ନୀଲକୁଂଚିତସୁସ୍ନିଗ୍ଧ କେଶପାଶାତିସୁଂଦରମ୍ । ଅରଵିଂଦଦଲସ୍ନିଗ୍ଧ ସୁଦୀର୍ଘଚାରୁଲୋଚନମ୍
ତାଙ୍କ କେଶ ଗାଢ଼ ନୀଳ, ଘୁଞ୍ଚା ଓ ଚମକୁଥିବା, ଅତି ସୁନ୍ଦର । ତାଙ୍କ ଆଖି ଦୀର୍ଘ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ କମଳ ପତ୍ର ପରି ନମ୍ର ।
କିରୀଟକୁଂଡଲୋଦ୍ଗଂଡ ଶୁଦ୍ଧସତ୍ଵାତ୍ମଭିର୍ଵୃତମ୍ । ଆତ୍ମାରାମୈଶ୍ଚ ଚିଦ୍ରୂପୈସ୍ତନ୍ମୂର୍ତିଧ୍ଯାନତତ୍ପରୈଃ
ତାଙ୍କୁ ମୁକୁଟ, କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଉତ୍ତୁଙ୍ଗ ଗଣ୍ଡ଼ ଥିବା ଶୁଦ୍ଧ ହୃଦୟ ଥିବା ଜନମାନେ ଘେରି ରହିଛନ୍ତି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଦେହର ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଓ ଚେତନାର ମୂର୍ତ୍ତି ।
ହୃଦଯାରୂଢ ତଦ୍ଧ୍ଯ୍ନୌର୍ନାସାଗ୍ରନ୍ଯସ୍ତଲୋଚନୈଃ । କ୍ରିଯତେଽହୈତୁକୀଭକ୍ତିଃ କାଯହୃଦ୍ଵୃତ୍ତିଭାଷିତୈଃ
ନାକର ଟିପରେ ଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ହୃଦୟରେ ଧ୍ୟାନ ଲଗାଇ ରଖି, ସେମାନେ କାରଣ ବିନା ଶୁଦ୍ଧ ଭକ୍ତି କାୟ, ହୃଦୟ, କଥା ଓ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା କରନ୍ତି ।
ତତ୍ସଵ୍ଯେ ଯକ୍ଷଗଂଧର୍ଵସିଦ୍ଧଵିଦ୍ଯାଧରାଦିଭିଃ । ସୁକାଂତୈରପ୍ସରଃସଂଘୈର୍ନୃତ୍ଯସଂଗୀତତତ୍ପରୈଃ
ତାଙ୍କ ବାମପାଖରେ ଯକ୍ଷ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ସିଦ୍ଧ, ବିଦ୍ୟାଧର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଅଛନ୍ତି, ସହ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଅପ୍ସରାମାନେ ନୃତ୍ୟ ଓ ସଙ୍ଗୀତରେ ଲୀନ ।
ତଦଂଗଭଜନଂ କାମଂ ଵାଂଛଦ୍ଭିଃ କୃଷ୍ଣଲାଲସୈଃ । ତଦଗ୍ରେ ଵୈଷ୍ଣଵୈଃ ସର୍ଵୈଶ୍ଚାଂତରିକ୍ଷେ ସୁଖାସନେ
ଯେଉଁମାନେ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗର ପୂଜା କରିବାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି, କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ଓ ସମସ୍ତ ବୈଷ୍ଣବମାନେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଆକାଶରେ ସୁଖରେ ବସିଛନ୍ତି ।
ପ୍ରହ୍ଲାଦନାରଦାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ କୁମାରଶୁକଵୈଷ୍ଣଵୈଃ । ଜନକାଦ୍ଯୈର୍ଲସଦ୍ଭାଵୈର୍ହୃଦ୍ବାହ୍ଯ ସ୍ଫୂର୍ତିତତ୍ପରୈଃ
ପ୍ରହ୍ଲାଦ, ନାରଦ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, କୁମାର, ଶୁକ, ବୈଷ୍ଣବ ଓ ଜନକ ଆଦି ଭକ୍ତିର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭାବରେ ଅନ୍ତର ଓ ବାହ୍ୟ ଜ୍ଞାନରେ ଲୀନ ଅଛନ୍ତି ।
ପୁଲକାକୁଲସର୍ଵାଂଗୈଃ ସ୍ଫୁରତ୍ପ୍ରେମସମାକୁଲୈଃ । ରହସ୍ଯାମୃତସଂସିକ୍ତୈରର୍ଦ୍ଧଯୁଗ୍ମାକ୍ଷରୋ ମନୁଃ
ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଦେହ ରୋମାଞ୍ଚିତ, ପ୍ରେମରେ ବିହ୍ୱଳ, ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଅମୃତରେ ସିଞ୍ଚିତ, ଅର୍ଧାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରୁଛନ୍ତି ।
