ନିର୍ଗତ୍ଯାରଣ୍ଯମଚରତ୍ତପୋ ଵୈ ମୁନିଦୁଷ୍କରମ୍ । କଲ୍ପାଂତେ ଦେହମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ତପସୈଵ ମହାମୁନିଃ
ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ, ମୁନିମାନେ ଯେପରି ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେପରି କଠିନ ତପ କଲେ। ଏକ ଦୀର୍ଘ କାଳ ପରେ, ସେ ମହାମୁନି ତାଙ୍କର ଦେହକୁ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ଵୀରଗୁପ୍ତାଭିଧାନସ୍ଯ ଗୋପସ୍ଯ ଦୁହିତା ଶୁଭା । ଜାତା ଚିତ୍ରକଲେତ୍ଯେଵ ଯସ୍ଯାଃ ସ୍କଂଧେ ମନୋହରା
ବୀରଗୁପ୍ତ ନାମକ ଗୋପଙ୍କର ଶୁଭ୍ର କନ୍ୟା ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଚିତ୍ରକଳା। ତାଙ୍କର କାନ୍ଧରେ ଏକ ଆକର୍ଷକ ଭୂଷଣ ଥିଲା।
ଵିପଂଚୀ ଦୃଶ୍ଯତେ ନିତ୍ଯଂ ସପ୍ତସ୍ଵରଵିଭୂଷିତା । ଉପତିଷ୍ଠତି ଵୈ ଵାମେ ରତ୍ନଭୃଂଗାରମଦ୍ଭୁତମ୍
ସେ ନିତ୍ୟ ଏକ ସପ୍ତସ୍ୱର ଶୋଭିତ ବୀଣା ଧାରଣ କରିଥାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଅଦ୍ଭୁତ ରତ୍ନଖଚିତ ଭୂଷଣ ଦେଖାଯାଏ।
ଦଧାନା ଦକ୍ଷିଣେ ହସ୍ତେ ସା ଵୈ ରତ୍ନପତଦ୍ଗ୍ରହମ୍ । ଅଯମାସୀତ୍ପୁରା ସର୍ଵଂ ତାପସୈରଭିଵଂଦିତଃ
ସେ ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତରେ ରତ୍ନଖଚିତ ପଦ୍ମ ଧରିଥିଲେ। ପୁରୁଣା କାଳରେ ସମସ୍ତ ତାପସମାନେ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରୁଥିଲେ।
ମୁନିଃ ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵା ନାମ କାଶ୍ଯପଃ ସର୍ଵଧର୍ମଵିତ୍ । ପିତା ତସ୍ଯାଭଵଚ୍ଛୈଵଃ ଶତରୁଦ୍ରୀଯମନ୍ଵହମ୍
ତାଙ୍କର ବାପା ଥିଲେ କାଶ୍ୟପ ବଂଶର ପୁଣ୍ୟଶ୍ରବା ନାମକ ମୁନି, ସମସ୍ତ ଧର୍ମର ଜ୍ଞାନୀ, ଯିଏ ପ୍ରତିଦିନ ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ପାଠ କରୁଥିଲେ।
ପ୍ରସ୍ତୁଵନ୍ଦେଵଦେଵେଶଂ ଵିଶ୍ଵେଶଂ ଭକ୍ତଵତ୍ସଲମ୍ । ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାଂସ୍ତସ୍ଯ ପାର୍ଵତ୍ଯା ସହ ଶଂକରଃ
ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କର ଦେବତା, ସମସ୍ତଙ୍କର ନାଥ, ଭକ୍ତମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ବହୁତ ପ୍ରିୟ, ସେ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ। ଏହାରେ ଶିବ ଓ ପାର୍ବତୀ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାମର୍ଦ୍ଧରାତ୍ରେଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷଃ ପ୍ରଦଦୌ ଵରମ୍ । ତ୍ଵତ୍ପୁତ୍ରୋ ଭଵିତା କୃଷ୍ଣେ ଭକ୍ତିମାନ୍ବାଲ ଏଵ ହି
ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ରାତିର ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ, ସେ ସାମ୍ନାକୁ ଆସି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ: 'ହେ କୃଷ୍ଣ, ତୁମର ପୁଅ ଛୁଆଁବେଳୁ ଭକ୍ତିଶୀଳ ହେବ।'
