କିଛି ପ୍ରଧାନ କୃଷ୍ଣପ୍ରିୟାଙ୍କ ବିବରଣୀ ତୁମକୁ କହିଲି।
ହରିଵିଵିଧରସାଦ୍ଯୈର୍ଯୁକ୍ତମଧ୍ଯାଯମେତଦ୍ଵ୍ରଜଵରତନଯାଭିଶ୍ଚାରୁହାସେକ୍ଷଣାଭିଃ । ପଠତି ଯ ଇହ ଭକ୍ତ୍ଯା ପାଠଯେଦ୍ଵା ମନୁଷ୍ଯୋ ଵ୍ରଜତି ଭଗଵତଃ ଶ୍ରୀଵାସୁଦେଵସ୍ଯ ଧାମ
ହରିଙ୍କ ବିଭିନ୍ନ ରସ ଓ ବ୍ରଜର ସୁନ୍ଦର ନୟନୀ କନ୍ୟାମାନେ ସହିତ ଏହି ଅଧ୍ୟାୟ ଯେଉଁଠି ଅନେକ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଯିଏ ଏଠାକୁ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ପଢ଼ାଏ, ସେ ଭଗବାନ ଶ୍ରୀବାସୁଦେବଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ - ସୂତସୂତ ମହାଭାଗ ରୋମହର୍ଷଣନଂଦନ । କଥା ରମ୍ଯା ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତା ଲୋକସ୍ଯାନଂଦଦାଯିନୀ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ସୂତ, ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ରୋମହର୍ଷଣଙ୍କ ପୁଅ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ରମ୍ୟ କଥା କହିଛ, ତାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଛି।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣସ୍ଯ ମହାଭାଗ ଚରିତଂ ମହଦଦ୍ଭୁତମ୍ । ଶ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଯା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନିର୍ଵୃତିସ୍ତେନ ଚାଭଵତ୍
ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ତୁମେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହାନ ଓ ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ କହିଛ; ଆମେ ସେସବୁ ଶୁଣିଛୁ, ଏବଂ ତାହାରେ ଆମେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛୁ।
ଅହୋ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଭକ୍ତାନାଂ ଗତିଦାଯକମ୍ । ଯତସ୍ତେନ ମହାଭାଗ ନିର୍ଵୃତିଂ କୋ ନ ଚାପ୍ନୁଯାତ୍
ହାଁ, ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହିମା ଭକ୍ତମାନେ ପାଇଁ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ; ତେଣୁ, ଏହାରୁ କିଏ ଆନନ୍ଦ ନ ପାଇବ?
ଅତଃ ପୁନରପି ଶ୍ରୀମତ୍କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଚରିତଂ ମହତ୍ । ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମହେ ଚାନ୍ଯଦ୍ଵ୍ରତଦାନାର୍ହଣାଦିକମ୍
ତେଣୁ, ଆମେ ପୁଣି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହାନ କାର୍ଯ୍ୟ ଏବଂ ବ୍ରତ, ଦାନ, ପୂଜା ଓ ଏପରି ଅନ୍ୟ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ।
ସ୍ନାନଂ ଵାପି ମହାଭାଗ ଯଥା ଯେନ କୃତଂ ପୁରା । ତତ୍ସର୍ଵଂ ଵିସ୍ତରାଦ୍ବ୍ରୂହି ଯଥା ନୋ ନିର୍ଵୃତିର୍ଭଵେତ୍
ହେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ପୁରୁଣା ଦିନରେ ଯେପରି ବାଥିଂ ଓ ଅନ୍ୟ ଆଚାର ହେଉଥିଲା, ସେସବୁ ଏବଂ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ ଆମକୁ କହ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଆମେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିପାରିବା।
