ତେନ ତତ୍କଥିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵେତରେ ଜନାଃ । ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପିରେ ସର୍ଵେ ପରସ୍ପରମୁଦୁନ୍ମଦାଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ରାମଙ୍କୁ ବୁଝି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ପରସ୍ପରରେ ଉଲ୍ଲାସ କରିଲେ।
ଶୃଣୁ ଦ୍ଵିଜମହାବୁଦ୍ଧେ ଦଂଭେନାପି ସ୍ମୃତୋ ହରିଃ । ଦଦାତି ମୋକ୍ଷଂ ସୁତରାଂ କିଂ ପୁନର୍ଦଂଭଵର୍ଜନାତ୍
“ଶୁଣ, ବିଦ୍ୟାବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦମ୍ଭରେ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ସେ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ—ତେଣୁ ଦମ୍ଭ ଛାଡ଼ିଲେ ତ ଅଧିକ କିମ୍ବା!”
ଯଥାକଥଂଚିଦ୍ରାମସ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ମରଣଂ ପରମ୍ । ଯେନ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରମଂ ପଦଂ ଦେଵାଦିଦୁର୍ଲଭମ୍
ଯେଭଳି ଭଲା ହେଉ, ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାଟିଏ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତବ୍ୟ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ସେହି ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯାହାକି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ତଚ୍ଚିତ୍ରଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମୁନଯଃ କୃତାର୍ଥଂ ମେନିରେ ନିଜମ୍ । ଯଦ୍ରାମଚରଣପ୍ରେକ୍ଷା କରସ୍ପର୍ଶପଵିତ୍ରିତମ୍
ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି, ମୁନିମାନେ ନିଜେମାନେ ସଫଳ ହେଲେ ବୋଲି ଭାବିଲେ, କାରଣ ରାମଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ହାତ ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲା।
ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ସୁରେ ସ୍ଵର୍ଗଂ ହଯରୂପଧରେ ପୁରା । ଉଵାଚ ରାମସ୍ତପସାଂ ନିଧୀନ୍ଵେଦଵିଦୁତ୍ତମାନ୍
ଘୋଡ଼ାର ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ଦେବତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲାପରେ, ରାମ ତପସ୍ୟାର ଧନ ଏବଂ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ ମୁନିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମଯାବ୍ରହ୍ମନ୍ହଯୋ ନଷ୍ଟୋ ଗତଃ ସୁଖମ୍ । ହୋମଃ କଥଂ ପୁରୋଭାଵୀ ସର୍ଵଦୈଵତତର୍ପକଃ
“ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଏବେ କଣ କରିବି? ଘୋଡ଼ା ହରାଇଗଲା ଏବଂ ସୁଖରେ ଚାଲିଗଲା। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି କରାଉଥିବା ଏହି ହୋମ କିପରି ସଫଳ ହେବ?”
ଯଥା ସ୍ଯାତ୍ସୁରସଂତୃପ୍ତିର୍ଯଥା ମେ ମଖ ଉତ୍ତମଃ । ତଥା କୁର୍ଵଂତୁ ମୁନଯୋ ଯଥା ମେ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଧିଶ୍ରୁତମ୍
