ଅଷ୍ଟାଦଶପୁରାଣାନାଂ ଶ୍ରଵଣାଦ୍ଭାରତସ୍ଯ ଚ । ଯତ୍ଫଲଂ ତନ୍ମହିମ୍ନସ୍ଯ ଶକ୍ରପ୍ରସ୍ଥସ୍ଯ ଜାଯତେ
ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣ ଓ ମହାଭାରତ ଶୁଣିଲେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ସେଇ ଫଳ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ମହିମା ଶୁଣିଲେ ମିଳେ।
ଅରୁଣୋଦଯଵେଲାଯାଂ ମାଘଲକ୍ଷୈକମଜ୍ଜନାତ୍ । ଯତ୍ଫଲଂ ତନ୍ମହିମ୍ନୋସ୍ଯ ଶ୍ରଵଣାଚ୍ଛ୍ରଦ୍ଧଯା ଭଵେତ୍
ମାଘ ମାସର ଅରୁଣୋଦୟ ବେଳେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ଏହି ମହିମାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିଲେ ସେଇ ଫଳ ମିଳେ।
ଶ୍ରଦ୍ଧଯାସ୍ଯ ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଯଃ ଶୃଣୋତି ମହୀପତେ । ତର୍ପିତାସ୍ତେନ ପିତରୋ ଦେଵାଶ୍ଚ ମୁନଯସ୍ତଥା
ହେ ରାଜା, ଯେଉଁମାନେ ଏହି ମହିମାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପିତୃମାନେ, ଦେବତାମାନେ ଓ ମୁନିମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି।
କୃଚ୍ଛ୍ରାତିକୃଚ୍ଛ୍ରପାରାକ ଚାଂଦ୍ରାଯଣ ଵ୍ରତାଦିଭିଃ । ଯତ୍ଫଲଂ ତନ୍ମହିମ୍ନୋଽସ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଶ୍ରଵଣାଦ୍ଭଵେତ୍
କୃଚ୍ଛ୍ର, ଅତିକୃଚ୍ଛ୍ର, ପାରାକ, ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ଭଳି କଠିନ ବ୍ରତର ଫଳ, ଏହି ମହିମାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିଲେ ମିଳେ।
ଅଶ୍ଵମେଧାଦିଯଜ୍ଞାନାଂ ସମସ୍ତାନାଂ ମହୀପତେ । ଯତ୍ଫଲଂ ତନ୍ମହିମ୍ନୋଽସ୍ଯ ଶ୍ରଦ୍ଧଯା ଶ୍ରଵଣାଦ୍ଭଵେତ୍
ହେ ରାଜା, ଅଶ୍ୱମେଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞର ଫଳ, ଏହି ମହିମାକୁ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିଲେ ମିଳେ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶୌନକ ସୌଭରେଃ । ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ସ ଯଯୌ ହସ୍ତିନଂ ପୁରମ୍
ସୂତ କହିଲେ— ଏପରି ଭାବେ, ସୌଭରିଙ୍କଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ମହିମା ଶୁଣି, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ହସ୍ତିନାପୁରକୁ ଗଲେ।
ତତୋ ଵିନୀଯ ସଦ୍ଭ୍ରାତୄନ୍ଦୁର୍ଯୋଧନପୁରଃସରାନ୍ । ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥମଗାତ୍ପୁଣ୍ଯଂ ରାଜସୂଯଚିକୀର୍ଷଯା
ତାପରେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ଅନ୍ୟ ଭାଇମାନେ ଚାଲିଯିବା ପରେ, ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ସେ ପୁଣ୍ୟ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ଗଲେ।
ଦ୍ଵାରକାଯାଃ ସମାଗମ୍ଯ ଗୋଵିଂଦଂ କୁଲଦୈଵତମ୍ । ରାଜସୂଯେନ ଯଜ୍ଞେନ ସ ଇଯାଜ ମହୀପତିଃ
ଦ୍ୱାରକାରୁ ଆସି, ସେ ରାଜା, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ—ନିଜ କୁଳଦେବତାକୁ—ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିଲେ।
ମୁକ୍ତିଦଂ ତୀର୍ଥମେତତ୍ତୁ ଶପତୋସ୍ଯାପ୍ଯଜାଯତ । ଇତି ମତ୍ଵା ହରିସ୍ତତ୍ର ଶିଶୁପାଲଂ ଜଘାନ ହ
ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳ ମୁକ୍ତି ଦେଇଥାଏ; ଯେଉଁଠାରେ ଶାପ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ ଭଲ ହୁଏ। ଏହା ଜାଣି, ହରି ସେଠାରେ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ବଧ କଲେ।