ସୂତ ଉଵାଚ- ସାଧୁ ପୃଷ୍ଟଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ଲୋକାନାଂ ତାରଣଂ ପରମ୍ । ଯୂଯଂ କୃତାର୍ଥାଃ କୃଷ୍ଣସ୍ଯ ଭକ୍ତ୍ଯା ସଂପୂର୍ଣମାନସାଃ
ସୂତ କହିଲେ— ହେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ତୁମେ ଯେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଜୀବଙ୍କ ପାଇଁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମୋକ୍ଷର ଉପାୟ ଅଛି। ତୁମେ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଭକ୍ତି କରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଛ।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଚରିତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ସାଧୂନାଂ ହର୍ଷଦଂ ପରମ୍ । ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠା ମହଦାଖ୍ଯାନମୁତ୍ତମମ୍
ମୁଁ ଏବେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର ପବିତ୍ର ଓ ସର୍ବୋତ୍ତମ କଥା, ଯାହା ସାଧୁମାନେ ଶୁଣି ବହୁତ ଆନନ୍ଦ ପାଆନ୍ତି, ସେହି ମହାନ ଓ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଉପାଖ୍ୟାନ କହିବି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ।
ଏକଦା ନାରଦୋ ଲୋକାନ୍ପର୍ଯଟନ୍ଭଗଵତ୍ପ୍ରିଯଃ । ମଥୁରାଯାମଂବରୀଷଂ କୃଷ୍ଣାରାଧନତତ୍ପରମ୍
ଏକଥରେ ଭଗବାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ ନାରଦ ମହାମୁନି ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଘୁରୁଥିଲେ। ସେ ମଥୁରାରେ ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପାସନାରେ ଗଭୀର ଭାବେ ଲିନ ଥିଲେ।
ମହାଭାଗଂ ଵ୍ରତପରଂ ଦଦର୍ଶ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ସ ଆଗତଂ ମୁନିଵରଂ ସତ୍କୃତ୍ଯ ମୁନିସତ୍ତମଃ
ମହାନ ମୁନି ଅମ୍ବରୀଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ଯିଏ ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ମୁନିବର ନାରଦ ଯେତେବେଳେ ଆସିଲେ, ଅମ୍ବରୀଷ ତାଙ୍କୁ ଉଚିତ ସମ୍ମାନ ଦେଇ ସ୍ୱାଗତ କଲେ।
ଭଵଂତ ଇଵ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ହୃଷ୍ଟମାନସଃ । ଅଂବରୀଷ ଉଵାଚ-। ଯନ୍ମୁନେ ପରମଂ ବ୍ରହ୍ମ ଵେଦଵାଦିଭିରୁଚ୍ଯତେ
ଅମ୍ବରୀଷ ଶ୍ରଦ୍ଧା ଓ ଆନନ୍ଦରେ ହୃଦୟ ଭରି ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ, ଯେପରି ତୁମେ ପଚାରିଛ। ଅମ୍ବରୀଷ କହିଲେ— ମୁନିବର, ସେଠି ଯେ ପରମ ବ୍ରହ୍ମ ବେଦ ଜ୍ଞାନୀମାନେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି—
ସ ଦେଵଃ ପୁଂଡରୀକାକ୍ଷଃ ସ୍ଵଯଂ ନାରାଯଣଃ ପରଃ । ଯୋଽମୂର୍ତୋ ମୂର୍ତିମାନୀଶୋ ଵ୍ଯକ୍ତୋଽଵ୍ଯକ୍ତଃ ସନାତନଃ
ସେ ଦେବତା, ପଦ୍ମନୟନ, ସ୍ୱୟଂ ନାରାୟଣ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ। ସେ ନିରାକାର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଆକାର ଧାରଣ କରନ୍ତି, ସେ ଭଗବାନ୍ ଦେଖାଯାନ୍ତି ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ, ସନାତନ।