“ମୁନିମାନେ ଏଭଳି କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ମୋର ଯଜ୍ଞ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ, ବେଦର ନିୟମ ଯେପରି ଅଛି ସେପରି।”
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାଶ୍ରୁତ୍ଯ ଜଗାଦ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ଵସିଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ଚିତ୍ତାଭିଜ୍ଞାନକୋଵିଦଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମନ ଜାଣିଥିବା ମହାମୁନି ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ।
କର୍ପୂରମାହର କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯେନ ଦେଵାଃ ସ୍ଵଯଂ ପୁରା । ପ୍ରାପ୍ଯ ହଵ୍ଯଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯଂତି ମଦ୍ଵାକ୍ଯପ୍ରେରିତାଧୁନା
“ତୁରନ୍ତ କର୍ପୂର ଆଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ ଦେବତାମାନେ ନିଜେ ହବ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ଏବେ ମୋର କଥାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିବେ।”
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ରାମଃ କ୍ଷିପ୍ରମୁପାହରତ୍ । କର୍ପୂରଂ ବହୁଦେଵାନାଂ ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ବହୁଶୋଭନମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ତୁରନ୍ତ ବହୁ କର୍ପୂର ଆଣିଲେ, ଯାହା ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଥିଲା।
ତଦା ମୁନିଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ଦେଵାନାହ୍ଵଯଦଦ୍ଭୁତାନ୍ । ତେ ସର୍ଵେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ଵପରୀଵାରସଂଵୃତାଃ
ତାପରେ ମୁନି, ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ, ଅଦ୍ଭୁତ ଦେବତାମାନେକୁ ଡାକିଲେ; ସେମାନେ ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନିଜ ପରିବାର ସହିତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ।
ପାର୍ଵତ୍ଯୁଵାଚ- ଯଦାକର୍ଣନମେତସ୍ଯ ଯେ ଵା ପାରିଷଦାଃ ପ୍ରଭୋଃ । ତଦହଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି କଥଯସ୍ଵ ଦଯାନିଧେ
ପାର୍ବତୀ କହିଲେ: “ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି କଥା ଯେଉଁମାନେ ଶୁଣନ୍ତି, ଏବଂ ପ୍ରଭୁଙ୍କର ପାର୍ଷ୍ୱଦେବମାନେ କିଏ, ମୁଁ ଏହା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଦୟାର ସାଗର, ଦୟାକରି ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।”
ଈଶ୍ଵର ଉଵାଚ। ରାଧଯା ସହ ଗୋଵିଂଦଂ ସ୍ଵର୍ଣସିଂହାସନେସ୍ଥିତମ୍ । ପୂର୍ଵୋକ୍ତରୂପଲାଵଣ୍ଯଂ ଦିଵ୍ଯଭୂଷାଂବରସ୍ରଜମ୍
ଇଶ୍ୱର କହିଲେ: “ରାଧାଙ୍କ ସହିତ ଗୋବିନ୍ଦ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂହାସନରେ ବସିଛନ୍ତି, ପୂର୍ବରୁ ଉଲ୍ଲେଖିତ ରୂପ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟରେ, ଦିବ୍ୟ ଭୂଷଣ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ।”
