ଅହଂ ପୁରାଭଵେ ରାମ ଦ୍ଵିଜଃ ପରମଧାର୍ମିକଃ । ଅଚରଂ ପ୍ରତିକୂଲଂ ଵୈ ଵେଦସ୍ଯ ରିପୁତାପନ
'ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାର୍ମିକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲି, ରାମ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ବେଦବିରୋଧୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି, ଶତ୍ରୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲି।'
କଦାଚିଦ୍ଧୁତପାପାଯାସ୍ତୀରେଽହଂ ଗତଵାନ୍ପୁରା । ଅନେକଵୃକ୍ଷଲଲିତେ ସର୍ଵତ୍ରସୁମନୋରମେ
'ଏକଥା ସମୟରେ, ମୁଁ ଧୁତପାପା ନଦୀର ତଟରେ ଗଲିଥିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଗଛ ଶୋଭା ପାଇଥିଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଫୁଲର ମନୋହରତା ଥିଲା।'
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ପିତୄଂସ୍ତୃପ୍ତ୍ଵା ଦାନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି । ଧ୍ଯାନଂ ତଵ ମହାବାହୋ କୃତଵାନ୍ଵେଦସଂମିତମ୍
'ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃମାନେକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ଦେଇ, ବେଦ ଅନୁସାରେ ତୁମେ, ମହାବାହୁ, ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲି।'
ତଦା ଜନାଃ ସମାଯାତା ବହଵସ୍ତତ୍ର ଭୂପତେ । ତେଷାଂ ପ୍ରଵଂଚନାର୍ଥାଯ ଦଂଭମେନମକାରିଷମ୍
'ତାପରେ, ରାଜା, ଅନେକ ଲୋକ ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ; ସେମାନେକୁ ଭୁଲେଇବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଏହି ଢୋଙ୍ଗ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି।'
ଅନେକକ୍ରତୁସଂଭାରୈଃ ପୂର୍ଣମଜିରମୁତ୍ତମମ୍ । ଵାସୋଭିଶ୍ଛାଦିତଂ ରମ୍ଯଂ ଚଷାଲାଦିଯୁତଂ ମହତ୍
ଅନେକ ପୂଜାର ଉପହାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବଡ଼ ଭବନ, ଶୁଭ୍ର ଶୈଳୀରେ ଶୋଭିତ, ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ବଡ଼ ରସୋଇଘର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁବିଧାରେ ଶୁଭାୟିତ ହୋଇଥିଲା।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୋଦ୍ଭଵୋଧୂମଃ ସର୍ଵତୋ ନଭସୋଂଗଣମ୍ । ଚକାର ରମ୍ଯମତୁଲଂ ଚିତ୍ରକାରିଵପୁର୍ଧରଃ
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଅଗ୍ନିରୁ ଉଠୁଥିବା ଧୂଆଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିଲା, ଏହା ସ୍ଥାନକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଦେଇଥିଲା, ଯେପରି ଏକ କୁଶଳ କଳାକାରଙ୍କ ଶିଳ୍ପ।
ଅନେକତିଲକଶ୍ରୀଭିଃ ଶୋଭିତାଂଗୋ ମହତ୍ତପାଃ । ଦର୍ଭଶୋଭଃ ସମିତ୍ପାଣିର୍ଦଂଭୋ ମୂର୍ତିଧରଃ କିମୁ
ଅନେକ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଏକ ବଡ଼ ତପସ୍ୱୀ, ଦର୍ଭା ଗ୍ରାସର ଚମକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ହାତରେ ସମିଦ୍ଧ ଧରିଥିଲେ—ସେ କି ଦମ୍ଭ ଦେବତା ନୁହେଁ କି?