ଉପନୀଯାଷ୍ଟମେ ଵର୍ଷେ ତସ୍ମୈ ସିଦ୍ଧମନୁସ୍ତ୍ଵଯମ୍ । ଉପଦିଶୈକଵିଂଶତ୍ଯା ଯୋ ମଯା ତେ ନିଗଦ୍ଯତେ
ଆଠ ବର୍ଷ ବୟସରେ ତାଙ୍କୁ ଉପନୟନ କରାଇ, ଏହି ଏକୋଇଶ ଅକ୍ଷରର ସିଦ୍ଧ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇବା, ଯାହା ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ କହୁଛି।
ଗୋପାଲଵିଦ୍ଯାନାମାଯଂ ମଂତ୍ରୋ ଵାକ୍ସିଦ୍ଧିଦାଯକଃ । ଏତତ୍ସାଧକଜିହ୍ଵାଗ୍ରେ ଲୀଲାଚରିତମଦ୍ଭୁତମ୍
ଏହା ଗୋପାଳବିଦ୍ୟା ନାମକ ମନ୍ତ୍ର, ଯାହା କଥାରେ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ଏହି ମନ୍ତ୍ରର ସାଧକଙ୍କ ଜିହ୍ୱା ଟିପରେ ଅଦ୍ଭୁତ ଲୀଳା ଦେଖାଯାଏ।
ଅନଂତମୂର୍ତିରାଯାତି ସ୍ଵଯମେଵ ଵରପ୍ରଦଃ । କାମମାଯା ରମାକଂଠ ସେଂଦ୍ରା ଦାମୋଦରୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ
ଅନନ୍ତ ରୂପ ନିଜେ ଆସି, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇଥାନ୍ତି; କାମା, ମାୟା, ରମା, କଣ୍ଠ, ଇନ୍ଦ୍ରା ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦାମୋଦର ସହିତ।
ମଧ୍ଯେ ଦଶାକ୍ଷରୀଂ ପ୍ରୋଚ୍ଯ ପୁନସ୍ତା ଏଵ ନିର୍ଦିଶେତ୍ । ଦଶାକ୍ଷରୋକ୍ତଋଷ୍ଯାଦିଧ୍ଯାନଂ ଚାସ୍ଯ ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍
ମଧ୍ୟରେ ଦଶ ଅକ୍ଷରର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପୁଣି ସେମାନେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିବା। ଏହି ଦଶ ଅକ୍ଷରର ଋଷି ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କିପରି କରିବା, ମୁଁ ଏବେ କହିବି।
ପୂର୍ଣାମୃତନିଧେର୍ମଧ୍ଯେ ଦ୍ଵୀପଂ ଜ୍ଯୋତିର୍ମଯଂ ସ୍ମରେତ୍ । କାଲିଂଦ୍ଯା ଵେଷ୍ଟିତଂ ତତ୍ର ଧ୍ଯାଯେଦ୍ଵୃଂଦାଵନେ ଵନେ
ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅମୃତ ସାଗର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଦ୍ୱୀପ ଚିନ୍ତା କରିବା, ଯାହା କାଳିନ୍ଦୀ ନଦୀ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି। ସେଠାରେ ବୃନ୍ଦାବନ ଜଙ୍ଗଲରେ ଧ୍ୟାନ କରିବା।
ସର୍ଵର୍ତୁକୁସୁମସ୍ରାଵି ଦ୍ରୁମଵଲ୍ଲୀଭିରାଵୃତମ୍ । ନଟନ୍ମତ୍ତଶିଖିସ୍ଵାନଂ ଗାଯତ୍କୋକିଲଷଟ୍ପଦମ୍
ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଋତୁରେ ଫୁଲ ଝରୁଥିବା ଗଛ ଓ ଲତା ଦ୍ୱାରା ଢାକାଯାଇଛି, ନାଚୁଥିବା ମତ୍ତ ମୟୂର, ଗାଉଥିବା କୋଇଲି ଓ ମଧୁମକ୍ଷୀର ଧ୍ୱନି ଶୁଣାଯାଏ।
ତସ୍ଯ ମଧ୍ଯେ ଵସତ୍ଯେକଃ ପାରିଜାତତରୁର୍ମହାନ୍ । ଶାଖୋପଶାଖାଵିସ୍ତାରୈଃ ଶତଯୋଜନମୁଚ୍ଛ୍ରିତଃ
ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଏକ ବଡ଼ ପାରିଜାତ ଗଛ ରହିଛି, ଯାହା ଶାଖା-ପ୍ରଶାଖାରେ ବିସ୍ତୃତ ଓ ଶତ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚତାରେ ଉଠିଛି।
ତଲେ ତସ୍ଯାଥ ଵିମଲେ ପରିତୋ ଧେନୁମଂଡଲମ୍ । ତଦଂତର୍ମଂଡଲଂ ଗୋପବାଲାନାଂ ଵେଣୁଶୃଂଗିଣାମ୍