ତ୍ରିଭଂଗୀ ମଂଜୁ ସୁସ୍ନିଗ୍ଧଂ ଗୋପୀଲୋଚନତାରକମ୍ । ତଦ୍ବାହ୍ଯେ ଯୋଗପୀଠେ ଚ ସ୍ଵର୍ଣସିଂହାସନାଵୃତେ
ତିନିଭାଙ୍ଗି ଭାବରେ ଦଢ଼ିଆ ଓ ମୃଦୁ ଅବସ୍ଥାରେ ଠିଆ ଅଛନ୍ତି, ଗୋପୀମାନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟିର ତାରା ଭଳି; ବାହାରେ ଯୋଗପୀଠରେ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂହାସନ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଛି।
ପ୍ରତ୍ଯଂଗରଭସାଵେଶାଃ ପ୍ରଧାନାଃ କୃଷ୍ଣଵଲ୍ଲଭାଃ । ଲଲିତାଦ୍ଯାଃ ପ୍ରକୃତ୍ଯଂଶା ମୂଲପ୍ରକୃତିରାଧିକା
ଏଠାରେ କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପ୍ରଧାନ ପ୍ରିୟାମାନେ, ଲଳିତା ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ମୂଳ ପ୍ରକୃତି ରାଧିକାଙ୍କ ଅଂଶ ଭାବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିକଟ ସ୍ନେହରେ ଲୀନ ଅଛନ୍ତି।
ସଂମୁଖେ ଲଲିତା ଦେଵୀ ଶ୍ଯାମଲା ଵାଯୁକୋଣକେ । ଉତ୍ତରେ ଶ୍ରୀମତୀ ଧନ୍ଯା ଐଶାନ୍ଯାଂ ଶ୍ରୀହରିପ୍ରିଯା
ସାମ୍ନାରେ ଦେବୀ ଲଳିତା, ବାୟୁକୋଣରେ ଶ୍ୟାମଳା, ଉତ୍ତରରେ ଶ୍ରୀମତୀ ଧନ୍ୟା, ଏବଂ ଆଇଶାନ କୋଣରେ ଶ୍ରୀହରିପ୍ରିୟା ବସିଛନ୍ତି।
ଵିଶାଖା ଚ ତଥା ପୂର୍ଵେ ଶୈବ୍ଯା ଚାଗ୍ନୌ ତତଃ ପରମ୍ । ପଦ୍ମା ଚ ଦକ୍ଷିଣେ ପଶ୍ଚାନ୍ନୈର୍ଋତେ କ୍ରମଶଃ ସ୍ଥିତାଃ
ପୂର୍ବଦିଗରେ ବିଶାଖା, ଅଗ୍ନିକୋଣରେ ଶୈବ୍ୟା, ଦକ୍ଷିଣରେ ପଦ୍ମା, ଏବଂ ପଶ୍ଚିମ-ନୈୃତ୍ୟ କ୍ରମରେ ସେମାନେ ବସିଛନ୍ତି।
ଯୋଗପୀଠେ କେସରାଗ୍ରେ ଚାରୁ ଚଂଦ୍ରାଵତୀ ପ୍ରିଯା । ଅଷ୍ଟୌ ପ୍ରକୃତଯଃ ପୁଣ୍ଯାଃ ପ୍ରଧାନାଃ କୃଷ୍ଣଵଲ୍ଲଭାଃ
ଯୋଗପୀଠରେ, ସିଂହର ମୁଣ୍ଡରେ ଚାରୁ ଚନ୍ଦ୍ରାବତୀ ପ୍ରିୟା ଅଛନ୍ତି; ଏହି ଆଠ ଜଣ ପ୍ରଧାନ ପବିତ୍ର ପ୍ରକୃତି, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରିୟାମାନେ।
ପ୍ରଧାନପ୍ରକୃତିସ୍ତ୍ଵାଦ୍ଯା ରାଧା ଚଂଦ୍ରାଵତୀ ସମା । ଚଂଦ୍ରାଵଲୀ ଚିତ୍ରରେଖା ଚଂଦ୍ରା ମଦନସୁଂଦରୀ
ପ୍ରଧାନ ପ୍ରକୃତି ହେଉଛନ୍ତି ରାଧା, ଚନ୍ଦ୍ରାବତୀ ସମାନ; ଏହାସହ ଚନ୍ଦ୍ରାବଳୀ, ଚିତ୍ରରେଖା, ଚନ୍ଦ୍ରା ଓ ମଦନସୁନ୍ଦରୀ।
ପ୍ରିଯା ଚ ଶ୍ରୀମଧୁମତୀ ଚଂଦ୍ରରେଖା ହରିପ୍ରିଯା । ଷୋଡଶାଦ୍ଯାଃ ପ୍ରକୃତଯଃ ପ୍ରଧାନାଃ କୃଷ୍ଣଵଲ୍ଲଭାଃ
ପ୍ରିୟା, ଶ୍ରୀମଧୁମତୀ, ଚନ୍ଦ୍ରାରେଖା ଓ ହରିପ୍ରିୟା—ଏହି ଷୋଳ ଜଣ ପ୍ରଧାନ ପ୍ରକୃତି, କୃଷ୍ଣଙ୍କର ମୁଖ୍ୟ ପ୍ରିୟାମାନେ।
ଵୃଂଦାଵନେଶ୍ଵରୀ ରାଧା ତଥା ଚଂଦ୍ରାଵଲୀ ପ୍ରିଯା । ଅଭିନ୍ନଗୁଣଲାଵଣ୍ଯ ସୌଂଦର୍ଯାଶ୍ଚାରୁଲୋଚନାଃ
ବୃନ୍ଦାବନର ରାଣୀ ରାଧା ଏବଂ ଚନ୍ଦ୍ରାବଳୀ, ଦୁହେଁ ଏକେଇ ପରି ଗୁଣ ଓ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଭରପୂର, ଅତି ଆକର୍ଷକ ଓ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି।
ମନୋହରା ମୁଗ୍ଧଵେଷାଃ କିଶୋରୀଵଯସୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ । ଅଗ୍ରେତନାସ୍ତଥା ଚାନ୍ଯା ଗୋପକନ୍ଯାଃ ସହସ୍ରଶଃ