ଶିଶୁପାଲୋଽପି ତସ୍ଯୈଵ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ମରଣାଦ୍ଭୁଵି । ସାଯୁଜ୍ଯମଗମତ୍କୃଷ୍ଣେ ନିଖିଲାର୍ଥପ୍ରଦାଯକେ
ଶିଶୁପାଳ ମଧ୍ୟ, ସେଇ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳରେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରି, ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥିବା କୃଷ୍ଣଙ୍କ ସାଙ୍ଗରେ ଏକତ୍ୱ ପାଇଲେ।
ଶିଶୁପାଲୋ ହତୋ ଯତ୍ର ଵିହିତୋ ଯତ୍ର ଚକ୍ରତୁଃ । ଗଦଯା ତତ୍ର ଭୀମେନ କୃତଂ କୁଂଡଂ ସୁଵିସ୍ତରମ୍
ଯେଉଁଠାରେ ଶିଶୁପାଳଙ୍କୁ ହତ କରାଯାଇଥିଲା ଏବଂ ଯେଉଁଠାରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ଵ ଯୁଦ୍ଧ ହେଇଥିଲା, ସେଉଁଠାରେ ଭୀମ ତାଙ୍କ ଗଦା ଦ୍ୱାରା ଏକ ବଡ଼ ଏବଂ ବିସ୍ତୃତ କୁଣ୍ଡ ତିଆରି କରିଥିଲେ।
ଭୀମକୁଂଡଂ ତୁ ଵିଜ୍ଞାତଂ ଜାତଂ ତଦ୍ଭୁଵିପାଵନମ୍ । କାଲିଂଦ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣେ ଭାଗେ ଗଵ୍ଯୂତ୍ଯର୍ଧଂ ମହୀତଲେ
ସେ ଭୀମକୁଣ୍ଡ ଏହି ଭୂମିକୁ ପବିତ୍ର କରିବା ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଜଣାଶୁଣା, କାଲିନ୍ଦୀ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ ପାରେ, ଏକ ଗୋଶାଳାର ଅର୍ଧ ଦୂରରେ ଅବସ୍ଥିତ।
ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଗତାଯା ଯତ୍କାଲିଂଦ୍ଯାଃ ସ୍ନାନତଃ ଫଲମ୍ । ତତ୍ଫଲଂ ତତ୍ର କୁଂଡେ ତୁ ଜାଯତେ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ କାଲିନ୍ଦୀ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରିଲେ ଯେତେ ଫଳ ମିଳେ, ସେହି ଫଳ ଏହି କୁଣ୍ଡରେ ମିଳେ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ସୂତ ଉଵାଚ- ଯସ୍ମିନ୍କ୍ଷେତ୍ରେ ସ୍ଥିତୋ ଜଂତୁସ୍ତଂ କ୍ଷେତ୍ରମନୁଵତ୍ସରମ୍ । ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାଦିଭିର୍ଧର୍ମୈଃ ସ୍ଵାପରାଧାନ୍କ୍ଷମାପଯତେତ୍
ସୂତ କହିଲେ—ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏକ ବର୍ଷ ରହି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଧାର୍ମିକ କାର୍ଯ୍ୟ କରେ, ସେ ତାଙ୍କ ଅପରାଧଗୁଡିକୁ କ୍ଷମା ପାଇଥାଏ।
ପ୍ରତିସଂଵତ୍ସରଂ ଚୈଵ ପରିକ୍ରାମତି ଯୋ ନରଃ । କ୍ଷେତ୍ରାପରାଧଦୋଷୈଶ୍ଚ ନ ସ ଲିପ୍ଯେତ୍ତୁ ପାତକୈଃ
ଏବଂ ଯେଉଁ ଲୋକ ପ୍ରତିବର୍ଷ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରେ, ସେ କ୍ଷେତ୍ରର ଅପରାଧ ଓ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏନାହିଁ।
ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମକୁର୍ଵାଣଃ କ୍ଷେତ୍ରସିଦ୍ଧିଂ ନ ଵିଂଦତି । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା ତୀର୍ଥେ ଦାତଵ୍ଯା ଚ ଫଲାର୍ଥିଭିଃ
ଯିଏ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରେନାହିଁ, ସେ କ୍ଷେତ୍ରର ସିଦ୍ଧି ପାଇନାହିଁ; ତେଣୁ ଫଳ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେ ତୀର୍ଥରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରିବା ଉଚିତ।
ହରେର୍ନାମ ନିସଂଜଲ୍ପନ୍ପ୍ରକରୋତି ପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ପଦେପଦେ ସ ଲଭତେ କପିଲାଦାନଜଂ ଫଲମ୍
