ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ନୃପୋ ରାମଃ ସୀତଯା ସମମସ୍ପୃଶତ୍ । ତଦା ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିଜାଶ୍ଚିତ୍ରମମନ୍ଯଂତ କୁତୂହଲାତ୍
ଏଭଳି କହି, ରାମ ରାଜା ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛୁଇଁଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରି, ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି ଅନ୍ତର୍ଗତ କୁତୁହଳ ଅନୁଭବ କଲେ।
ପରସ୍ପରମଵୋଚଂସ୍ତେ ଯନ୍ନାମସ୍ମରଣାନ୍ନରାଃ । ମହାପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯଂତେ ସ ରାମଃ କିଂ ଵଦତ୍ଯହୋ
ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କହିଲେ: 'ତାଙ୍କର ନାମ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ଲୋକେ ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି—ତେବେ ରାମ ନିଜେ କଣ କହିବେ, ଆହା!'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି ଭୂମୀଶେ ରାମେ କୁଂଭୋଦ୍ଭଵୋ ମୁନିଃ । କରଵାଲଂ ଚାଭିମଂତ୍ର୍ଯ ଦଦୌ ରାମକରେ ମୁନିଃ
ଏଭଳି ଭୂମିର ନାଥ ରାମ କହିଥିବାବେଳେ, କୁଂଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମୁନି, କରବାଳକୁ ପବିତ୍ର କରି, ରାମଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ।
କରଵାଲେ ଧୃତେ ସ୍ପୃଷ୍ଟେ ରାମେଣ ସ ହଯଃ କ୍ରତୌ । ପଶୁତ୍ଵଂ ତୁ ଵିହାଯାଶୁ ଦିଵ୍ଯରୂପମପଦ୍ଯତ
ରାମ କରବାଳକୁ ଧରି ଛୁଇଁଥିବାବେଳେ, ଯଜ୍ଞରେ ଘୋଡ଼ା ତୁରନ୍ତ ପଶୁ ରୂପକୁ ଛାଡ଼ି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ପାଇଲା।
ଵିମାନଵରମାରୂଢଶ୍ଚାପ୍ସରୋଭିଃ ସମଂତତଃ । ଚାମରୈର୍ଵୀଜ୍ଯମାନଶ୍ଚ ଵୈଜଯଂତ୍ଯା ଵିଭୂଷିତଃ
ସେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ଘିରିଥିଲେ, ଚାମରା ଦ୍ୱାରା ବିଜ୍ଞାପିତ ହେଉଥିଲେ, ଏବଂ ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
ତଦା ତଂ ଵାଜିତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦିଵ୍ଯରୂପଧରଂ ଵରମ୍ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଲୋକାଃ କ୍ରତୌ ସର୍ଵେ ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵଂସ୍ତଦା
ତାପରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦେଖି, ଯଜ୍ଞରେ ସମସ୍ତ ଲୋକେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ।
ତଦା ରାମଃ ସ୍ଵଯଂ ଜାନଞ୍ଜ୍ଞାପଯନ୍ସର୍ଵତୋ ନରାନ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ଦିଵ୍ଯରୂପଂ ତଂ ସୁରଂ ପରମଧାର୍ମିକଃ
ତାପରେ ରାମ ନିଜେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଇ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାର୍ମିକ ପ୍ରାଣୀକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କସ୍ତ୍ଵଂ ଦିଵ୍ଯଵପୁଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଵାଜିତାଂ ଗତଃ । କଥଂ ସୁରସ୍ତ୍ରୀସହିତଃ କିଂ ଚିକୀର୍ଷସି ତଦ୍ଵଦ
'ତୁମେ କିଏ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ପାଇଛ; ଘୋଡ଼ା ରୂପକୁ କାହିଁକି ଛାଡ଼ିଛ; ଦେବୀମାନେ ସହିତ କିପରି ଆସିଛ; କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏହି କଥା କହ।'
ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଭୂମିପମ୍ । ହସନ୍ମେଘରଵାଂ ଵାଣୀମଵଦତ୍ସୁମନୋହରାମ୍
ରାମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦେବତା ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ହସି, ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ।
ତଵାଜ୍ଞାତଂ ନ ସର୍ଵତ୍ର ବାହ୍ଯାଭ୍ଯଂତରଚାରିଣଃ । ତଥାପି ପୃଚ୍ଛତେ ତୁଭ୍ଯଂ କଥଯାମି ଯଥାତଥମ୍
'ତୁମେ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ସବୁ ଜାଣିଥିବା ଯାହାକୁ କିଛି ଅଜଣା ନୁହେଁ; ତଥାପି ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଏହି କଥା ସଠିକ୍ ଭାବେ କହିବି।'
ଅହଂ ପୁରାଭଵେ ରାମ ଦ୍ଵିଜଃ ପରମଧାର୍ମିକଃ । ଅଚରଂ ପ୍ରତିକୂଲଂ ଵୈ ଵେଦସ୍ଯ ରିପୁତାପନ
'ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାର୍ମିକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲି, ରାମ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ବେଦବିରୋଧୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି, ଶତ୍ରୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲି।'
କଦାଚିଦ୍ଧୁତପାପାଯାସ୍ତୀରେଽହଂ ଗତଵାନ୍ପୁରା । ଅନେକଵୃକ୍ଷଲଲିତେ ସର୍ଵତ୍ରସୁମନୋରମେ
'ଏକଥା ସମୟରେ, ମୁଁ ଧୁତପାପା ନଦୀର ତଟରେ ଗଲିଥିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଗଛ ଶୋଭା ପାଇଥିଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଫୁଲର ମନୋହରତା ଥିଲା।'
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ପିତୄଂସ୍ତୃପ୍ତ୍ଵା ଦାନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି । ଧ୍ଯାନଂ ତଵ ମହାବାହୋ କୃତଵାନ୍ଵେଦସଂମିତମ୍
'ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃମାନେକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ଦେଇ, ବେଦ ଅନୁସାରେ ତୁମେ, ମହାବାହୁ, ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲି।'
ତଦା ଜନାଃ ସମାଯାତା ବହଵସ୍ତତ୍ର ଭୂପତେ । ତେଷାଂ ପ୍ରଵଂଚନାର୍ଥାଯ ଦଂଭମେନମକାରିଷମ୍
'ତାପରେ, ରାଜା, ଅନେକ ଲୋକ ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ; ସେମାନେକୁ ଭୁଲେଇବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଏହି ଢୋଙ୍ଗ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି।'
ଅନେକକ୍ରତୁସଂଭାରୈଃ ପୂର୍ଣମଜିରମୁତ୍ତମମ୍ । ଵାସୋଭିଶ୍ଛାଦିତଂ ରମ୍ଯଂ ଚଷାଲାଦିଯୁତଂ ମହତ୍
ଅନେକ ପୂଜାର ଉପହାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବଡ଼ ଭବନ, ଶୁଭ୍ର ଶୈଳୀରେ ଶୋଭିତ, ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ବଡ଼ ରସୋଇଘର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁବିଧାରେ ଶୁଭାୟିତ ହୋଇଥିଲା।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୋଦ୍ଭଵୋଧୂମଃ ସର୍ଵତୋ ନଭସୋଂଗଣମ୍ । ଚକାର ରମ୍ଯମତୁଲଂ ଚିତ୍ରକାରିଵପୁର୍ଧରଃ
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଅଗ୍ନିରୁ ଉଠୁଥିବା ଧୂଆଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିଲା, ଏହା ସ୍ଥାନକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଦେଇଥିଲା, ଯେପରି ଏକ କୁଶଳ କଳାକାରଙ୍କ ଶିଳ୍ପ।
ଅନେକତିଲକଶ୍ରୀଭିଃ ଶୋଭିତାଂଗୋ ମହତ୍ତପାଃ । ଦର୍ଭଶୋଭଃ ସମିତ୍ପାଣିର୍ଦଂଭୋ ମୂର୍ତିଧରଃ କିମୁ
ଅନେକ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଏକ ବଡ଼ ତପସ୍ୱୀ, ଦର୍ଭା ଗ୍ରାସର ଚମକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ହାତରେ ସମିଦ୍ଧ ଧରିଥିଲେ—ସେ କି ଦମ୍ଭ ଦେବତା ନୁହେଁ କି?