ମନମୋହକ ଭାବରେ ଶୋଭିତ, ଯୌବନ ରୂପରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଅନେକ ଗୋପୀ କନ୍ୟାମାନେ ସେମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଉଭୟ ହୋଇ ଦଢ଼ିଛନ୍ତି।
ଶୁଦ୍ଧକାଂଚନପୁଂଜାଭାଃ ସୁପ୍ରସନ୍ନାଃ ସୁଲୋଚନାଃ । ତଦ୍ରୂପହୃଦଯାରୂଢାସ୍ତଦାଶ୍ଲେଷ ସମୁତ୍ସୁକାଃ
ଶୁଦ୍ଧ ସୁନା ଭଳି ଚମକୁଥିବା, ଶାନ୍ତ ଓ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁ ବିଶିଷ୍ଟ, ସେମାନଙ୍କ ରୂପ ଓ ହୃଦୟ ସେଠାରେ ଏକାଗ୍ର, ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଆଲିଙ୍ଗନ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆତୁର।
ଶ୍ଯାମାମୃତରସେ ମଗ୍ନାଃ ସ୍ଫୁରତ୍ତଦ୍ଭାଵମାନସାଃ । ନେତ୍ରୋତ୍ପଲାର୍ଚିତେ କୃଷ୍ଣପାଦାବ୍ଜେଽପିତଚେତସଃ
ଶ୍ୟାମ ରସରେ ଡୁବିଯାଇଛନ୍ତି, ମନ ତାଙ୍କର ଭାବରେ ଉତ୍ସାହିତ, ପଦ୍ମ ଭଳି ଚକ୍ଷୁ ଦ୍ୱାରା କୃଷ୍ଣଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ପୂଜିଛନ୍ତି, ଚିନ୍ତା ତାଙ୍କ ଉପରେ ଏକାଗ୍ର।
ଶ୍ରୁତିକନ୍ଯାସ୍ତତୋ ଦକ୍ଷେ ସହସ୍ରାଯୁତସଂଯୁତାଃ । ଜଗନ୍ମୁଗ୍ଧୀକୃତାକାରା ହୃଦ୍ଵର୍ତିକୃଷ୍ଣଲାଲସାଃ
ତାପରେ, ଡାହାଣପଟେ, ବେଦର କନ୍ୟାମାନେ ହଜାର ହଜାର, ସେମାନଙ୍କ ରୂପ ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରେ, ହୃଦୟ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ଆକୁଳ।
ନାନାସତ୍ଵସ୍ଵରାଲାପମୁଗ୍ଧୀକୃତଜଗତ୍ତ୍ରଯାଃ । ତତ୍ର ଗୂଢରହସ୍ଯାନି ଗାଯଂତ୍ଯଃ ପ୍ରେମଵିହ୍ଵଲାଃ
ବିଭିନ୍ନ ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ତିନି ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରି, ସେଠାରେ ପ୍ରେମରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଗୁପ୍ତ ଓ ରହସ୍ୟ ଗୀତ ଗାଉଛନ୍ତି।
ଦେଵକନ୍ଯାସ୍ତତଃ ସଵ୍ଯେ ଦିଵ୍ଯଵେଷାରସୋଜ୍ଜ୍ଵଲାଃ । ନାନାଵୈଦିଗ୍ଧ୍ଯନିପୁଣା ଦିଵ୍ଯଭାଵଭରାନ୍ଵିତାଃ
ବାମପଟେ ଦିବ୍ୟ କନ୍ୟାମାନେ, ଦିବ୍ୟ ପୋଷାକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ବିଭିନ୍ନ କଳାରେ ପାରଙ୍ଗତ ଓ ଦିବ୍ୟ ଭାବରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ସୌଂଦର୍ଯାତିଶଯେନାଢ୍ଯାଃ କଟାକ୍ଷାତିମନୋହରାଃ । ନିର୍ଲଜ୍ଜାସ୍ତତ୍ର ଗୋଵିଂଦେ ତଦଂଗସ୍ପର୍ଶନୋଦ୍ଯତାଃ
ଅତିରିକ୍ତ ସୌନ୍ଦର୍ୟରେ ଭରପୂର, ତାଙ୍କର ଚାହାଣି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆକର୍ଷକ, ଲଜ୍ଜା ନଥିବା, ସେମାନେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗ ସ୍ପର୍ଶ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ।
ତଦ୍ଭାଵମଗ୍ନମନସଃ ସ୍ମିତସାଚି ନିରୀକ୍ଷଣାଃ । ମଂଦିରସ୍ଯ ତତୋ ବାହ୍ଯେ ପ୍ରିଯଯା ଵିଶଦାଵୃତେ
ତାଙ୍କର ମନ ତାଙ୍କରେ ଏକାଗ୍ର, ସେମାନେ ହସୁଥିବା ସାଇଡ ଚାହାଣିରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି; ମଣ୍ଡପର ବାହାରେ, ପ୍ରିୟାଙ୍କ ଘେରାଉରେ।
ସମାନଵେଷଵଯସଃ ସମାନବଲପୌରୁଷାଃ । ସମାନଗୁଣକର୍ମାଣଃ ସମାନାଭରଣପ୍ରିଯାଃ
ସମାନ ପୋଷାକ ଓ ବୟସ, ସମାନ ଶକ୍ତି ଓ ପୁରୁଷାର୍ଥ, ସମାନ ଗୁଣ ଓ କାର୍ଯ୍ୟ, ଏବଂ ସମାନ ଭାବରେ ଆଭୂଷଣ ପ୍ରେମୀ।