କୁଂକୁମୈଃ ସିତରକ୍ତାଦ୍ଯୈଶ୍ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ସମାକୁଲୈଃ । ଶୁକ୍ଲଂ ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ପଶ୍ଚିମେ ଦ୍ଵାରପାଲକମ୍
ଚାରିଦିଗରେ କୁଙ୍କୁମ, ଧଳା, ଲାଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଙ୍ଗର ଚୂରି ରାଶି ରହିଛି । ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରରେ ଧଳା, ଚାରିହାତ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରପାଳ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି ।
ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମକିରୀଟାଦି ଵିଭୂଷିତମ୍ । ରକ୍ତଂ ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ପଦ୍ମଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଯୁଧମ୍
ସେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ, ମୁକୁଟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି । ଲାଲ, ଚାରିହାତି, ହାତରେ ପଦ୍ମ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି ।
କିରୀଟକୁଂଡଲୋଦ୍ଦୀପ୍ତ ଦ୍ଵାରପାଲକମୁତ୍ତରେ । ଗୌରଂ ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶୁଖଚକ୍ରଗଦାଯୁଧମ୍
ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରରେ ମୁକୁଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହିତ ଦ୍ୱାରପାଳ ଅଛନ୍ତି । ଗୋରା, ଚାରିହାତି ବିଷ୍ଣୁ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ।
କିରୀଟକୁଂଡଲାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତଂ ଵନମାଲିନମ୍ । ପୂର୍ଵଦ୍ଵାରେ ଦ୍ଵାରପାଲଂ ଗୌରଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ମୁକୁଟ, କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଅରଣ୍ୟ ମାଳା ଧାରଣ କରିଥିବା, ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ଗୋରା ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରପାଳ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
କୃଷ୍ଣଵର୍ଣଂ ଚତୁର୍ବାହୁଂ ଶଂଖଚକ୍ରାଦିଭୂଷଣମ୍ । ଦକ୍ଷିଣଦ୍ଵାରପାଲଂ ତୁ ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୁଂକୃଷ୍ଣଵର୍ଣକମ୍
ଗାଢ଼ କଳା ରଙ୍ଗର, ଚାରିଟି ହାତ ଥିବା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରର ରକ୍ଷକ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ କଳା ରୂପରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଚରିତଂ ହ୍ଯେତଦ୍ଯଃ ପଠେତ୍ପ୍ରଯତଃ ଶୁଚିଃ । ଶୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ଯୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଗୋଵିଂଦେ ଲଭତେ ରତିମ୍
ଯେଉଁଠି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଲୋକେ ଏହି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର କଥା ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଭଲପାଇବେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ କୃଷ୍ଣଚରିତେ ସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଚରିତ୍ର ବିଷୟରେ ସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ତଦେକାଗ୍ରମନା ଭୂତ୍ଵା ଶୃଣୁ ଦେଵି ଵରାନନେ । ଆସୀଦୁଗ୍ରତପା ନାମ ମୁନିରେକୋ ଦୃଢଵ୍ରତଃ
