ଅଗସ୍ତ୍ଯଂ ପୂଜଯାମାସ ସପତ୍ନୀକଂ ମନୋରମମ୍ । ତଥୈଵ ରତ୍ନୈଃ ସ୍ଵର୍ଣୈଶ୍ଚ ଦେଶୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈରପି
ସେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମନୋହର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଏହିପରି ରତ୍ନ, ସୁନା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଉପହାର ଦେଇ ପୂଜା କଲେ।
ଵ୍ଯାସଂ ସତ୍ଯଵତୀପୁତ୍ରଂ ତଥୈଵ ସମପୂଜଯତ୍ । ଚ୍ଯଵନଂ ଭାର୍ଯଯା ସାକଂ ସୁରତ୍ନୈଃ ସମପୂଜଯତ୍
ସେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଏହିପରି ପୂଜା କଲେ। ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରତ୍ନ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ।
ଅନ୍ଯାନପି ମୁନୀନ୍ସର୍ଵାନୃତ୍ଵିଜସ୍ତପସାଂ ନିଧୀନ୍ । ପୂଜଯାମାସ ରତ୍ନୌଘୈଃ ସ୍ଵର୍ଣଭାରୈରନେକଧା
ସେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମୁନି, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତ ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ଧାରକମାନେଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଏବଂ ସୁନାର ଢେର ଦେଇ ପୂଜା କଲେ।
ଅଦାତ୍ତଦା କ୍ରତୌ ରାମୋ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ଲକ୍ଷଂଲକ୍ଷଂ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ତ୍ଵଗ୍ରଜନ୍ମନେ
ତାପରେ, ଯଜ୍ଞରେ ରାମ ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଧିକ ଦାନ ଦେଲେ—ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ଲକ୍ଷ ସୁନା ଦେଲେ।
ଦୀନାଂଧକୃପଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦଦୌ ଦାନମନେକଧା । ଯଥାସଂତୋଷଵିହିତୈର୍ଵିତ୍ତୈ ରତ୍ନୈର୍ମନୋହରୈଃ
ସେ ଦରିଦ୍ର, ଅନ୍ଧ ଏବଂ ଅସହାୟମାନେଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାର ଦାନ ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଧନ ଏବଂ ମନୋହର ରତ୍ନ ଦେଲେ।
ଵାସାଂସି ଚ ଵିଚିତ୍ରାଣି ଭୋଜନାନି ମୃଦୂନି ଚ । ତତ୍ର ପ୍ରାଦାଦ୍ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରୀତିଦାଯକମ୍
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ରଙ୍ଗିନ ପୋଷାକ ଏବଂ ମୃଦୁ ଏବଂ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା।
ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୀର୍ଣଂ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵୋପବୃଂହିତମ୍ । ଅତ୍ଯଂତମଭଵଦ୍ଧୃଷ୍ଟଂ ପୁରଂ ପୁଂସ୍ତ୍ରୀସମାଵୃତମ୍
ସେହି ସମୟରେ ସହର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ହେଲା, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ଲୋକମାନେ ଭରି ରହିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଫଳିଥିଲେ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଦେଇ ଭିଡ଼ ହୋଇଗଲା।
ଦାନଂ ଦଦଂତଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କୁଂଭୋଦ୍ଭଵୋ ମୁନିଃ । ଅତ୍ଯଂତପରମପ୍ରୀତିଂ ଯଯୌ କ୍ରତୁଵରେ ଦ୍ଵିଜଃ
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଉଥିବା ଦେଖି, ଘଟୋଦ୍ଭବ ମୁନି ଏହି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରମୋଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ତଦାଭିଷେକସ୍ନାନାର୍ଥଂ ପାନୀଯମମୃତୋପମମ୍ । ଆନେତୁଂ ଚ ଚତୁଃଷଷ୍ଟି ନୃପାନ୍ସସ୍ତ୍ରୀନ୍ସମାହ୍ଵଯତ୍
ତାପରେ, ଅଭିଷେକ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଅମୃତ ସମାନ ଜଳ ଆଣିବାକୁ, ସେ ଚଉଷଠି ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ରାମସ୍ତୁ ସୀତଯା ସାର୍ଦ୍ଧମାନେତୁମୁଦକଂ ଯଯୌ । ଘଟେନ ସ୍ଵର୍ଣଵର୍ଣେନ ସର୍ଵାଲଂକାରଶୋଭଯା
ରାମ ଶୀତାଙ୍କ ସହିତ ଜଳ ଆଣିବାକୁ ଗଲେ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣ ଲଗାଇଥିବା ସୁନା ଘଟ ନେଇ।
ସୌମିତ୍ରିରପ୍ଯୂର୍ମିଲଯା ମାଂଡଵ୍ଯା ଭରତୋ ନୃପଃ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ଶ୍ରୁତକୀର୍ତ୍ଯା ଚ କାଂତିମତ୍ଯା ଚ ପୁଷ୍କଲଃ
ସୌମିତ୍ରି ଉର୍ମିଳା ସହିତ, ମାଣ୍ଡବ୍ୟ ରାଜା, ଭରତ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଶ୍ରୁତକୀର୍ତି ଓ କାନ୍ତିମତୀ ସହିତ, ଏବଂ ପୁଷ୍କଳ ମଧ୍ୟ ଗଲେ।
ସୁବାହୁଃ ସତ୍ଯଵତ୍ଯା ଚ ସତ୍ଯଵାନ୍ଵୀରଭୂଷଯା । ସୁମଦସ୍ତତ୍ର ସତ୍କୀର୍ତ୍ଯା ରାଜ୍ଞ୍ଯା ଚ ଵିମଲୋ ନୃପଃ
ସୁବାହୁ ସତ୍ୟବତୀ ସହିତ, ସତ୍ୟବାନ ଭୀରଭୂଷା ସହିତ, ସୁମଦ ସତ୍କୀର୍ତି ସହିତ, ଏବଂ ରାଜା ବିମଳ ତାଙ୍କ ରାଣୀ ସହିତ ଥିଲେ।
ରାଜାଵୀରମଣିସ୍ତତ୍ର ଶ୍ରୁତଵତ୍ଯା ମନୋଜ୍ଞଯା । ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧିଃ କୋମଲଯା ରିପୁତାପୋଂଗସେନଯା
ରାଜା ବୀରମଣି ମନୋହର ଶ୍ରୁତବତୀ ସହିତ, ଲକ୍ଷ୍ମୀନିଧି କୋମଳା ସହିତ, ରିପୁତାପ ଓଂଗସେନା ସହିତ ଥିଲେ।
ଵିଭୀଷଣୋ ମହାମୂର୍ତ୍ଯା ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯଃ ପ୍ରତୀତଯା । ଉଗ୍ରାଶ୍ଵଃ କାମଗମଯା ନୀଲରତ୍ନୋଧିରମ୍ଯଯା
ବିଭୀଷଣ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ପ୍ରତୀତା ସହିତ, ଉଗ୍ରାଶ୍ୱ କାମଗମା ସହିତ, ନୀଳରତ୍ନୋଧି ରମ୍ୟା ସହିତ ଥିଲେ।
ସୁରଥଃ ସୁମନୋହାର୍ଯା ତଥା ମୋହନଯା କପିଃ । ଇତ୍ଯାଦୀନ୍ନୃପତୀନ୍ଵିପ୍ରୋ ଵସିଷ୍ଠଃ ପ୍ରାହିଣୋନ୍ମୁନିଃ
ସୁରଥ ସୁମନୋହାର୍ୟା ସହିତ, ଏବଂ ମୋହନା କପି ମଧ୍ୟ, ଏପରି ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ପଠାଇଲେ।
ଵସିଷ୍ଠଃ ସରଯୂଂ ଗତ୍ଵା ଶିଵପୁଣ୍ଯଜଲାପ୍ଲୁତାମ୍ । ଉଦକଂ ମଂତ୍ରଯାମାସ ଵେଦମଂତ୍ରେଣ ମଂତ୍ରଵିତ୍
ବସିଷ୍ଠ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ସରୟୂ ନଦୀକୁ ଗଲେ, ଶିବଙ୍କ ପବିତ୍ର ଜଳରେ ନିମଜ୍ଜିତ, ଏବଂ ବେଦମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଜଳକୁ ପୂଜା କଲେ।
ପଯଃ ପୁନୀହ୍ଯମୁଂ ଵାହମୁଦକେନ ମନୋହୃତା । ଯଜ୍ଞାର୍ଥଂ ରାମଚଂଦ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵଲୋକୈକରକ୍ଷିତୁଃ
ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ାକୁ ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ପାଣିରେ ପବିତ୍ର କର, ଏହା ରାମଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ, ସମସ୍ତ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ।
ଉଦକଂ ତନ୍ମୁନିସ୍ପୃଷ୍ଟଂ ସର୍ଵେ ରାମାଦଯୋ ନୃପାଃ । ଆଜହ୍ରୁର୍ମଂଡପତଲେ ଵିପ୍ରଵର୍ଯୈରୁପସ୍ତୁତେ
ସମସ୍ତ ରାଜାମାନେ, ରାମଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ମୁନିଙ୍କ ଛୁଇଁଥିବା ପାଣି ନେଇ ଯଜ୍ଞ ମଣ୍ଡପରେ ଆଣିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବିଶିଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ।
ପଯୋଭିର୍ନିର୍ମଲୈଃ ସ୍ନାପ୍ଯ ଵାଜିନଂ କ୍ଷୀରସନ୍ନିଭମ୍ । ମଂତ୍ରେଣ ମଂତ୍ରଯାମାସ ରାମ ହସ୍ତେନ କୁଂଭଜଃ
କୁଂଭଜଙ୍କ ନିଜ ହାତରେ, ଶୁଧ୍ଧ ପାଣିରେ ଦୁଧ ପରି ସ୍ଫଟିକ ଘୋଡ଼ାକୁ ସ୍ନାନ କରାଇ, ମନ୍ତ୍ର ପଢିଥିଲେ।
ପୁନୀହି ମାଂ ମହାଵାହ ଅସ୍ମିନ୍ବ୍ରହ୍ମସମାକୁଲେ । ତ୍ଵନ୍ମେଧେନାଖିଲା ଦେଵାଃ ପ୍ରୀଣଂତୁ ପରିତୋଷିତାଃ
ହେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘୋଡ଼ା, ଏହି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭରିଥିବା ସଭାରେ ମୋତେ ପବିତ୍ର କର; ତୋର ମେଧ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଉନ୍ତୁ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ନୃପୋ ରାମଃ ସୀତଯା ସମମସ୍ପୃଶତ୍ । ତଦା ସର୍ଵେ ଦ୍ଵିଜାଶ୍ଚିତ୍ରମମନ୍ଯଂତ କୁତୂହଲାତ୍
ଏଭଳି କହି, ରାମ ରାଜା ସୀତାଙ୍କ ସହିତ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛୁଇଁଲେ; ତାପରେ ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରି, ଦୃଶ୍ୟକୁ ଦେଖି ଅନ୍ତର୍ଗତ କୁତୁହଳ ଅନୁଭବ କଲେ।
ପରସ୍ପରମଵୋଚଂସ୍ତେ ଯନ୍ନାମସ୍ମରଣାନ୍ନରାଃ । ମହାପାପାତ୍ପ୍ରମୁଚ୍ଯଂତେ ସ ରାମଃ କିଂ ଵଦତ୍ଯହୋ
ସେମାନେ ପରସ୍ପରେ କହିଲେ: 'ତାଙ୍କର ନାମ ସ୍ମରଣ କରିଲେ ଲୋକେ ମହାପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଆନ୍ତି—ତେବେ ରାମ ନିଜେ କଣ କହିବେ, ଆହା!'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି ଭୂମୀଶେ ରାମେ କୁଂଭୋଦ୍ଭଵୋ ମୁନିଃ । କରଵାଲଂ ଚାଭିମଂତ୍ର୍ଯ ଦଦୌ ରାମକରେ ମୁନିଃ
