ତାପସୀଃ ସକଲା ନତ୍ଵା ମୁନୀଂଶ୍ଚ ନିଗମୋଜ୍ଜ୍ଵଲାନ୍ । ରାମଂ ସ୍ମରଂତୀ ମନସା ରଥେ ସ୍ଥିତ୍ଵାଗମତ୍ପୁରୀମ୍
ସମସ୍ତ ତାପସୀ ମହିଳାମାନେ ଓ ବେଦରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଥିବା ମୁନିମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମନରେ ରାମଙ୍କୁ ଚିନ୍ତା କରି, ସେ ରଥରେ ବସି ସହରକୁ ଯାଇଲେ।
କ୍ରମେଣ ନଗରୀଂ ପ୍ରାପ୍ତା ମହାର୍ହାଭରଣାନ୍ଵିତା । ସରଯୂଂ ସରିତଂ ପ୍ରାପ ଯତ୍ର ରାମଃ ସ୍ଵଯଂ ସ୍ଥିତଃ
କ୍ରମେ ସେ ଅପୂର୍ବ ଗହଣା ପିନ୍ଧି ସହରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଏବଂ ସରୟୂ ନଦୀକୁ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠି ରାମ ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ।
ରଥାଦୁତ୍ତୀର୍ଯ ଲଲିତା ଲକ୍ଷ୍ମଣେନ ସମନ୍ଵିତା । ରାମସ୍ଯ ପାଦଯୋର୍ଲଗ୍ନା ପତିଵ୍ରତପରାଯଣା
ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ଲଳିତ ସୀତା ରଥରୁ ଅବତରି, ପତିପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ ରାମଙ୍କ ପାଦକୁ ଧରି ରହିଲେ।
ରାମସ୍ତାମାଗତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଜାନକୀଂ ପ୍ରେମଵିହ୍ଵଲାମ୍ । ସାଧ୍ଵି ତ୍ଵଯା ସହେଦାନୀଂ କୁର୍ଵେ ଯଜ୍ଞସମାପନମ୍
ପ୍ରେମରେ ବିହ୍ୱଳ ଜାନକୀଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି ରାମ କହିଲେ, "ହେ ସାଧ୍ବୀ, ତୁମେ ଉପସ୍ଥିତ ଥିବାରୁ ଏବେ ମୁଁ ଯଜ୍ଞ ସମାପନ କରିବି।"
ଵାଲ୍ମୀକିଂ ସା ନମସ୍କୃତ୍ଯ ତଥାନ୍ଯାନ୍ଵିପ୍ରସତ୍ତମାନ୍ । ଜଗାମ ମାତୃପଦଯୋଃ ସନ୍ନତିଂ କର୍ତୁମୁତ୍ସୁକା
ସୀତା ଭାବପୂର୍ବକ ଭାଲ୍ମୀକି ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ମାଆଙ୍କ ପାଦକୁ ନମନ କରିବାକୁ ଉତ୍ସୁକ ହେଲେ।
କୌଶଲ୍ଯା ତାମଥାଯାଂତୀଂ ଵୀରସୂଂ ଜାନକୀଂ ପ୍ରିଯାମ୍ । ଆଶୀର୍ଭିରଭିସଂଯୁଜ୍ଯ ଯଯୌ ହର୍ଷମନେକଧା
କୌଶଳ୍ୟା, ନିଜ ପ୍ରିୟ ଜାନକୀଙ୍କୁ, ଭୀର ପୁଅର ମାଆକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ ଅନେକ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ।
କୈକେଯୀପଦଯୋର୍ନମ୍ରାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୈଦେହପୁତ୍ରିକାମ୍ । ଭର୍ତ୍ରା ସହ ଚିରଂ ଜୀଵ ସପୁତ୍ରେତ୍ଯାଶିଷଂ ଵ୍ଯଧାତ୍
କୈକେୟୀ, ଭିଦେହର ଝିଅ ସୀତା ନିଜ ପାଦକୁ ନମନ କରୁଥିବା ଦେଖି, 'ପତି ଓ ପୁଅମାନେ ସହ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ହେଉ' ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ସୁମିତ୍ରା ସ୍ଵପଦେନମ୍ରାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୈଦେହପୁତ୍ରିକାମ୍ । ଆଶିଷଂ ଵ୍ଯଦଧାତ୍ତସ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରପୌତ୍ରପ୍ରଦାଯିନୀମ୍