ଇଶ୍ୱର କହିଲେ — ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣ, ଏକ ମହାମୁନି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଉଗ୍ରତପ, ସେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ସାଗ୍ନିକୋ ହ୍ଯଗ୍ନିଭକ୍ଷଶ୍ଚ ଚଚାରାତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ତପଃ । ଜଜାପ ପରମଂ ଜାପ୍ଯଂ ମଂତ୍ରଂ ପଂଚଦଶାକ୍ଷରମ୍
ସେ ଅଗ୍ନି ସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ଭୋଜନ ଦେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପନ୍ଦରଟି ଅକ୍ଷରର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ।
କାମମଂତ୍ରେଣ ପୁଟିତଂ କାମଂ କାମଵରପ୍ରଦାତ୍ । କୃଷ୍ଣାଯେତି ପଦଂ ସ୍ଵାହା ସହିତଂ ସିଦ୍ଧିଦଂ ପରମ୍
ଏହି ମନ୍ତ୍ର କାମବୀଜରେ ଭରିତ, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, 'କୃଷ୍ଣାୟ' ଏହି ଶବ୍ଦ ଓ 'ସ୍ୱାହା' ସହିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।
ଦଧ୍ଯୌ ଚ ଶ୍ଯାମଲଂ କୃଷ୍ଣଂ ରାସୋନ୍ମତ୍ତଂ ଵରୋତ୍ସୁକମ୍ । ପୀତପଟ୍ଟଧରଂ ଵେଣୁଂ କରେଣାଧରମର୍ପିତମ୍
ସେ ଶ୍ୟାମଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, ଯିଏ ରସରେ ମତ୍ତ, ଦାନ ପାଇଁ ଆତୁର, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ହାତରେ ବାଂଶୀ ଧରି ଠୋଠକୁ ଲାଗାଇଛନ୍ତି।
ନଵଯୌଵନସଂପନ୍ନଂ କର୍ଷଂତଂ ପାଣିନା ପ୍ରିଯାମ୍ । ଏଵଂ ଧ୍ଯାନପରଃ କଲ୍ପଶତାଂତେ ଦେହମୁତ୍ସୃଜନ୍
ତାଜା ଯୌବନରେ ଶୋଭିତ, ହାତରେ ପ୍ରିୟାକୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା, ଏପରି ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ, ଶତ କଳ୍ପର ଶେଷରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ସୁନଂଦ ନାମ ଗୋପସ୍ଯ କନ୍ଯାଭୂତ୍ସ ମହାମୁନିଃ । ସୁନଂଦେତି ସମାଖ୍ଯାତା ଯା ଵୀଣାଂ ବିଭ୍ରତୀ କରେ
ସେ ମହାମୁନି ସୁନନ୍ଦ ନାମକ ଗୋପଙ୍କର କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ସୁନନ୍ଦା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯିଏ ହାତରେ ବୀଣା ଧରିଥିଲେ।
ମୁନିରନ୍ଯଃ ସତ୍ଯତପା ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ମହାଵ୍ରତଃ । ସଶୁଷ୍କପତ୍ରଂ ଭୁଂକ୍ତେ ଯଃ ପ୍ରଜଜାପ ପରଂ ମନୁମ୍
ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମୁନି, ସତ୍ୟତପ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମହାବ୍ରତୀ, ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ଖାଇ ରହୁଥିଲେ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ।
ରତ୍ଯଂତଂ କାମବୀଜେନ ପୁଟିତଂ ଚ ଦଶାକ୍ଷରମ୍ । ସ ପ୍ରଦଧ୍ଯୌ ମୁନିଵରଶ୍ଚିତ୍ରଵେଷଧରଂ ହରିମ୍
କାମବୀଜରେ ଭରିତ ଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ସେ ମହାମୁନି ଚିତ୍ରବେଶରେ ଶୋଭିତ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ।