ମଂତ୍ରଚୂଡାମଣିଃ ପ୍ରୋକ୍ତଃ ସର୍ଵମଂତ୍ରୈକକାରଣମ୍ । ସର୍ଵଦେଵସ୍ଯ ମଂତ୍ରାଣାଂ କୈଶୋରଂ ମଂତ୍ରହେତୁକମ୍
ଏହି ମନ୍ତ୍ରକୁ ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ମୁକୁଟମଣି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏହା ସମସ୍ତ ମନ୍ତ୍ରର ମୂଳ କାରଣ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେବମାନ୍ୟଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରର ଯୁବ ରୂପ ।
ସର୍ଵକୈଶୋରମଂତ୍ରାଣାଂ ହେତୁଶ୍ଚୂଡାମଣିର୍ମନୁଃ । ଜପଂ କୁର୍ଵଂତି ମନସା ପୂର୍ଣପ୍ରେମସୁଖାଶ୍ରଯାଃ
ସମସ୍ତ ଯୁବ ମନ୍ତ୍ରର ମୂଳ ଏହି ମୁକୁଟମଣି ମନ୍ତ୍ର । ଯେଉଁମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରେମ ଆନନ୍ଦରେ ବସିଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହାକୁ ମନରେ ଜପ କରନ୍ତି ।
ଵାଂଛଂତି ତତ୍ପଦାଂଭୋଜେ ନିଶ୍ଚଲଂ ପ୍ରେମସାଧନମ୍ । ତଦ୍ବାହ୍ଯେ ସ୍ଫଟିକାଦ୍ଯୁଚ୍ଚ ପ୍ରାଵାରେ ସୁମନୋହରେ
ସେମାନେ ତାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ଅଚଳ ପ୍ରେମର ସାଧନାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରନ୍ତି । ବାହାରେ ଉଚ୍ଚ ଓ ଅତି ସୁନ୍ଦର ସ୍ଫଟିକ ମଣ୍ଡପ ଅଛି ।
କୁଂକୁମୈଃ ସିତରକ୍ତାଦ୍ଯୈଶ୍ଚତୁର୍ଦିକ୍ଷୁ ସମାକୁଲୈଃ । ଶୁକ୍ଲଂ ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ପଶ୍ଚିମେ ଦ୍ଵାରପାଲକମ୍
ଚାରିଦିଗରେ କୁଙ୍କୁମ, ଧଳା, ଲାଲ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ରଙ୍ଗର ଚୂରି ରାଶି ରହିଛି । ପଶ୍ଚିମ ଦ୍ୱାରରେ ଧଳା, ଚାରିହାତ ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରପାଳ ଭାବେ ଅଛନ୍ତି ।
ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମକିରୀଟାଦି ଵିଭୂଷିତମ୍ । ରକ୍ତଂ ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ପଦ୍ମଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଯୁଧମ୍
ସେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ, ମୁକୁଟ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି । ଲାଲ, ଚାରିହାତି, ହାତରେ ପଦ୍ମ, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି ।
କିରୀଟକୁଂଡଲୋଦ୍ଦୀପ୍ତ ଦ୍ଵାରପାଲକମୁତ୍ତରେ । ଗୌରଂ ଚତୁର୍ଭୁଜଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଶୁଖଚକ୍ରଗଦାଯୁଧମ୍
ଉତ୍ତର ଦ୍ୱାରରେ ମୁକୁଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ସହିତ ଦ୍ୱାରପାଳ ଅଛନ୍ତି । ଗୋରା, ଚାରିହାତି ବିଷ୍ଣୁ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି ।
କିରୀଟକୁଂଡଲାଦ୍ଯୈଶ୍ଚ ଶୋଭିତଂ ଵନମାଲିନମ୍ । ପୂର୍ଵଦ୍ଵାରେ ଦ୍ଵାରପାଲଂ ଗୌରଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍
ମୁକୁଟ, କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଳଙ୍କାର ପିନ୍ଧିଥିବା, ଅରଣ୍ୟ ମାଳା ଧାରଣ କରିଥିବା, ପୂର୍ବ ଦ୍ୱାରରେ ଗୋରା ବିଷ୍ଣୁ ଦ୍ୱାରପାଳ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ।
କୃଷ୍ଣଵର୍ଣଂ ଚତୁର୍ବାହୁଂ ଶଂଖଚକ୍ରାଦିଭୂଷଣମ୍ । ଦକ୍ଷିଣଦ୍ଵାରପାଲଂ ତୁ ଶ୍ରୀଵିଷ୍ଣୁଂକୃଷ୍ଣଵର୍ଣକମ୍
ଗାଢ଼ କଳା ରଙ୍ଗର, ଚାରିଟି ହାତ ଥିବା, ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆଳଙ୍କାରରେ ଶୋଭିତ, ଦକ୍ଷିଣ ଦ୍ୱାରର ରକ୍ଷକ ହେଉଛନ୍ତି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁ, ଯିଏ କଳା ରୂପରେ ଦେଖାଯାନ୍ତି।
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଚରିତଂ ହ୍ଯେତଦ୍ଯଃ ପଠେତ୍ପ୍ରଯତଃ ଶୁଚିଃ । ଶୃଣୁଯାଦ୍ଵାପି ଯୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଗୋଵିଂଦେ ଲଭତେ ରତିମ୍
ଯେଉଁଠି ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଭକ୍ତିଶୀଳ ଲୋକେ ଏହି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କର କଥା ପଢ଼ନ୍ତି କିମ୍ବା ଭକ୍ତିଭାବରେ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ଗଭୀର ଭାବରେ ଭଲପାଇବେ।
ଇତି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣେ ପାତାଲଖଂଡେ କୃଷ୍ଣଚରିତେ ସପ୍ତତିତମୋଽଧ୍ଯାଯଃ
ଏହିପରି ଶ୍ରୀପଦ୍ମପୁରାଣର ପାତାଳଖଣ୍ଡରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ଚରିତ୍ର ବିଷୟରେ ସପ୍ତତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ଶେଷ ହେଲା।
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ-। ତଦେକାଗ୍ରମନା ଭୂତ୍ଵା ଶୃଣୁ ଦେଵି ଵରାନନେ । ଆସୀଦୁଗ୍ରତପା ନାମ ମୁନିରେକୋ ଦୃଢଵ୍ରତଃ
ଇଶ୍ୱର କହିଲେ — ହେ ଦେବୀ, ତୁମେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣ, ଏକ ମହାମୁନି ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ଉଗ୍ରତପ, ସେ ଦୃଢ଼ ବ୍ରତ ଧାରଣ କରିଥିଲେ।
ସାଗ୍ନିକୋ ହ୍ଯଗ୍ନିଭକ୍ଷଶ୍ଚ ଚଚାରାତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ତପଃ । ଜଜାପ ପରମଂ ଜାପ୍ଯଂ ମଂତ୍ରଂ ପଂଚଦଶାକ୍ଷରମ୍
ସେ ଅଗ୍ନି ସହିତ ଅଗ୍ନିକୁ ଭୋଜନ ଦେଇ ଅଦ୍ଭୁତ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ପନ୍ଦରଟି ଅକ୍ଷରର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ।
କାମମଂତ୍ରେଣ ପୁଟିତଂ କାମଂ କାମଵରପ୍ରଦାତ୍ । କୃଷ୍ଣାଯେତି ପଦଂ ସ୍ଵାହା ସହିତଂ ସିଦ୍ଧିଦଂ ପରମ୍
ଏହି ମନ୍ତ୍ର କାମବୀଜରେ ଭରିତ, ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, 'କୃଷ୍ଣାୟ' ଏହି ଶବ୍ଦ ଓ 'ସ୍ୱାହା' ସହିତ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ସିଦ୍ଧି ମିଳେ।
ଦଧ୍ଯୌ ଚ ଶ୍ଯାମଲଂ କୃଷ୍ଣଂ ରାସୋନ୍ମତ୍ତଂ ଵରୋତ୍ସୁକମ୍ । ପୀତପଟ୍ଟଧରଂ ଵେଣୁଂ କରେଣାଧରମର୍ପିତମ୍
ସେ ଶ୍ୟାମଳ କୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ, ଯିଏ ରସରେ ମତ୍ତ, ଦାନ ପାଇଁ ଆତୁର, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଥିବା, ହାତରେ ବାଂଶୀ ଧରି ଠୋଠକୁ ଲାଗାଇଛନ୍ତି।
ନଵଯୌଵନସଂପନ୍ନଂ କର୍ଷଂତଂ ପାଣିନା ପ୍ରିଯାମ୍ । ଏଵଂ ଧ୍ଯାନପରଃ କଲ୍ପଶତାଂତେ ଦେହମୁତ୍ସୃଜନ୍