ଏଭଳି ଭୂମିର ନାଥ ରାମ କହିଥିବାବେଳେ, କୁଂଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ମୁନି, କରବାଳକୁ ପବିତ୍ର କରି, ରାମଙ୍କ ହାତରେ ଦେଲେ।
କରଵାଲେ ଧୃତେ ସ୍ପୃଷ୍ଟେ ରାମେଣ ସ ହଯଃ କ୍ରତୌ । ପଶୁତ୍ଵଂ ତୁ ଵିହାଯାଶୁ ଦିଵ୍ଯରୂପମପଦ୍ଯତ
ରାମ କରବାଳକୁ ଧରି ଛୁଇଁଥିବାବେଳେ, ଯଜ୍ଞରେ ଘୋଡ଼ା ତୁରନ୍ତ ପଶୁ ରୂପକୁ ଛାଡ଼ି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ପାଇଲା।
ଵିମାନଵରମାରୂଢଶ୍ଚାପ୍ସରୋଭିଃ ସମଂତତଃ । ଚାମରୈର୍ଵୀଜ୍ଯମାନଶ୍ଚ ଵୈଜଯଂତ୍ଯା ଵିଭୂଷିତଃ
ସେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଅପ୍ସରାମାନେ ଘିରିଥିଲେ, ଚାମରା ଦ୍ୱାରା ବିଜ୍ଞାପିତ ହେଉଥିଲେ, ଏବଂ ବୈଜୟନ୍ତୀ ମାଳାରେ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲେ।
ତଦା ତଂ ଵାଜିତାଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦିଵ୍ଯରୂପଧରଂ ଵରମ୍ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଲୋକାଃ କ୍ରତୌ ସର୍ଵେ ଵିସ୍ମଯଂ ପ୍ରାପ୍ନୁଵଂସ୍ତଦା
ତାପରେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଛାଡ଼ି ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ପ୍ରାଣୀକୁ ଦେଖି, ଯଜ୍ଞରେ ସମସ୍ତ ଲୋକେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଗଲେ।
ତଦା ରାମଃ ସ୍ଵଯଂ ଜାନଞ୍ଜ୍ଞାପଯନ୍ସର୍ଵତୋ ନରାନ୍ । ପପ୍ରଚ୍ଛ ଦିଵ୍ଯରୂପଂ ତଂ ସୁରଂ ପରମଧାର୍ମିକଃ
ତାପରେ ରାମ ନିଜେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଇ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଏହି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧାର୍ମିକ ପ୍ରାଣୀକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
କସ୍ତ୍ଵଂ ଦିଵ୍ଯଵପୁଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ କସ୍ମାତ୍ତ୍ଵଂ ଵାଜିତାଂ ଗତଃ । କଥଂ ସୁରସ୍ତ୍ରୀସହିତଃ କିଂ ଚିକୀର୍ଷସି ତଦ୍ଵଦ
'ତୁମେ କିଏ, ଦିବ୍ୟ ରୂପ ପାଇଛ; ଘୋଡ଼ା ରୂପକୁ କାହିଁକି ଛାଡ଼ିଛ; ଦେବୀମାନେ ସହିତ କିପରି ଆସିଛ; କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଏହି କଥା କହ।'
ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦେଵଃ ପ୍ରୋଵାଚ ଭୂମିପମ୍ । ହସନ୍ମେଘରଵାଂ ଵାଣୀମଵଦତ୍ସୁମନୋହରାମ୍
ରାମଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଦେବତା ରାଜାଙ୍କୁ ସମ୍ବୋଧନ କରି, ହସି, ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଶବ୍ଦରେ କହିଲେ।
ତଵାଜ୍ଞାତଂ ନ ସର୍ଵତ୍ର ବାହ୍ଯାଭ୍ଯଂତରଚାରିଣଃ । ତଥାପି ପୃଚ୍ଛତେ ତୁଭ୍ଯଂ କଥଯାମି ଯଥାତଥମ୍
'ତୁମେ ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ସବୁ ଜାଣିଥିବା ଯାହାକୁ କିଛି ଅଜଣା ନୁହେଁ; ତଥାପି ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଏହି କଥା ସଠିକ୍ ଭାବେ କହିବି।'