ଦୁର୍ଵାସାସ୍ତତ୍ର ସ୍ଵଚ୍ଛଂଦଂ ପର୍ଯଟଞ୍ଜଗତୀତଲମ୍ । ପ୍ରାପ ତତ୍ର ମହାତେଜା ଧୂତପାପସରିତ୍ତଟେ
ସେଠାରେ ଦୁର୍ବାସା ଋଷି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିବା, ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ନଦୀର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ମାଂ ଦଂଭକରଂ ମୌନଧାରିଣମଗ୍ରତଃ । ଅନର୍ଘ୍ଯକରମୁନ୍ମତ୍ତମସ୍ଵାଗତଵଚଃ କରମ୍
ସେ ମୋତେ, ଦମ୍ଭ କରୁଥିବା ମୁଁ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ସାମ୍ନାରେ ଉଭା ଦେଖିଲେ, ମୁଁ ମୂଢ଼ ଭାବରେ ଆଚରଣ କରୁଥିଲି, ସ୍ବାଗତ ଶବ୍ଦ ଦେଇନଥିଲି, ଅମୂଲ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତୀଵ କ୍ରୁଧାକ୍ରାଂତଃ ସମୁଦ୍ର ଇଵ ପର୍ଵଣି । ଶଶାପାସୌ ମୁନିସ୍ତୀଵ୍ରୋ ଦଂଭିନଂ ମାଂ ମହାମତିଃ
ଏହା ଦେଖି ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇଥିବା ମୁନି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନର ସମୁଦ୍ର ପରି, ମୋତେ ଦମ୍ଭୀ ତପସ୍ୱୀକୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଦଂଭଂ କରୋଷି ଚେତ୍ତୀରେ ସରିତସ୍ତ୍ଵଂ ସୁଦୁର୍ମତେ । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାପ୍ନୁହି ନିର୍ଵାଚ୍ଯଂ ପଶୁତ୍ଵଂ ତାପସାଧମ
“ତୁମେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନବଳୀ, ଏହି ନଦୀ କୂଳରେ ଦମ୍ଭ କରୁଥିଲେ, ତେଣୁ ଅନର୍ବଚନୀୟ ଫଳ ଭୋଗ କର—ଅପମାନିତ ତପସ୍ୱୀ, ପଶୁ ହେଇଯାଅ!”
ଶାପଂ ପ୍ରଦତ୍ତଂ ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଦୁଃଖିତୋଽହଂ ତଦାଭଵମ୍ । ଅଗ୍ରାହିଷଂ ପଦେ ତସ୍ଯ ମୁନେର୍ଦୁର୍ଵାସସଃ କିଲ
ଏହି ଶାପ ଶୁଣି ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଗଲି, ଦୁର୍ବାସା ମୁନିଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ିଲି।
ତଦା ମେ କୃତଵାନ୍ରାମ ଦ୍ଵିଜୋଽନୁଗ୍ରହମୁତ୍ତମମ୍ । ଵାଜିତାଂ ପ୍ରାପ୍ନୁହି ମଖେ ରାଜରାଜସ୍ଯ ତାପସ
ତାପରେ, ରାମ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୟା ଦେଲେ: “ତପସ୍ୱୀ, ତୁମେ ରାଜାଙ୍କ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇବେ।”
ପଶ୍ଚାତ୍ତଦ୍ଧସ୍ତସଂପର୍କାଦ୍ଯାହି ତତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ଦିଵ୍ଯଂ ଵପୁର୍ମନୋହାରି ଧୃତ୍ଵା ଦଂଭଵିଵର୍ଜିତମ୍
“ପରେ, ତାଙ୍କ ହାତର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ଯାଅ; ଦିବ୍ୟ ଓ ମନୋହର ଦେହ ଧରି, ଦମ୍ଭ ଛାଡ଼ି।”
ତେନ ଶାପୋପିସଂଦିଷ୍ଟୋ ମମାନୁଗ୍ରହତାଂ ଗତଃ । ଯଦହଂ ତଵ ହସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ପର୍ଶଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମନୋରମମ୍