ସେ ଗଛ ତଳେ ଶୁଭ୍ର ସ୍ଥାନରେ ଚାରିପାଖରେ ଗାଈମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଂଶୀ ଓ ଶିଂଘା ଧରିଥିବା ଗୋପାଳ ଛୁଆମାନେ ଅଛନ୍ତି।
ତଦଂତରେ ତୁ ରୁଚିରଂ ମଂଡଲଂ ଵ୍ରଜ ସୁଭ୍ରୁଵାମ୍ । ନାନୋପାଯନପାଣୀନାଂ ମଦଵିହ୍ଵଲଚେତସାମ୍
ତାହାର ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଏକ ଶୋଭାମୟ ମଣ୍ଡଳ ଅଛି, ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରଜର ସୁନ୍ଦରୀମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଉପହାର ହାତରେ ଧରି, ପ୍ରେମରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି।
କୃତାଂଜଲିପୁଟାନାଂ ଚ ମଂଡଲଂ ଶୁକ୍ଲଵାସସାମ୍ । ଶୁକ୍ଲାଭରଣଭୂଷାଣାଂ ପ୍ରେମଵିହ୍ଵଲିତାତ୍ମନାମ୍
ସେଠାରେ ଧଳା ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଧଳା ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା, ହାତ ଜୋଡି ନମସ୍କାର କରୁଥିବା, ପ୍ରେମରେ ଭିଜିଥିବା ମଣିଷମାନେ ମଣ୍ଡଳ ରୂପେ ଅଛନ୍ତି।
ଚିଂତଯେଚ୍ଛ୍ରୁତିକନ୍ଯାନାଂ ଗୃହ୍ଣତୀନାଂ ଵଚଃ ପ୍ରିଯମ୍ । ରତ୍ନଵେଦ୍ଯାଂ ତତୋ ଧ୍ଯାଯେଦ୍ଦୁକୂଲାଵରଣଂ ହରିମ୍
ଏଠାରେ ବେଦ କନ୍ୟାମାନେ ମଧୁର କଥା କହୁଛନ୍ତି ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା। ତାପରେ ରତ୍ନମଞ୍ଚରେ ବସିଥିବା, ଶୁଭ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିବା ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା।
ଊରୌ ଶଯାନଂ ରାଧାଯାଃ କଦଲୀକାଂଡକୋପରି । ତଦ୍ଵକ୍ତ୍ରଂ ଚଂଦ୍ର ସୁସ୍ମେରଂ ଵୀକ୍ଷମାଣଂ ମନୋହରମ୍
ରାଧାଙ୍କ ଉରୁ ଉପରେ କଦଳୀ ଗଛର ଡାଣ୍ଡି ଉପରେ ଶୋଇଥିବା, ସେ ତାଙ୍କର ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ମୃଦୁ ହସୁଥିବା ମନମୋହନ ମୁହଁକୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
କିଂଚିତ୍କୁଂଚିତଵାମାଂଘ୍ରିଂ ଵେଣୁଯୁକ୍ତେନ ପାଣିନା । ଵାମେନାଲିଂଗ୍ଯ ଦଯିତାଂ ଦକ୍ଷେଣ ଚିବୁକଂ ସ୍ପୃଶନ୍
ତାଙ୍କର ବାମ ପାଦ କିଛିଟିକେ ଭଙ୍ଗିଆ ଅବସ୍ଥାରେ, ହାତରେ ବାଂଶୀ ଧରି, ବାମ ହାତରେ ପ୍ରିୟାକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଡାହାଣ ହାତରେ ତାଙ୍କର ଠୋଡ଼କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁଥିଲେ।
ମହାମାରକତାଭାସଂ ମୌକ୍ତିକଚ୍ଛାଯମେଵ ଚ । ପୁଂଡରୀକଵିଶାଲାକ୍ଷଂ ପୀତନିର୍ମଲଵାସସମ୍
ତାଙ୍କର ଦେହ ବଡ଼ ପନ୍ନାପତ୍ର ପରି ହରିତ ଆଭାରେ ଚମକୁଥିଲା, ମୁକ୍ତାର ଚାୟା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ତାଙ୍କର ଆଖି ଦଳ ମାଳା ପରି ବଡ଼, ଏବଂ ଶୁଭ୍ର ପୀତବର୍ଣ୍ଣ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଥିଲେ।
ବର୍ହଭାରଲସଚ୍ଛୀର୍ଷଂ ମୁକ୍ତାହାରମନୋହରମ୍ । ଗଂଡପ୍ରାଂତଲସଚ୍ଚାରୁ ମକରାକୃତିକୁଂଡଲମ୍
ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ମୟୂରପିଛା ଶୋଭା ପାଉଥିଲା, ଗଳାରେ ମୁକ୍ତା ହାର ମନମୋହନ ଲାଗୁଥିଲା, ଗଣ୍ଡର କୋଣରେ ମକର ଆକୃତିର ଶୁଭ୍ର କୁଣ୍ଡଳ ଲଟକୁଥିଲା।