ସର୍ଵଭୂତମଯୋଽଚିଂତ୍ଯୋ ଧ୍ଯାତଵ୍ଯଃ ସ କଥଂ ହରିଃ । ଯସ୍ମିନ୍ସର୍ଵମିଦଂ ଵିଶ୍ଵମୋତଂ ପ୍ରୋତଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତମ୍
ସେ ହରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀରେ ବ୍ୟାପ୍ତ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଧ୍ୟାନ କରିବାଯୋଗ୍ୟ। ସମସ୍ତ ବିଶ୍ୱ ତାଙ୍କରେ ବିନ୍ଧା ଓ ଅବସ୍ଥିତ।
ଅଵ୍ଯକ୍ତମେକଂ ପରମଂ ପରମାତ୍ମେତି ଵିଶ୍ରୁତମ୍ । ଯତୋ ଜନ୍ମାଦି ଜଗତୋ ଯୋ ନିର୍ମାଯ ସ୍ଵଯଂ ଭୁଵମ୍
ସେ ଏକମାତ୍ର ଅଦୃଶ୍ୟ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ସର୍ବାତ୍ମା ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଯାହାଠାରୁ ଏହି ସୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ, ସେ ନିଜେ ପୃଥିବୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି।
ଦଦୌ ତସ୍ମୈ ଚ ନିଗମାନାତ୍ମନ୍ଯେଵ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତାନ୍ । କଥମାରାଧ୍ଯତେ ସୋଽଯଂ ସମଗ୍ରପୁରୁଷାର୍ଥଦଃ
ସେ ନିଜ ପାଖରେ ଥିବା ବେଦମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦେଇଛନ୍ତି। ସମସ୍ତ ପୁରୁଷାର୍ଥ ଦେଇଥିବା ସେଇଁ କିପରି ଉପାସନା କରାଯିବେ?
ଯୋଗିନାମପି ଦୁର୍ଗମ୍ଯସ୍ତଦେତତ୍କୃପଯା ଵଦ । ଅନାରାଧିତ ଗୋଵିଂଦା ନ ଵିଦଂତି ହିତୋଦଯମ୍
ଯୋଗୀମାନେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବାରେ କଷ୍ଟ ପାଆନ୍ତି— ଦୟାକରି ଏହି କଥା ମୋତେ କହ। ଯେମାନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ସତ୍ୟ ମଙ୍ଗଳ ଜାଣିପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ନ ତପୋ ଯଜ୍ଞଦାନାନାଂ ଲଭତେ ଫଲମୁତ୍ତମମ୍ । ଅନାସ୍ଵାଦିତଗୋଵିଂଦପଦାଂବୁଜରସଶ୍ଚ ଯଃ
ଯିଏ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଚରଣକମଳର ଆମୃତ ଚାଖିନାହିଁ, ସେ ତପ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଫଳ ପାଇନଥାଏ।
ମନୋରଥପଥାତୀତଂ ସ୍ଫୀତଂ ନାକଲଯେତ୍ଫଲମ୍ । ହରେରାରାଧନଂ ହିତ୍ଵା ଦୁରିତୌଘ ନିଵାରଣମ୍
କେବଳ ଇଚ୍ଛାର ପଥରୁ ବହୁତ ଫଳ ଆଶା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ହରିଙ୍କ ଉପାସନା ଛାଡ଼ିଲେ, ପାପର ଭାର କେବେ ଦୂର ହେବ ନାହିଁ।
ନାନ୍ଯତ୍ପଶ୍ଯାମି ଜଂତୂନାଂ ପ୍ରାଯଶ୍ଚିତ୍ତଂ ପରଂ ମୁନେ । ଯଦ୍ଭ୍ରୂନର୍ତନଵର୍ତିନ୍ଯଃ ଶ୍ରୂଯଂତେ ସିଦ୍ଧଯୋଽଖିଲାଃ
ମୁନିବର, ମୁଁ ଜନ୍ତୁମାନେ ପାଇଁ ଏହା ଛାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଦେଖୁନାହିଁ; ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଭୃକୁଟି ନୃତ୍ୟ କରେ, ସମସ୍ତ ସିଦ୍ଧି ତାହାଠାରେ ଥାଏ।
କଥମାରାଧ୍ଯତେସୋଽଯଂ କେଶଵଃ କ୍ଲେଶନାଶନଃ । ଉପାସ୍ଯତେ ସ ଭଗଵାନ୍କଥଂ ନାରାଯଣୋ ନରୈଃ
ସେ କେଶବ, ଦୁଃଖ ନାଶ କରୁଥିବା, କିପରି ଉପାସନା କରାଯିବେ? ମଣିଷମାନେ କିପରି ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି?