ସୌମିତ୍ରିରପ୍ଯୂର୍ମିଲଯା ମାଂଡଵ୍ଯା ଭରତୋ ନୃପଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ଯା ଚ କାଂତିମତ୍ଯା ଚ ପୁଷ୍କଲଃ
ସୌମିତ୍ରି ଉର୍ମିଳା ସହିତ, ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ରାଜା, ଭରତ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଶ୍ରୁତକୀର୍ତି ଓ କାନ୍ତିମତୀ ସହିତ, ଏବଂ ପୁଷ୍କଳ ମଧ୍ୟ ଗଲେ।
ସୁବାହୁଃ ସତ୍ଯଵତ୍ଯା ଚ ସତ୍ଯଵାନ୍ଵୀରଭୂଷଯା । ସୁମଦସ୍ତତ୍ର ସତ୍କୀର୍ତ୍ଯା ରାଜ୍ଞ୍ଯା ଚ ଵିମଲୋ ନୃପଃ
ସୁବାହୁ ସତ୍ୟବତୀ ସହିତ, ସତ୍ୟବାନ ଭୀରଭୂଷା ସହିତ, ସୁମଦ ସତ୍କୀର୍ତି ସହିତ, ଏବଂ ରାଜା ବିମଳ ତାଙ୍କ ରାଣୀ ସହିତ ଥିଲେ।
ରାଜାଵୀରମଣିସ୍ତତ୍ର ଶ୍ରୁତଵତ୍ଯା ମନୋଜ୍ଞଯା । ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧିଃ କୋମଲଯା ରିପୁତାପୋଂଗସେନଯା
ରାଜା ବୀରମଣି ମନୋହର ଶ୍ରୁତବତୀ ସହିତ, ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧି କୋମଳା ସହିତ, ରିପୁତାପ ଓଂଗସେନା ସହିତ ଥିଲେ।
ଵିଭୀଷଣୋ ମହାମୂର୍ତ୍ଯା ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଃ ପ୍ରତୀତଯା । ଉଗ୍ରାଶ୍ଵଃ କାମଗମଯା ନୀଲରତ୍ନୋଧିରମ୍ଯଯା
ବିଭୀଷଣ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରତୀତା ସହିତ, ଉଗ୍ରାଶ୍ୱ କାମଗମା ସହିତ, ନୀଳରତ୍ନୋଧି ରମ୍ୟା ସହିତ ଥିଲେ।
ସୁରଥଃ ସୁମନୋହାର୍ଯା ତଥା ମୋହନଯା କପିଃ । ଇତ୍ଯାଦୀନ୍ନୃପତୀନ୍ଵିପ୍ରୋ ଵସିଷ୍ଠଃ ପ୍ରାହିଣୋନ୍ମୁନିଃ
ସୁରଥ ସୁମନୋହାର୍ୟା ସହିତ, ଏବଂ ମୋହନା କପି ମଧ୍ୟ, ଏପରି ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ପଠାଇଲେ।
ଵସିଷ୍ଠଃ ସରଯୂଂ ଗତ୍ଵା ଶିଵପୁଣ୍ଯଜଲାପ୍ଲୁତାମ୍ । ଉଦକଂ ମଂତ୍ରଯାମାସ ଵେଦମଂତ୍ରେଣ ମଂତ୍ରଵିତ୍
ବସିଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ସରୟୂ ନଦୀକୁ ଗଲେ, ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ନିମଜ୍ଜିତ, ଏବଂ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ପୂଜା କଲେ।
ପଯଃ ପୁନୀହ୍ଯମୁଂ ଵାହମୁଦକେନ ମନୋହୃତା । ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ରାମଚଂଦ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵଲୋକୈକରକ୍ଷିତୁଃ
ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ାକୁ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ପାଣିରେ ପବିତ୍ର କର, ଏହା ରାମଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ।
ଉଦକଂ ତନ୍ମୁନିସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ସର୍ଵେ ରାମାଦଯୋ ନୃପାଃ । ଆଜହ୍ରୁର୍ମଂଡପତଲେ ଵିପ୍ରଵର୍ଯୈରୁପସ୍ତୁତେ
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ, ରାମଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ମୁନିଙ୍କ ଛୁଇଁଥିବା ପାଣି ନେଇ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପରେ ଆଣିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।