ଦୁର୍ଵାସାସ୍ତତ୍ର ସ୍ଵଚ୍ଛଂଦଂ ପର୍ଯଟଞ୍ଜଗତୀତଲମ୍ । ପ୍ରାପ ତତ୍ର ମହାତେଜା ଧୂତପାପସରିତ୍ତଟେ
ସେଠାରେ ଦୁର୍ବାସା ଋଷି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିବା, ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ନଦୀର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ମାଂ ଦଂଭକରଂ ମୌନଧାରିଣମଗ୍ରତଃ । ଅନର୍ଘ୍ଯକରମୁନ୍ମତ୍ତମସ୍ଵାଗତଵଚଃ କରମ୍
ସେ ମୋତେ, ଦମ୍ଭ କରୁଥିବା ମୁଁ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ସାମ୍ନାରେ ଉଭା ଦେଖିଲେ, ମୁଁ ମୂଢ଼ ଭାବରେ ଆଚରଣ କରୁଥିଲି, ସ୍ବାଗତ ଶବ୍ଦ ଦେଇନଥିଲି, ଅମୂଲ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତୀଵ କ୍ରୁଧାକ୍ରାଂତଃ ସମୁଦ୍ର ଇଵ ପର୍ଵଣି । ଶଶାପାସୌ ମୁନିସ୍ତୀଵ୍ରୋ ଦଂଭିନଂ ମାଂ ମହାମତିଃ
ଏହା ଦେଖି ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇଥିବା ମୁନି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନର ସମୁଦ୍ର ପରି, ମୋତେ ଦମ୍ଭୀ ତପସ୍ୱୀକୁ ଶାପ ଦେଲେ।
ଦଂଭଂ କରୋଷି ଚେତ୍ତୀରେ ସରିତସ୍ତ୍ଵଂ ସୁଦୁର୍ମତେ । ତସ୍ମାତ୍ପ୍ରାପ୍ନୁହି ନିର୍ଵାଚ୍ଯଂ ପଶୁତ୍ଵଂ ତାପସାଧମ
“ତୁମେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନବଳୀ, ଏହି ନଦୀ କୂଳରେ ଦମ୍ଭ କରୁଥିଲେ, ତେଣୁ ଅନର୍ବଚନୀୟ ଫଳ ଭୋଗ କର—ଅପମାନିତ ତପସ୍ୱୀ, ପଶୁ ହେଇଯାଅ!”