ସୁମିତ୍ରା, ଭିଦେହର ଝିଅ ସୀତା ନିଜ ପାଦକୁ ନମନ କରୁଥିବା ଦେଖି, ପୁଅ ଓ ପୁତି ପାଇବାର ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ।
ସୀତା ତାଃ ସର୍ଵତୋ ନତ୍ଵା ରାମଚଂଦ୍ର ପ୍ରିଯା ସତୀ । ପରମଂ ହର୍ଷମାପନ୍ନା ବଭୂଵ କିଲ ଵାଡଵ
ସୀତା, ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପ୍ରିୟା ଓ ସତୀ, ସମସ୍ତ ମହିଳାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦରେ ଭରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଲେ, ହେ ବାଇଡ଼ବ।
ସମାଗତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ପତ୍ନୀଂ ରାମଚଂଦ୍ରସ୍ଯ କୁଂଭଜଃ । ସୁଵର୍ଣପତ୍ନୀଂ ଧିକ୍କୃତ୍ଯ ତାମଧାଦ୍ଧର୍ମଚାରିଣୀମ୍
ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସମାଗତ ହେବାକୁ ଦେଖି, କୁମ୍ଭଜ ଅଗସ୍ତ୍ୟ, ସୁନାର ପ୍ରତିମା ପତ୍ନୀକୁ ଅପମାନ କରି, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ସୀତାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ରାମସ୍ତଦା ଯଜ୍ଞମଧ୍ଯେ ଶୁଶୁଭେ ସୀତଯା ସହ । ତାରଯାନୁଗତୋ ଯଦ୍ଵଚ୍ଛଶୀଵ ଶରଦୁତ୍ପ୍ରଭଃ
ତାପରେ ରାମ, ସୀତା ସହ ଯଜ୍ଞ ମଞ୍ଚରେ ଚମକି ଉଠିଲେ, ଯେପରି ଶରଦ ଚାନ୍ଦ ତାରାମାନେ ସହ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ।
ପ୍ରଯୋଗମକରୋତ୍ତତ୍ର କାଲେ ପ୍ରାପ୍ତେ ମନୋରମେ । ଵୈଦେହ୍ଯା ଧର୍ମଚାରିଣ୍ଯା ସର୍ଵପାପାପନୋଦନମ୍
ଉତ୍ତମ ଏବଂ ସୁମଧୁର ସମୟରେ, ସେଠାରେ ରାମ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ଭିଦେହୀ ସୀତା ସହ, ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିବା ଯଜ୍ଞ କରିଲେ।
ସୀତଯା ସହିତଂ ରାମଂ ପ୍ରସକ୍ତଂ ଯଜ୍ଞକର୍ମଣି । ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଜହୃଷୁସ୍ତତ୍ର କୌତୁକେନ ସମନ୍ଵିତାଃ
ସୀତା ସହ ରାମଙ୍କୁ ଯଜ୍ଞ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲଗ୍ନ ଦେଖି, ସେଠାରେ ଉପସ୍ଥିତ ସମସ୍ତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଗଲେ।
ଵସିଷ୍ଠଂ ପ୍ରାହ ସୁମତିଂ ରାମସ୍ତତ୍ର କ୍ରତୌ ଵରେ । କିଂ କର୍ତଵ୍ଯଂ ମଯା ସ୍ଵାମିନ୍ନତଃ ପରମଵଶ୍ଯକମ୍
ଏଠାରେ ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞରେ, ରାମ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, "ମୁଁ ଏବେ କଣ କରିବା ଉଚିତ?"