ଧୃତ୍ଵା ରମାଯା ଦୋର୍ଵଲ୍ଲୀଦ୍ଵିତଯଂ କଂକଣୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ । ନୃତ୍ଯଂତମୁନ୍ମଦଂତଂ ଚ ସଂଶ୍ଲିଷ୍ଯଂ ତଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ରମାଙ୍କ ଦୁଇଟି ହାତରେ ଚକଚକିଆ କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧି, ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା, ମତ୍ତ ହୋଇ ବାରମ୍ବାର ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିଲେ।
ହସଂତମୁଚ୍ଚୈରାନଂଦତରଂଗଂ ଜଠରାଂବରେ । ଦଧତଂ ଵେଣୁମାଜାନୁ ଵୈଜଯଂତ୍ଯା ଵିରାଜିତମ୍
ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହସୁଥିବା, ଶରୀରରେ ଆନନ୍ଦର ଲହରି, ଘୁଂଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାଂଶୀ ଧରିଥିବା, ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ।
ସ୍ଵେଦାଂଭଃ କଣସଂସିକ୍ତ ଲଲାଟଵଲିତାନନମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ ଵୈ ଦେହଂ ତପସା ଚ ମହାମୁନିଃ
ଲଳାଟରେ ଘମର ତିଳି ଲାଗିଥିବା, ମୁହଁ ଚମକୁଥିବା, ସେ ମହାମୁନି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିଲେ।
ଦଶକଲ୍ପାଂତରେ ଜାତୋ ହ୍ଯଯଂ ନଂଦଵନାଦିହ । ସୁଭଦ୍ର ନାମ୍ନୋ ଗୋପସ୍ଯ କନ୍ଯା ଭଦ୍ରେତି ଵିଶ୍ରୁତା
ଦଶ କଳ୍ପ ପରେ, ସେ ଏଠାରେ ନନ୍ଦବନରେ ସୁଭଦ୍ର ନାମକ ଗୋପଙ୍କର କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଭଦ୍ରା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଯସ୍ଯାଃ ପୃଷ୍ଠତଲେ ଦିଵ୍ଯଂ ଵ୍ଯଜନଂ ପରିଦୃଶ୍ଯତେ । ହରିଧାମାଭିଧାନସ୍ତୁ କଶ୍ଚିଦାସୀନ୍ମହାମୁନିଃ
ଯାହାଙ୍କ ପିଠରେ ଦିବ୍ୟ ପଙ୍ଖା ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ହରିଧାମ ନାମକ ଜଣେ ମହାମୁନି ଥିଲେ।
ସୋଽପ୍ଯତପ୍ଯତ୍ତପଃ କୃଚ୍ଛ୍ରଂ ନିତ୍ଯଂ ପତ୍ରୈକଭୋଜନମ୍ । ଆଶୁସିଦ୍ଧିକରଂ ମଂତ୍ରଂ ଵିଂଶତ୍ଯର୍ଣଂ ପ୍ରଜପ୍ତଵାନ୍
ସେ ମଧ୍ୟ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ସବୁବେଳେ ପତ୍ର ଖାଇ ରହୁଥିଲେ, ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥିବା ମନ୍ତ୍ରକୁ କୁଡ଼ି ଦିନ ଯାଏ ଜପ କରିଥିଲେ।
ଅନଂତରଂ କାମବୀଜାଦଧ୍ଯାରୂଢଂ ତଦେଵ ତୁ । ମାଯା ତତ୍ପୁରତୋ ଵ୍ଯୋମ ହଂସାସୃଗ୍ଦ୍ଯୁତିଚଂଦ୍ରକମ୍
ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍, କାମବୀଜରେ ଭରିତ ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ସହିତ, ସେଠି ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ମାୟା, ଆକାଶରେ ହଂସ, ରକ୍ତ, ତେଜ ଓ ଚନ୍ଦ୍ର ଦେଖାଦେଲା।
ତତୋ ଦଶାକ୍ଷରଂ ପଶ୍ଚାନ୍ନମୋଯୁକ୍ତଂ ସ୍ମରାଦିକମ୍ । ଦଧ୍ଯୌ ଵୃଂଦାଵନେ ରମ୍ଯେ ମାଧଵୀମଂଡପେ ପ୍ରଭୁମ୍
ତାପରେ ସେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଦଶଅକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର, ଯାହା ଖାଦ୍ୟର ମୂଳତ୍ୱ ଦ୍ୱାରା ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ସ୍ମୃତିରେ ଆରମ୍ଭ, ଭୃନ୍ଦାବନର ମଧୁର ମାଧବୀ ମଣ୍ଡପରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କଲେ।
ଉତ୍ତାନଶାଯିନଂ ଚାରୁପଲ୍ଲଵାସ୍ତରଣୋପରି । କଯାଚିଦତିକାମାର୍ତ୍ତ ବଲ୍ଲଵ୍ଯା ରକ୍ତନେତ୍ରଯା