ଏଭଳି ଶାପ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦୟା ପାଇଲି, କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ହାତର ମନୋରମ ସଂସ୍ପର୍ଶ ପାଇଲି।
ଯଦେଵ ରାମ ଦେଵାଦିଦୁର୍ଲଭଂ ବହୁଜନ୍ମଭିଃ । ତତ୍ତେଽହଂ କରଜସ୍ପର୍ଶଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନିହ ଦୁର୍ଲଭମ୍
“ରାମ, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିନାହାନ୍ତି, ସେ ଦୁର୍ଲଭ ତୁମ ହାତର ସଂସ୍ପର୍ଶ ଏଠି ମୁଁ ପାଇଲି।”
ଆଜ୍ଞାପଯ ମହାରାଜ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦହଂ ମହତ୍ । ଗଚ୍ଛାମି ଶାଶ୍ଵତଂ ସ୍ଥାନଂ ତଵ ଦୁଃଖାଦିଵର୍ଜିତମ୍
“ମହାରାଜ, ଆଜ୍ଞା ଦିଅ; ତୁମ ଦୟାରେ, ମୁଁ ଏବେ ଦୁଃଖ ଓ ଅନ୍ୟ କଷ୍ଟ ନଥିବା ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନିବାସକୁ ଯାଉଛି।”
ନ ଯତ୍ର ଶୋକୋ ନ ଜରା ନ ମୃତ୍ଯୁଃ କାଲଵିଭ୍ରମଃ । ତତ୍ସ୍ଥାନଂ ଦେଵ ଗଚ୍ଛାମି ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ନରାଧିପ
“ଯେଉଁଠାରେ ନା ଶୋକ, ନା ବୃଦ୍ଧା, ନା ମୃତ୍ୟୁ, ନା କାଳର ଭ୍ରମ—ସେଠିକୁ, ଦେବ, ମୁଁ ତୁମ ଦୟାରେ ଯାଉଛି।”
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଂ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ଵିମାନଵରମାରୁହତ୍ । ଅନେକରତ୍ନଖଚିତଂ ସର୍ଵଦେଵାଧିଵଂଦିତମ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ରାମଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଅନେକ ରତ୍ନରେ ଖଚିତ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜିତ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥକୁ ଆରୋହଣ କଲେ।
ଗତୋଽସୌ ଶାଶ୍ଵତସ୍ଥାନଂ ରାମପାଦପ୍ରସାଦତଃ । ପୁନରାଵୃତ୍ତିରହିତଂ ଶୋକମୋହଵିଵର୍ଜିତମ୍
ରାମଙ୍କ ପାଦର ଦୟାରେ, ସେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନିବାସକୁ ଯାଇଲେ, ପୁନର୍ବାର ଫେରିବା ନାହିଁ, ଶୋକ ଓ ମୋହ ନଥିବା।
ତେନ ତତ୍କଥିତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାମଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵେତରେ ଜନାଃ । ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପିରେ ସର୍ଵେ ପରସ୍ପରମୁଦୁନ୍ମଦାଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଲୋକ ରାମଙ୍କୁ ବୁଝି, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ପରସ୍ପରରେ ଉଲ୍ଲାସ କରିଲେ।
ଶୃଣୁ ଦ୍ଵିଜମହାବୁଦ୍ଧେ ଦଂଭେନାପି ସ୍ମୃତୋ ହରିଃ । ଦଦାତି ମୋକ୍ଷଂ ସୁତରାଂ କିଂ ପୁନର୍ଦଂଭଵର୍ଜନାତ୍
“ଶୁଣ, ବିଦ୍ୟାବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦମ୍ଭରେ ମଧ୍ୟ ହରିଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କଲେ, ସେ ମୋକ୍ଷ ଦେଇଥାଏ—ତେଣୁ ଦମ୍ଭ ଛାଡ଼ିଲେ ତ ଅଧିକ କିମ୍ବା!”