ଯିଏ ହରିଙ୍କ ନାମ ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଭାବରେ ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରେ, ସେ ପ୍ରତି ପଦେ କପିଳା ଗାଁ ଦାନ କରିବାର ଫଳ ପାଇଥାଏ।
ଚୈତ୍ରକୃଷ୍ଣଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ଶକ୍ରପ୍ରସ୍ଥପ୍ରଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ଯଃ କରୋତି ନରୋ ଧନ୍ଯଃ ସର୍ଵପାପୈଃ ପ୍ରମୁଚ୍ଯତେ
ଚୈତ୍ର ମାସର କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷର ଚତୁର୍ଦଶୀ ଦିନରେ ଯିଏ ଶକ୍ରପ୍ରସ୍ଥକୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରେ, ସେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଲୋକ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ।
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ କାଲିଂଦୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥଗତ କାଶୀଗୋକର୍ଣଶିଵକାଂଚୀତୀର୍ଥସପ୍ତକ ଭୀମକୁଂଡଵର୍ଣନୋନାମ ଦ୍ଵାଵିଂଶତ୍ଯଧିକଦ୍ଵିଶତତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି ଶ୍ରୀପଦ୍ମ ମହାପୁରାଣର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର କାଲିନ୍ଦୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟରେ, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ ଅବସ୍ଥିତ କାଶୀ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ଶିବ, କାଞ୍ଚୀ ଏବଂ ଭୀମକୁଣ୍ଡ ସହିତ ସପ୍ତ ତୀର୍ଥର ବର୍ଣ୍ନନା ନାମକ ଦୁଇଶ ଅଧିକ ଦୁଇଶତ ଅଧ୍ୟାୟର ଶେଷ।
ଶଂକର ଉଵାଚ - ନ୍ଯାସେଵାପ୍ଯର୍ଚନେ ଵାପି ମଂତ୍ରମେକାଂତିନଃ ଶ୍ରଯେତ୍ । ଅଵୈଷ୍ଣଵୋପଦିଷ୍ଟେନ ମଂତ୍ରେଣ ନ ପରା ଗତିଃ
ଶଙ୍କର କହିଲେ—ସେବା କିମ୍ବା ପୂଜା ଯେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟରେ ମନ୍ତ୍ରରେ ଏକାଗ୍ର ହେବା ଦରକାର, ଏକ ଠିକ୍ ମନ୍ତ୍ର ଉପରେ ଭରସା କରିବା ଉଚିତ; ଅବୈଷ୍ଣବ ଦ୍ୱାରା ଶିଖାଯାଇଥିବା ମନ୍ତ୍ରରେ କେବେ ଉତ୍ତମ ଗତି ମିଳେନାହିଁ।
ଅଵୈଷ୍ଣଵୋପଦିଷ୍ଟଂଚେତ୍ପୂର୍ଵମଂତ୍ରଵରଂଦ୍ଵଯମ୍ । ପୁନଶ୍ଚ ଵିଧିନା ସମ୍ଯକ୍ଵୈଷ୍ଣଵାଦ୍ଗ୍ରାହଯେଦ୍ଗୁରୋଃ
ଯଦି ପୂର୍ବରୁ ଅବୈଷ୍ଣବ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ତ୍ର ଗ୍ରହଣ କରାଯାଇଥିଲା, ତେବେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଦୁଇଟି ପ୍ରମୁଖ ମନ୍ତ୍ର ପୁନଃ ଏକ ବୈଷ୍ଣବ ଗୁରୁଙ୍କଠାରୁ ଠିକ୍ ଭାବରେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।
ସହସ୍ରଶାଖାଧ୍ଯାଯୀ ଵା ସର୍ଵଯଜ୍ଞେଷୁ ଦୀକ୍ଷିତଃ । କୁଲେ ମହତି ଜାତୋଽପି ନ ଗୁରୁଃ ସ୍ଯାଦଵୈଷ୍ଣଵଃ
ଯଦିଓ କେହି ହଜାର ଶାଖା ବେଦ ପଢିଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞରେ ଦିକ୍ଷିତ ଅଟନ୍ତି, କିମ୍ବା ବଡ଼ କୁଳରେ ଜନ୍ମ ନେଇଛନ୍ତି, ତଥାପି ଅବୈଷ୍ଣବ ଲୋକ କେବେ ଗୁରୁ ହେବା ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି।
ଯସ୍ତୁ ମଂତ୍ରଦ୍ଵଯଂ ସମ୍ଯଗଧ୍ଯାପଯତି ଵୈଷ୍ଣଵଃ । ସ ଆଚାର୍ଯସ୍ତୁ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ଭଵବଂଧଵିଦାରକଃ
ଯିଏ ବୈଷ୍ଣବ ଦ୍ୱାରା ଦୁଇଟି ମନ୍ତ୍ର ଠିକ୍ ଭାବରେ ଶିଖାଇଥାଏ, ସେ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଭାବେ ଜଣାଯିବେ, ଏବଂ ସେ ଭବବନ୍ଧନ ଛିନ୍ଦିବାରେ ସକ୍ଷମ।
ଆଚାର୍ଯଂ ସଂଶ୍ରଯିତ୍ଵାଥ ଵତ୍ସରଂ ସେଵଯେଦ୍ଦିଵଜଃ । ତସ୍ଯ ଵୃତ୍ତିଂ ପରିଜ୍ଞାତ୍ଵା ମଂତ୍ରମଧ୍ଯାପଯେଦ୍ଗୁରୁଃ
ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରେ ଶରଣ ନେଇ, ଦ୍ୱିଜ ଏକ ବର୍ଷ ସେବା କରିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କ ବ୍ୟବହାର ଭଲଭାବେ ଜାଣିବା ପରେ, ଗୁରୁ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇବେ।
କୃତ୍ଵା ତାପାଦିସଂସ୍କାରାନ୍ପଶ୍ଚାନ୍ମଂତ୍ରମୁଦୀରଯେତ୍ । ତାପଂ ପୁଂଡ୍ରଂ ତଥା ନାମ କୃତ୍ଵା ଵୈ ଵିଧିନା ଗୁରୁଃ
ତାପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଶୁଧ୍ଧି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ପରେ, ଗୁରୁ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବେ; ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଗୁରୁ ତାପ, ପୁଣ୍ଡ୍ର ଏବଂ ନାମକରଣ କରିବେ।
ପଶ୍ଚାଦଧ୍ଯାପଯେନ୍ମଂତ୍ରଂ ଶିଷ୍ଯଂ ନିର୍ମଲଚେତସମ୍ । ଚକ୍ରେଣ ଵିଧିନା ତପ୍ତଂ ତାପ ଇତ୍ଯଭିଧୀଯତେ
ପରେ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ, ଯାହାର ଚିତ୍ତ ଶୁଧ୍ଧ, ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇବେ; ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାପ କରାଯିବାକୁ 'ତାପ' କୁହାଯାଏ।
ପୁଂଡ୍ରମୂର୍ଦ୍ଧ୍ଵଂ ତଥା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନାମ ଵୈଷ୍ଣଵମୁଚ୍ଯତେ । ତତୋ ମଂତ୍ରଂ ଵିଧାନେନ ଶିଷ୍ଯମଧ୍ଯାପଯେଦ୍ଗୁରୁଃ
ଉପରକୁ ଲାଗିଥିବା ଚିହ୍ନକୁ 'ପୁଣ୍ଡ୍ର' କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ନାମ ଏହିପରି ହୁଏ; ତାପରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ଗୁରୁ ଶିଷ୍ୟଙ୍କୁ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଇବେ।
ନ୍ଯାସମଷ୍ଟାକ୍ଷରଂ ମଂତ୍ରମନ୍ଯଂ ଵା ଵୈଷ୍ଣଵଂ ମନୁମ୍ । ନ୍ଯାସମେଵାତ୍ର ପରମଂ ଵୈଷ୍ଣଵାନାଂ ଶୁଭାନନେ
ଅଷ୍ଟାକ୍ଷର ନ୍ୟାସ ମନ୍ତ୍ର କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବୈଷ୍ଣବ ମନ୍ତ୍ର ଦିଆଯିବା ଉଚିତ; ବୈଷ୍ଣବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ନ୍ୟାସକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନାଯାଏ, ଓ ଶୁଭାନନେ।
ତସ୍ମାତ୍ତୁ ନ୍ଯାସମେଵୈଷାମତିରିକ୍ତମିହୋଚ୍ଯତେ । ନ୍ଯାସଵିଦ୍ଯାପରୋ ଯସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଚ୍ଯତେ
ଏହିଠାରେ ଏହାଙ୍କ ପାଇଁ ନ୍ୟାସ ପୂଜାକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ବୋଲି ଘୋଷଣା କରାଯାଇଛି; ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ନ୍ୟାସ ଜ୍ଞାନରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଥାଏ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ନ୍ଯାସାତ୍ପରତରଂ ନାସ୍ତି ମନ୍ତ୍ରଂ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ । ନ୍ଯାସଂ ଦ୍ଵଯଂ ପ୍ରପତ୍ତିଃ ସ୍ଯାତ୍ପର୍ଯାଯେଣ ନିବୋଧ ମେ
ନ୍ୟାସ ଠାରୁ ଉପରେ କୌଣସି ମନ୍ତ୍ର ନାହିଁ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି। ମୋଠୁ ବୁଝ, ନ୍ୟାସ ଦୁଇ ପ୍ରକାର ଅଛି, ଏବଂ ଏହାର ବିକଳ୍ପ ହେଉଛି ଶରଣାଗତି।