ରାମସ୍ଯ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗୁରୁଃ ପ୍ରାହ ମହାମତିଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ପ୍ରକର୍ତଵ୍ଯା ପୂଜା ସଂତୋଷକାରିକା
ରାମଙ୍କ ଉପରେ ଗୁରୁ, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, କହିଲେ, "ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତି ଦେଇବା ଦାନ ଓ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ।"
ମରୁତ୍ତେନ କ୍ରତୁଃ ସୃଷ୍ଟଃ ପୂର୍ଵଂ ସଂଭାରସଂଭୃତଃ । ବ୍ରାହ୍ମଣାସ୍ତତ୍ର ଵିତ୍ତାଦ୍ଯୈସ୍ତୋଷିତା ଅଭଵଂସ୍ତଦା
ପୂର୍ବରୁ ମରୁତ୍ତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ଜିନିଷ ଯୋଗାଡ଼ କରି, ଏଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ବହୁ ଧନ ଦେଇ ତୃପ୍ତ ହେଇଥିଲେ।
ଅତ୍ଯଂତଂ ଵିତ୍ତସଂଭାରଂ ନେତୁଂ ଵିପ୍ରାଶକନ୍ନହି । ପ୍ରାକ୍ଷିପନ୍ହିମଵଦ୍ଦେଶେ ଵିତ୍ତଭାରାସହା ଦ୍ଵିଜାଃ
ଅତ୍ୟଧିକ ଧନ ଉଠାଇବାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମର୍ଥ ହେଲେନାହିଁ; ଧନର ଭାର ଉଠାଇପାରିନଥିବାରୁ ସେମାନେ ହିମାଳୟ ଅଞ୍ଚଳରେ ଫେଙ୍ଗି ଦେଇଥିଲେ।
ତସ୍ମାତ୍ତ୍ଵମପି ରାଜାଗ୍ର୍ଯ ଲକ୍ଷ୍ମୀଵାନ୍ନୃପସତ୍ତମ । ଦେହି ଦାନାଦି ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଯଥା ସ୍ଯାତ୍ପ୍ରୀତିରୁତ୍ତମା
ତେଣୁ, ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଓ ଉତ୍ତମ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଓ ଉପହାର ଦିଅ, ଯେପରି ସେମାନେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ତୃପ୍ତି ପାଇପାରିବେ।
ଏତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସ ରାଜାଗ୍ର୍ଯଃ ପୂଜ୍ଯଂ ମତ୍ଵା ଘଟୋଦ୍ଭଵମ୍ । ପ୍ରଥମଂ ପୂଜଯାମାସ ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ରଂ ତପୋଧନମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ଘଟୋଦ୍ଭବଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ଭାବି, ପ୍ରଥମେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅ ଏବଂ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ବିଶେଷ ପୂଜା କଲେ।
ଅନେକରତ୍ନସଂଭାରୈଃ ସ୍ଵର୍ଣଭାରୈରନେକଧା । ଦେଶୈର୍ଜନୈଃ ପରିଵୃତୈରତ୍ଯଂତପ୍ରୀତିଦାଯକୈଃ
ସେ ବହୁ ପ୍ରକାର ମୂଲ୍ୟବାନ ରତ୍ନ ଏବଂ ସୁନାର ଢେର ଦେଇ, ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଲୋକମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯଂ ପୂଜଯାମାସ ସପତ୍ନୀକଂ ମନୋରମମ୍ । ତଥୈଵ ରତ୍ନୈଃ ସ୍ଵର୍ଣୈଶ୍ଚ ଦେଶୈଶ୍ଚ ଵିଵିଧୈରପି
ସେ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମନୋହର ସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ଏହିପରି ରତ୍ନ, ସୁନା ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶର ଉପହାର ଦେଇ ପୂଜା କଲେ।
ଵ୍ଯାସଂ ସତ୍ଯଵତୀପୁତ୍ରଂ ତଥୈଵ ସମପୂଜଯତ୍ । ଚ୍ଯଵନଂ ଭାର୍ଯଯା ସାକଂ ସୁରତ୍ନୈଃ ସମପୂଜଯତ୍
ସେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଏହିପରି ପୂଜା କଲେ। ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରତ୍ନ ଦେଇ ପୂଜା କଲେ।