ଆପାଦତୁଲସୀମାଲଂ କଂକଣାଂଗଦଭୂଷଣମ୍ । ନୂପୁରୈର୍ମୁଦ୍ରିକାଭିଶ୍ଚ କାଂଚ୍ଯା ଚ ପରିମଂଡିତମ୍
ଶିରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ପାଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, କଙ୍କଣ ଓ ବାହୁବନ୍ଧ ଭଳି ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ନୂପୁର, ଅଙ୍ଗୁଠି ଓ କମରବନ୍ଧ ଦ୍ୱାରା ଅଳଙ୍କୃତ ଥିଲେ।
ସୁକୁମାରତରଂ ଧ୍ଯାଯେତ୍କିଶୋରଵଯସାନ୍ଵିତମ୍ । ପୂଜା ଦଶାକ୍ଷରୋକ୍ତୈଵ ଵେଦଲକ୍ଷଂ ପୁରସ୍କ୍ରିଯା
ତାଙ୍କୁ ଅତି ସୁକୁମାର ଓ ଯୌବନର ଶୋଭାରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ ବୋଲି ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ। ପୂଜା ଦଶଅକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ଓ ବେଦିକ ବିଧିରେ ପ୍ରଥମେ କରାଯିବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାଂତର୍ଦଧେ ଦେଵୋ ଦେଵୀ ଚ ଗିରିଜା ସତୀ । ମୁନିରାଗତ୍ଯ ପୁତ୍ରାଯ ତଥୈଵୋପଦିଦେଶ ହ
ଏଭଳି କହି ଦେବତା ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ, ଦେବୀ ଗିରିଜା ସତୀ ମଧ୍ୟ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ। ତାପରେ ଋଷି ଆସି, ସେଇପରି ତାଙ୍କର ପୁଅକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵାସ୍ତୁ ତନ୍ମଂତ୍ର ଗ୍ରହଣାଦେଵ କେଶଵମ୍ । ଵର୍ଣଯାମାସ ଵିଵିଧୈର୍ଜିତ୍ଵା ସର୍ଵାନ୍ମୁନୀନ୍ସ୍ଵଯମ୍
ସେ ପୁନ୍ୟ ଶ୍ରବଣ ଯୋଗ୍ୟ ମନ୍ତ୍ର କେବଳ ଗ୍ରହଣ କରିବା ମାତ୍ରେ, ସେ ସ୍ୱୟଂ ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୋଇ, ବିଭିନ୍ନ ଭାବରେ କେଶବଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।
ରୂପଲାଵଣ୍ଯଵୈଦଗ୍ଧ୍ଯ ସୌଂଦର୍ଯାଶ୍ଚର୍ଯଲକ୍ଷଣମ୍ । ତଦା ହୃଷ୍ଟମନା ବାଲୋ ନିର୍ଗତ୍ଯ ସ୍ଵଗୃହାତ୍ତତଃ
ସେ ରୂପ, ଲାବଣ୍ୟ, ବୁଦ୍ଧିମତା ଓ ଅଦ୍ଭୁତ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଚିହ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ; ତାପରେ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ସେ ଶିଶୁ ଘରୁ ବାହାରିଗଲେ।
ଵାଯୁଭକ୍ଷସ୍ତପସ୍ତେପେ କଲ୍ପାନାମଯୁତତ୍ରଯମ୍ । ତଦଂତେ ଗୋକୁଲେ ଜାତା ନଂଦଭ୍ରାତୁର୍ଗୃହେ ସ୍ଵଯମ୍
ବାୟୁ ଖାଇ ତିନି କୋଟି କଳ୍ପ ଧରି ତପସ୍ୟା କଲେ; ତାହା ପରେ ସେ ଗୋକୁଳରେ, ନନ୍ଦଙ୍କ ଭାଇଙ୍କ ଘରେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
ଲଵଂଗା ଇତି ତନ୍ନାମ କୃଷ୍ଣେଂଗିତ ନିରୀକ୍ଷଣା । ଯସ୍ଯା ହସ୍ତେ ପ୍ରଦୃଶ୍ଯେତ ମୁଖମାର୍ଜନଯଂତ୍ରକମ୍
ତାଙ୍କ ନାମ ଥିଲା ଲବଙ୍ଗା, କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ପରିଚିତ; ତାଙ୍କର ହାତରେ ମୁଁହ ଧୋଇବା ଉପକରଣ ଦେଖାଯାଉଥିଲା।
ଇତି ତେ କଥିତାଃ କାଶ୍ଚିତ୍ପ୍ରଧାନାଃ କୃଷ୍ଣଵଲ୍ଲଭାଃ
ଏଭଳି କିଛି ପ୍ରଧାନ କୃଷ୍ଣପ୍ରିୟାଙ୍କ ବିବରଣୀ ତୁମକୁ କହିଲି।