ଶାପଂ ପ୍ରଦତ୍ତଂ ସଂଶ୍ରୁତ୍ଯ ଦୁଃଖିତୋଽହଂ ତଦାଭଵମ୍ । ଅଗ୍ରାହିଷଂ ପଦେ ତସ୍ଯ ମୁନେର୍ଦୁର୍ଵାସସଃ କିଲ
ଏହି ଶାପ ଶୁଣି ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇଗଲି, ଦୁର୍ବାସା ମୁନିଙ୍କ ପାଦରେ ପଡ଼ିଲି।
ତଦା ମେ କୃତଵାନ୍ରାମ ଦ୍ଵିଜୋଽନୁଗ୍ରହମୁତ୍ତମମ୍ । ଵାଜିତାଂ ପ୍ରାପ୍ନୁହି ମଖେ ରାଜରାଜସ୍ଯ ତାପସ
ତାପରେ, ରାମ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମୋତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୟା ଦେଲେ: “ତପସ୍ୱୀ, ତୁମେ ରାଜାଙ୍କ ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇବେ।”
ପଶ୍ଚାତ୍ତଦ୍ଧସ୍ତସଂପର୍କାଦ୍ଯାହି ତତ୍ପରମଂ ପଦମ୍ । ଦିଵ୍ଯଂ ଵପୁର୍ମନୋହାରି ଧୃତ୍ଵା ଦଂଭଵିଵର୍ଜିତମ୍
“ପରେ, ତାଙ୍କ ହାତର ସଂସ୍ପର୍ଶରେ, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପଦକୁ ଯାଅ; ଦିବ୍ୟ ଓ ମନୋହର ଦେହ ଧରି, ଦମ୍ଭ ଛାଡ଼ି।”
ତେନ ଶାପୋପିସଂଦିଷ୍ଟୋ ମମାନୁଗ୍ରହତାଂ ଗତଃ । ଯଦହଂ ତଵ ହସ୍ତସ୍ଯ ସ୍ପର୍ଶଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମନୋରମମ୍
ଏଭଳି ଶାପ ଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ଦୟା ପାଇଲି, କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ହାତର ମନୋରମ ସଂସ୍ପର୍ଶ ପାଇଲି।
ଯଦେଵ ରାମ ଦେଵାଦିଦୁର୍ଲଭଂ ବହୁଜନ୍ମଭିଃ । ତତ୍ତେଽହଂ କରଜସ୍ପର୍ଶଂ ପ୍ରାପ୍ତଵାନିହ ଦୁର୍ଲଭମ୍
“ରାମ, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ଅନେକ ଜନ୍ମରେ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିନାହାନ୍ତି, ସେ ଦୁର୍ଲଭ ତୁମ ହାତର ସଂସ୍ପର୍ଶ ଏଠି ମୁଁ ପାଇଲି।”
ଆଜ୍ଞାପଯ ମହାରାଜ ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାଦହଂ ମହତ୍ । ଗଚ୍ଛାମି ଶାଶ୍ଵତଂ ସ୍ଥାନଂ ତଵ ଦୁଃଖାଦିଵର୍ଜିତମ୍
“ମହାରାଜ, ଆଜ୍ଞା ଦିଅ; ତୁମ ଦୟାରେ, ମୁଁ ଏବେ ଦୁଃଖ ଓ ଅନ୍ୟ କଷ୍ଟ ନଥିବା ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନିବାସକୁ ଯାଉଛି।”
ନ ଯତ୍ର ଶୋକୋ ନ ଜରା ନ ମୃତ୍ଯୁଃ କାଲଵିଭ୍ରମଃ । ତତ୍ସ୍ଥାନଂ ଦେଵ ଗଚ୍ଛାମି ତ୍ଵତ୍ପ୍ରସାଦାନ୍ନରାଧିପ
“ଯେଉଁଠାରେ ନା ଶୋକ, ନା ବୃଦ୍ଧା, ନା ମୃତ୍ୟୁ, ନା କାଳର ଭ୍ରମ—ସେଠିକୁ, ଦେବ, ମୁଁ ତୁମ ଦୟାରେ ଯାଉଛି।”
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଂ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ଵିମାନଵରମାରୁହତ୍ । ଅନେକରତ୍ନଖଚିତଂ ସର୍ଵଦେଵାଧିଵଂଦିତମ୍
ଏଭଳି କହି, ସେ ରାମଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଅନେକ ରତ୍ନରେ ଖଚିତ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କର ପୂଜିତ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥକୁ ଆରୋହଣ କଲେ।
ଗତୋଽସୌ ଶାଶ୍ଵତସ୍ଥାନଂ ରାମପାଦପ୍ରସାଦତଃ । ପୁନରାଵୃତ୍ତିରହିତଂ ଶୋକମୋହଵିଵର୍ଜିତମ୍
ରାମଙ୍କ ପାଦର ଦୟାରେ, ସେ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ନିବାସକୁ ଯାଇଲେ, ପୁନର୍ବାର ଫେରିବା ନାହିଁ, ଶୋକ ଓ ମୋହ ନଥିବା।