ପଯୋଭିର୍ନିର୍ମଲୈଃ ସ୍ନାପ୍ଯ ଵାଜିନଂ କ୍ଷୀରସନ୍ନିଭମ୍ । ମଂତ୍ରେଣ ମଂତ୍ରଯାମାସ ରାମ ହସ୍ତେନ କୁଂଭଜଃ
କୁଂଭଜଙ୍କ ନିଜ ହାତରେ, ଶୁଧ୍ଧ ପାଣିରେ ଦୁଧ ପରି ସ୍ଫଟିକ ଘୋଡ଼ାକୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ମନ୍ତ୍ର ପଢିଥିଲେ।
ପୁନୀହି ମାଂ ମହାଵାହ ଅସ୍ମିନ୍ବ୍ରହ୍ମସମାକୁଲେ । ତ୍ଵନ୍ମେଧେନାଖିଲା ଦେଵାଃ ପ୍ରୀଣଂତୁ ପରିତୋଷିତାଃ
ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭରିଥିବା ସଭାରେ ମୋତେ ପବିତ୍ର କର; ତୋର ମେଧ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ନୃପୋ ରାମଃ ସୀତଯା ସମମସ୍ପୃଶତ୍ । ତଦା ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିଜାଶ୍ଚିତ୍ରମମନ୍ଯଂତ କୁତୂହଲାତ୍
ଏଭଳି କହି, ରାମ ରାଜା ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛୁଇଁଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରି, ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି ଅନ୍ତର୍ଗତ କୁତୁହଳ ଅନୁଭବ କଲେ।
ପରସ୍ପରମଵୋଚଂସ୍ତେ ଯନ୍ନାମସ୍ମରଣାନ୍ନରାଃ । ମହାପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯଂତେ ସ ରାମଃ କିଂ ଵଦତ୍ଯହୋ
ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କହିଲେ: 'ତାଙ୍କର ନାମ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ଲୋକେ ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି—ତେବେ ରାମ ନିଜେ କଣ କହିବେ, ଆହା!'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି ଭୂମୀଶେ ରାମେ କୁଂଭୋଦ୍ଭଵୋ ମୁନିଃ । କରଵାଲଂ ଚାଭିମଂତ୍ର୍ଯ ଦଦୌ ରାମକରେ ମୁନିଃ
ଏଭଳି ଭୂମିର ନାଥ ରାମ କହିଥିବାବେଳେ, କୁଂଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମୁନି, କରବାଳକୁ ପବିତ୍ର କରି, ରାମଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ।
କରଵାଲେ ଧୃତେ ସ୍ପୃଷ୍ଟେ ରାମେଣ ସ ହଯଃ କ୍ରତୌ । ପଶୁତ୍ଵଂ ତୁ ଵିହାଯାଶୁ ଦିଵ୍ଯରୂପମପଦ୍ଯତ
ରାମ କରବାଳକୁ ଧରି ଛୁଇଁଥିବାବେଳେ, ଯଜ୍ଞରେ ଘୋଡ଼ା ତୁରନ୍ତ ପଶୁ ରୂପକୁ ଛାଡ଼ି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ପାଇଲା।
ଵିମାନଵରମାରୂଢଶ୍ଚାପ୍ସରୋଭିଃ ସମଂତତଃ । ଚାମରୈର୍ଵୀଜ୍ଯମାନଶ୍ଚ ଵୈଜଯଂତ୍ଯା ଵିଭୂଷିତଃ
ସେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ଘିରିଥିଲେ, ଚାମରା ଦ୍ୱାରା ବିଜ୍ଞାପିତ ହେଉଥିଲେ, ଏବଂ ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
ତଦା ତଂ ଵାଜିତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦିଵ୍ଯରୂପଧରଂ ଵରମ୍ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଲୋକାଃ କ୍ରତୌ ସର୍ଵେ ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵଂସ୍ତଦା
ତାପରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦେଖି, ଯଜ୍ଞରେ ସମସ୍ତ ଲୋକେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ।
ତଦା ରାମଃ ସ୍ଵଯଂ ଜାନଞ୍ଜ୍ଞାପଯନ୍ସର୍ଵତୋ ନରାନ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ଦିଵ୍ଯରୂପଂ ତଂ ସୁରଂ ପରମଧାର୍ମିକଃ
ତାପରେ ରାମ ନିଜେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଇ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାର୍ମିକ ପ୍ରାଣୀକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କସ୍ତ୍ଵଂ ଦିଵ୍ଯଵପୁଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଵାଜିତାଂ ଗତଃ । କଥଂ ସୁରସ୍ତ୍ରୀସହିତଃ କିଂ ଚିକୀର୍ଷସି ତଦ୍ଵଦ
'ତୁମେ କିଏ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ପାଇଛ; ଘୋଡ଼ା ରୂପକୁ କାହିଁକି ଛାଡ଼ିଛ; ଦେବୀମାନେ ସହିତ କିପରି ଆସିଛ; କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏହି କଥା କହ।'
ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଭୂମିପମ୍ । ହସନ୍ମେଘରଵାଂ ଵାଣୀମଵଦତ୍ସୁମନୋହରାମ୍
ରାମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦେବତା ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ହସି, ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ।
ତଵାଜ୍ଞାତଂ ନ ସର୍ଵତ୍ର ବାହ୍ଯାଭ୍ଯଂତରଚାରିଣଃ । ତଥାପି ପୃଚ୍ଛତେ ତୁଭ୍ଯଂ କଥଯାମି ଯଥାତଥମ୍
'ତୁମେ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ସବୁ ଜାଣିଥିବା ଯାହାକୁ କିଛି ଅଜଣା ନୁହେଁ; ତଥାପି ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଏହି କଥା ସଠିକ୍ ଭାବେ କହିବି।'
ଅହଂ ପୁରାଭଵେ ରାମ ଦ୍ଵିଜଃ ପରମଧାର୍ମିକଃ । ଅଚରଂ ପ୍ରତିକୂଲଂ ଵୈ ଵେଦସ୍ଯ ରିପୁତାପନ
'ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାର୍ମିକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲି, ରାମ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ବେଦବିରୋଧୀ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି, ଶତ୍ରୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲି।'
କଦାଚିଦ୍ଧୁତପାପାଯାସ୍ତୀରେଽହଂ ଗତଵାନ୍ପୁରା । ଅନେକଵୃକ୍ଷଲଲିତେ ସର୍ଵତ୍ରସୁମନୋରମେ
'ଏକଥା ସମୟରେ, ମୁଁ ଧୁତପାପା ନଦୀର ତଟରେ ଗଲିଥିଲି, ଯେଉଁଠାରେ ଅନେକ ଗଛ ଶୋଭା ପାଇଥିଲେ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଫୁଲର ମନୋହରତା ଥିଲା।'
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ପିତୄଂସ୍ତୃପ୍ତ୍ଵା ଦାନଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ଯଥାଵିଧି । ଧ୍ଯାନଂ ତଵ ମହାବାହୋ କୃତଵାନ୍ଵେଦସଂମିତମ୍
'ସେଠାରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃମାନେକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଦାନ ଦେଇ, ବେଦ ଅନୁସାରେ ତୁମେ, ମହାବାହୁ, ଉପରେ ଧ୍ୟାନ କରିଥିଲି।'
ତଦା ଜନାଃ ସମାଯାତା ବହଵସ୍ତତ୍ର ଭୂପତେ । ତେଷାଂ ପ୍ରଵଂଚନାର୍ଥାଯ ଦଂଭମେନମକାରିଷମ୍
'ତାପରେ, ରାଜା, ଅନେକ ଲୋକ ଏଠାରେ ଆସିଥିଲେ; ସେମାନେକୁ ଭୁଲେଇବା ପାଇଁ, ମୁଁ ଏହି ଢୋଙ୍ଗ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲି।'
ଅନେକକ୍ରତୁସଂଭାରୈଃ ପୂର୍ଣମଜିରମୁତ୍ତମମ୍ । ଵାସୋଭିଶ୍ଛାଦିତଂ ରମ୍ଯଂ ଚଷାଲାଦିଯୁତଂ ମହତ୍
ଅନେକ ପୂଜାର ଉପହାରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବଡ଼ ଭବନ, ଶୁଭ୍ର ଶୈଳୀରେ ଶୋଭିତ, ସୁନ୍ଦର ବସ୍ତ୍ରରେ ଢାକି ଦିଆଯାଇଥିଲା, ବଡ଼ ରସୋଇଘର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସୁବିଧାରେ ଶୁଭାୟିତ ହୋଇଥିଲା।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରୋଦ୍ଭଵୋଧୂମଃ ସର୍ଵତୋ ନଭସୋଂଗଣମ୍ । ଚକାର ରମ୍ଯମତୁଲଂ ଚିତ୍ରକାରିଵପୁର୍ଧରଃ
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଅଗ୍ନିରୁ ଉଠୁଥିବା ଧୂଆଁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇ ଆକାଶକୁ ଛୁଇଁଥିଲା, ଏହା ସ୍ଥାନକୁ ଅଦ୍ଭୁତ ଓ ଅପୂର୍ବ ରୂପ ଦେଇଥିଲା, ଯେପରି ଏକ କୁଶଳ କଳାକାରଙ୍କ ଶିଳ୍ପ।
ଅନେକତିଲକଶ୍ରୀଭିଃ ଶୋଭିତାଂଗୋ ମହତ୍ତପାଃ । ଦର୍ଭଶୋଭଃ ସମିତ୍ପାଣିର୍ଦଂଭୋ ମୂର୍ତିଧରଃ କିମୁ
ଅନେକ ଶୁଭ ଚିହ୍ନରେ ଶୋଭିତ ଏକ ବଡ଼ ତପସ୍ୱୀ, ଦର୍ଭା ଗ୍ରାସର ଚମକରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ହାତରେ ସମିଦ୍ଧ ଧରିଥିଲେ—ସେ କି ଦମ୍ଭ ଦେବତା ନୁହେଁ କି?
ଦୁର୍ଵାସାସ୍ତତ୍ର ସ୍ଵଚ୍ଛଂଦଂ ପର୍ଯଟଞ୍ଜଗତୀତଲମ୍ । ପ୍ରାପ ତତ୍ର ମହାତେଜା ଧୂତପାପସରିତ୍ତଟେ
ସେଠାରେ ଦୁର୍ବାସା ଋଷି, ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ପୃଥିବୀରେ ଘୁଞ୍ଚିବା, ପାପ ଦୂର କରୁଥିବା ନଦୀର କୂଳକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଦଦର୍ଶ ମାଂ ଦଂଭକରଂ ମୌନଧାରିଣମଗ୍ରତଃ । ଅନର୍ଘ୍ଯକରମୁନ୍ମତ୍ତମସ୍ଵାଗତଵଚଃ କରମ୍
ସେ ମୋତେ, ଦମ୍ଭ କରୁଥିବା ମୁଁ, ନିର୍ବିକଳ୍ପ ଭାବରେ ସାମ୍ନାରେ ଉଭା ଦେଖିଲେ, ମୁଁ ମୂଢ଼ ଭାବରେ ଆଚରଣ କରୁଥିଲି, ସ୍ବାଗତ ଶବ୍ଦ ଦେଇନଥିଲି, ଅମୂଲ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥିଲି।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତୀଵ କ୍ରୁଧାକ୍ରାଂତଃ ସମୁଦ୍ର ଇଵ ପର୍ଵଣି । ଶଶାପାସୌ ମୁନିସ୍ତୀଵ୍ରୋ ଦଂଭିନଂ ମାଂ ମହାମତିଃ
ଏହା ଦେଖି ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଯାଇଥିବା ମୁନି, ପୂର୍ଣ୍ଣ ଚନ୍ଦ୍ର ଦିନର ସମୁଦ୍ର ପରି, ମୋତେ ଦମ୍ଭୀ ତପସ୍ୱୀକୁ ଶାପ ଦେଲେ।