ଯଥାକଥଂଚିଦ୍ରାମସ୍ଯ କର୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ମରଣଂ ପରମ୍ । ଯେନ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରମଂ ପଦଂ ଦେଵାଦିଦୁର୍ଲଭମ୍
ଯେଭଳି ଭଲା ହେଉ, ରାମଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରିବାଟିଏ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କର୍ତବ୍ୟ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ସେହି ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ, ଯାହାକି ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ କରିପାରନ୍ତିନାହିଁ।
ତଚ୍ଚିତ୍ରଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମୁନଯଃ କୃତାର୍ଥଂ ମେନିରେ ନିଜମ୍ । ଯଦ୍ରାମଚରଣପ୍ରେକ୍ଷା କରସ୍ପର୍ଶପଵିତ୍ରିତମ୍
ସେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି, ମୁନିମାନେ ନିଜେମାନେ ସଫଳ ହେଲେ ବୋଲି ଭାବିଲେ, କାରଣ ରାମଙ୍କ ପାଦ ସ୍ପର୍ଶ କରିବା ଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କର ହାତ ପବିତ୍ର ହୋଇଗଲା।
ଗତେ ତସ୍ମିନ୍ସୁରେ ସ୍ଵର୍ଗଂ ହଯରୂପଧରେ ପୁରା । ଉଵାଚ ରାମସ୍ତପସାଂ ନିଧୀନ୍ଵେଦଵିଦୁତ୍ତମାନ୍
ଘୋଡ଼ାର ଆକାର ଧାରଣ କରିଥିବା ସେ ଦେବତା ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲାପରେ, ରାମ ତପସ୍ୟାର ଧନ ଏବଂ ବେଦ ଜ୍ଞାନରେ ପ୍ରବୀଣ ମୁନିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମଯାବ୍ରହ୍ମନ୍ହଯୋ ନଷ୍ଟୋ ଗତଃ ସୁଖମ୍ । ହୋମଃ କଥଂ ପୁରୋଭାଵୀ ସର୍ଵଦୈଵତତର୍ପକଃ
“ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୁଁ ଏବେ କଣ କରିବି? ଘୋଡ଼ା ହରାଇଗଲା ଏବଂ ସୁଖରେ ଚାଲିଗଲା। ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି କରାଉଥିବା ଏହି ହୋମ କିପରି ସଫଳ ହେବ?”
ଯଥା ସ୍ଯାତ୍ସୁରସଂତୃପ୍ତିର୍ଯଥା ମେ ମଖ ଉତ୍ତମଃ । ତଥା କୁର୍ଵଂତୁ ମୁନଯୋ ଯଥା ମେ ସ୍ଯାଦ୍ଵିଧିଶ୍ରୁତମ୍
“ମୁନିମାନେ ଏଭଳି କରନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଦେବତାମାନେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ପାଆନ୍ତି ଏବଂ ମୋର ଯଜ୍ଞ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ, ବେଦର ନିୟମ ଯେପରି ଅଛି ସେପରି।”
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାଶ୍ରୁତ୍ଯ ଜଗାଦ ମୁନିସତ୍ତମଃ । ଵସିଷ୍ଠଃ ସର୍ଵଦେଵାନାଂ ଚିତ୍ତାଭିଜ୍ଞାନକୋଵିଦଃ
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ମନ ଜାଣିଥିବା ମହାମୁନି ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ।
କର୍ପୂରମାହର କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯେନ ଦେଵାଃ ସ୍ଵଯଂ ପୁରା । ପ୍ରାପ୍ଯ ହଵ୍ଯଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯଂତି ମଦ୍ଵାକ୍ଯପ୍ରେରିତାଧୁନା
“ତୁରନ୍ତ କର୍ପୂର ଆଣ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବେ ଦେବତାମାନେ ନିଜେ ହବ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ; ଏବେ ମୋର କଥାରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ସେମାନେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କରିବେ।”
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ରାମଃ କ୍ଷିପ୍ରମୁପାହରତ୍ । କର୍ପୂରଂ ବହୁଦେଵାନାଂ ପ୍ରୀତ୍ଯର୍ଥଂ ବହୁଶୋଭନମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ରାମ ତୁରନ୍ତ ବହୁ କର୍ପୂର ଆଣିଲେ, ଯାହା ଅନେକ ଦେବତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋଭାମୟ ଥିଲା।