ସେ ଦେଖିଲେ—ପ୍ରଭୁ ତଳପଟେ ଶୋଇଛନ୍ତି, ସୁନ୍ଦର କୋମଳ ପତ୍ରର ଶଯ୍ୟାରେ, ଏବଂ ଏକ ଗୋପୀ, ଯିଏ ଅତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ମଗ୍ନ ଓ ଲାଲ ଆଖିରେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସହ ଅଛି।
ଵକ୍ଷୋଜଯୁଗମାଚ୍ଛାଦ୍ଯ ଵିପୁଲୋରଃ ସ୍ଥଲଂ ମୁହୁଃ । ସଂଚୁଂବ୍ଯମାନଗଂଡାଂତଂ ତୃପ୍ଯମାନରଦଚ୍ଛଦମ୍
ସେ ଗୋପୀ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଅଂଶ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଭୁଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ଢାକିଦେଇ, ବାରମ୍ବାର ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଗାଲ ଓ ଠୋଠକୁ ଚୁମି, ତାଙ୍କର ମଧୁର ମୁଖର ସ୍ୱାଦରେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଥିଲେ।
କଲଯଂତଂ ପ୍ରିଯାଂ ଦୋର୍ଭ୍ଯାଂ ସହାସଂ ସମୁଦାଦ୍ଭୁତମ୍ । ସ ମୁନିଶ୍ଚ ବହୂନ୍ଦେହାଂ ସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କଲ୍ପତ୍ରଯାଂତରେ
ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦୁଇ ହାତରେ ଗୋପୀଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ଦୁହେଁ ହସୁଥିବା ଓ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଲୀନ ଦେଖିଲେ; ଏହିପରି ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି, ସେ ମୁନି ତିନି କଳ୍ପ ଧରି ଅନେକ ଦେହ ଛାଡ଼ିଦେଇଥିଲେ।
ସାରଂଗନାମ୍ନୋ ଗୋପସ୍ଯ କନ୍ଯାଭୂଚ୍ଛୁଭଲକ୍ଷଣା । ରଂଗଵେଣୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ନିପୁଣା ଚିତ୍ରକର୍ମଣି
ପରେ ଅନ୍ୟ ଏକ ଯୁଗରେ, ସେ ମୁନି ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଥିବା ସାରଙ୍ଗ ନାମକ ଗୋପଙ୍କର କନ୍ୟା ହେଲେ, ଯାହା ରଙ୍ଗବେଣୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଏବଂ ଚିତ୍ରାଙ୍କନ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ଯସ୍ଯା ଦଂତେଷୁ ଦୃଶ୍ଯଂତେ ଚିତ୍ରିତାଃ ଶୋଣବିଂଦଵଃ । ବ୍ରହ୍ମଵାଦୀ ମୁନିଃ କଶ୍ଚିଜ୍ଜାବାଲିରିତି ଵିଶ୍ରୁତଃ
ଯାହାର ଦାନ୍ତରେ ଲାଲ ରଙ୍ଗର ଚିତ୍ରାଙ୍କିତ ଫୋଟା ଦେଖାଯାଉଥିଲା; ଏବଂ ଏଠାରେ ଜାବାଲି ନାମକ ଏକ ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ ମୁନି ଥିଲେ।
ସତପଃ ସୁରତୋ ଯୋଗୀ ଵିଚରନ୍ପୃଥିଵୀମିମାମ୍ । ସ ଏକସ୍ମିନ୍ମହାରଣ୍ଯେ ଯୋଜନାଯୁତଵିସ୍ତୃତେ
ସେ ମୁନି ଦୃଢ଼ ତପସ୍ୟା, ନିୟମ ଓ ଯୋଗ ଅଭ୍ୟାସ କରୁଥିଲେ, ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀରେ ଘୁରୁଥିଲେ; ଏକଥର ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନା ଆୟତନର ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଯଦୃଚ୍ଛଯାଗତୋଽପଶ୍ଯଦେକାଂ ଵାପୀଂ ସୁଶୋଭନାମ୍ । ସର୍ଵତଃ ସ୍ଫାଟିକାବଂଧତଟାଂ ସ୍ଵାଦୁଜଲାନ୍ଵିତାମ୍
ସେଠାରେ ଅପେକ୍ଷା କରିନଥିବାବେଳେ, ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦର ପୋଖରୀ ଦେଖିଲେ, ଯାହାର ପାର୍ଶ୍ୱ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ କ୍ରିଷ୍ଟାଲରେ ତିଆରି ଏବଂ ମଧୁର ପାଣିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।