ତାଜା ଯୌବନରେ ଶୋଭିତ, ହାତରେ ପ୍ରିୟାକୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା, ଏପରି ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ ଥିଲେ, ଶତ କଳ୍ପର ଶେଷରେ ଦେହ ତ୍ୟାଗ କଲେ।
ସୁନଂଦ ନାମ ଗୋପସ୍ଯ କନ୍ଯାଭୂତ୍ସ ମହାମୁନିଃ । ସୁନଂଦେତି ସମାଖ୍ଯାତା ଯା ଵୀଣାଂ ବିଭ୍ରତୀ କରେ
ସେ ମହାମୁନି ସୁନନ୍ଦ ନାମକ ଗୋପଙ୍କର କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ସୁନନ୍ଦା ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯିଏ ହାତରେ ବୀଣା ଧରିଥିଲେ।
ମୁନିରନ୍ଯଃ ସତ୍ଯତପା ଇତି ଖ୍ଯାତୋ ମହାଵ୍ରତଃ । ସଶୁଷ୍କପତ୍ରଂ ଭୁଂକ୍ତେ ଯଃ ପ୍ରଜଜାପ ପରଂ ମନୁମ୍
ଅନ୍ୟ ଜଣେ ମୁନି, ସତ୍ୟତପ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ମହାବ୍ରତୀ, ଶୁଖିଲା ପତ୍ର ଖାଇ ରହୁଥିଲେ ଏବଂ ସର୍ବୋତ୍ତମ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରୁଥିଲେ।
ରତ୍ଯଂତଂ କାମବୀଜେନ ପୁଟିତଂ ଚ ଦଶାକ୍ଷରମ୍ । ସ ପ୍ରଦଧ୍ଯୌ ମୁନିଵରଶ୍ଚିତ୍ରଵେଷଧରଂ ହରିମ୍
କାମବୀଜରେ ଭରିତ ଦଶାକ୍ଷରୀ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରି, ସେ ମହାମୁନି ଚିତ୍ରବେଶରେ ଶୋଭିତ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲେ।
ଧୃତ୍ଵା ରମାଯା ଦୋର୍ଵଲ୍ଲୀଦ୍ଵିତଯଂ କଂକଣୋଜ୍ଜ୍ଵଲମ୍ । ନୃତ୍ଯଂତମୁନ୍ମଦଂତଂ ଚ ସଂଶ୍ଲିଷ୍ଯଂ ତଂ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ରମାଙ୍କ ଦୁଇଟି ହାତରେ ଚକଚକିଆ କଙ୍କଣ ପିନ୍ଧି, ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା, ମତ୍ତ ହୋଇ ବାରମ୍ବାର ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରୁଥିଲେ।
ହସଂତମୁଚ୍ଚୈରାନଂଦତରଂଗଂ ଜଠରାଂବରେ । ଦଧତଂ ଵେଣୁମାଜାନୁ ଵୈଜଯଂତ୍ଯା ଵିରାଜିତମ୍
ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ହସୁଥିବା, ଶରୀରରେ ଆନନ୍ଦର ଲହରି, ଘୁଂଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବାଂଶୀ ଧରିଥିବା, ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ।
ସ୍ଵେଦାଂଭଃ କଣସଂସିକ୍ତ ଲଲାଟଵଲିତାନନମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ସ ଵୈ ଦେହଂ ତପସା ଚ ମହାମୁନିଃ
ଲଳାଟରେ ଘମର ତିଳି ଲାଗିଥିବା, ମୁହଁ ଚମକୁଥିବା, ସେ ମହାମୁନି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ବାରମ୍ବାର ଦେହ ତ୍ୟାଗ କରୁଥିଲେ।
ଦଶକଲ୍ପାଂତରେ ଜାତୋ ହ୍ଯଯଂ ନଂଦଵନାଦିହ । ସୁଭଦ୍ର ନାମ୍ନୋ ଗୋପସ୍ଯ କନ୍ଯା ଭଦ୍ରେତି ଵିଶ୍ରୁତା
ଦଶ କଳ୍ପ ପରେ, ସେ ଏଠାରେ ନନ୍ଦବନରେ ସୁଭଦ୍ର ନାମକ ଗୋପଙ୍କର କନ୍ୟା ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଲେ, ଯାହାଙ୍କୁ ଭଦ୍ରା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।
ଯସ୍ଯାଃ ପୃଷ୍ଠତଲେ ଦିଵ୍ଯଂ ଵ୍ଯଜନଂ ପରିଦୃଶ୍ଯତେ । ହରିଧାମାଭିଧାନସ୍ତୁ କଶ୍ଚିଦାସୀନ୍ମହାମୁନିଃ
ଯାହାଙ୍କ ପିଠରେ ଦିବ୍ୟ ପଙ୍ଖା ଦେଖାଯାଏ, ସେଠି ହରିଧାମ ନାମକ ଜଣେ ମହାମୁନି ଥିଲେ।