ଅନ୍ଯାନପି ମୁନୀନ୍ସର୍ଵାନୃତ୍ଵିଜସ୍ତପସାଂ ନିଧୀନ୍ । ପୂଜଯାମାସ ରତ୍ନୌଘୈଃ ସ୍ଵର୍ଣଭାରୈରନେକଧା
ସେ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ ମୁନି, ଯଜ୍ଞ କରୁଥିବା ପୁରୋହିତ ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ଧାରକମାନେଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାର ରତ୍ନ ଏବଂ ସୁନାର ଢେର ଦେଇ ପୂଜା କଲେ।
ଅଦାତ୍ତଦା କ୍ରତୌ ରାମୋ ଵିପ୍ରେଭ୍ଯୋ ଭୂରିଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ଲକ୍ଷଂଲକ୍ଷଂ ସୁଵର୍ଣସ୍ଯ ପ୍ରତ୍ଯେକଂ ତ୍ଵଗ୍ରଜନ୍ମନେ
ତାପରେ, ଯଜ୍ଞରେ ରାମ ଅନେକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଧିକ ଦାନ ଦେଲେ—ପ୍ରତ୍ୟେକଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅନୁଯାୟୀ ଏକ ଲକ୍ଷ ସୁନା ଦେଲେ।
ଦୀନାଂଧକୃପଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦଦୌ ଦାନମନେକଧା । ଯଥାସଂତୋଷଵିହିତୈର୍ଵିତ୍ତୈ ରତ୍ନୈର୍ମନୋହରୈଃ
ସେ ଦରିଦ୍ର, ଅନ୍ଧ ଏବଂ ଅସହାୟମାନେଙ୍କୁ ବହୁ ପ୍ରକାର ଦାନ ଦେଲେ, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ଧନ ଏବଂ ମନୋହର ରତ୍ନ ଦେଲେ।
ଵାସାଂସି ଚ ଵିଚିତ୍ରାଣି ଭୋଜନାନି ମୃଦୂନି ଚ । ତତ୍ର ପ୍ରାଦାଦ୍ଯଥାଶାସ୍ତ୍ରଂ ସର୍ଵେଷାଂ ପ୍ରୀତିଦାଯକମ୍
ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁଯାୟୀ ରଙ୍ଗିନ ପୋଷାକ ଏବଂ ମୃଦୁ ଏବଂ ସୁସ୍ୱାଦୁ ଖାଦ୍ୟ ଦେଲେ, ଯାହା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲା।
ହୃଷ୍ଟପୁଷ୍ଟଜନାକୀର୍ଣଂ ସର୍ଵସତ୍ତ୍ଵୋପବୃଂହିତମ୍ । ଅତ୍ଯଂତମଭଵଦ୍ଧୃଷ୍ଟଂ ପୁରଂ ପୁଂସ୍ତ୍ରୀସମାଵୃତମ୍
ସେହି ସମୟରେ ସହର ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦମୟ ହେଲା, ଶୁଭ୍ର ଏବଂ ସମୃଦ୍ଧି ଲୋକମାନେ ଭରି ରହିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଫଳିଥିଲେ, ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀ ଦେଇ ଭିଡ଼ ହୋଇଗଲା।
ଦାନଂ ଦଦଂତଂ ସର୍ଵେଷାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କୁଂଭୋଦ୍ଭଵୋ ମୁନିଃ । ଅତ୍ଯଂତପରମପ୍ରୀତିଂ ଯଯୌ କ୍ରତୁଵରେ ଦ୍ଵିଜଃ
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଉଥିବା ଦେଖି, ଘଟୋଦ୍ଭବ ମୁନି ଏହି ବଡ଼ ଯଜ୍ଞରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରମୋଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
ତଦାଭିଷେକସ୍ନାନାର୍ଥଂ ପାନୀଯମମୃତୋପମମ୍ । ଆନେତୁଂ ଚ ଚତୁଃଷଷ୍ଟି ନୃପାନ୍ସସ୍ତ୍ରୀନ୍ସମାହ୍ଵଯତ୍
ତାପରେ, ଅଭିଷେକ ସ୍ନାନ ପାଇଁ ଅମୃତ ସମାନ ଜଳ ଆଣିବାକୁ, ସେ ଚଉଷଠି ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀମାନେଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ରାମସ୍ତୁ ସୀତଯା ସାର୍ଦ୍ଧମାନେତୁମୁଦକଂ ଯଯୌ । ଘଟେନ ସ୍ଵର୍ଣଵର୍ଣେନ ସର୍ଵାଲଂକାରଶୋଭଯା
ରାମ ଶୀତାଙ୍କ ସହିତ ଜଳ ଆଣିବାକୁ ଗଲେ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣ ଲଗାଇଥିବା ସୁନା ଘଟ ନେଇ।