ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଶିଵଭକ୍ତସ୍ଯ ଵୈକୁଂଠାପ୍ତିର୍ଯଥାଭଵତ୍ । ଏକସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ରାଜନ୍ ହେରଂବୋ ନାମ ଧାର୍ମିକଃ
ଏଠି ଏକ ଶିବଭକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୈକୁଣ୍ଠ ପ୍ରାପ୍ତି କେମିତି କଲେ—ଏଠି ଏକ ଧର୍ମିକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି ହେରମ୍ବ।
କାଯେନ ମନସା ଵାଚା ଶିଵପୂଜାରତଃ ସଦା । ଏକଦା ସ ମହାଭାଗଃ ଶିଵତୀର୍ଥାନି ପର୍ଯଟନ୍
ସେ ଶରୀର, ମନ ଓ କଥାରେ ସଦା ଶିବପୂଜାରେ ଲିନ ଥିଲେ; ଏକଦିନ ସେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍ ଶିବତୀର୍ଥମାନେ ଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ।
ଶିଵଭକ୍ତଃ ଶିଵେ ରାଜନ୍ଶିଵକାଂଚ୍ଯାମିହାଗତଃ । ଏନାଂ ମନୋହରାଂ ଚୈଵ ନ ତତ୍ଯାଜ ସ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ହେ ରାଜା, ସେ ଶିବଭକ୍ତ ଏଠି ଶିବକାଞ୍ଚୀକୁ ଆସିଥିଲେ; ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଏହି ଆকৰ୍ଷଣୀୟ ସ୍ଥାନକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।
ପଶ୍ଚାତ୍ତତ୍ରୈଵ ତତ୍ଯାଜ ପ୍ରାଣାନସ୍ଯା ଜଲାଂତରେ । ତତ୍ରୈଵ ଶ୍ରୀମହାଦେଵଗଣାସ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମମ୍
ପରେ ସେଠାରେ, ଜଳ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ସେଠାରେ ଶ୍ରୀମହାଦେବଙ୍କ ଗଣମାନେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ନୀତ୍ଵା କୈଲାସମଚଲଂ ଚେଲୁସ୍ତଦନୁଶାସନାତ୍ । ଅଥ ମଧ୍ଯେ ସମାଯାତା ଗଣା ଵୈକୁଂଠତୋ ହରେଃ
କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଆଣି, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଗଣମାନେ ଏହାକୁ ଚଳାଇଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ହରିଙ୍କ ବୈକୁଣ୍ଠରୁ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆସିଲେ।
ତେଭ୍ଯୋ ବଲାତ୍ସମାଦାତୁଂ ତଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମୁଦ୍ଯତାଃ । ଆସୀତ୍ତେଷାଂ ମହଯୁଦ୍ଧଂ ଗଣାନାଂ ହରିଶର୍ଵଯୋଃ
ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଶକ୍ତିବାନ୍ତ ଭାବରେ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ହରି ଓ ଶର୍ବଙ୍କ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧେନ ଵୈକେଷାଂ ଵିଜଯୋ ନ ପରାଜଯଃ । ତତ୍ର ଵୈକୁଂଠତୋ ଵିଷ୍ଣୁରାଗତୋ ଗରୁଡାସନଃ
ସେଠାରେ ବୈଷ୍ଣବ ଗଣମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଜିତିବା କିମ୍ବା ହାରିବା ହେଲାନି; ତାପରେ ବୈକୁଣ୍ଠରୁ ଗରୁଡ଼ରେ ବସି ବିଷ୍ଣୁ ଆସିଲେ।
କୈଲାସାଦ୍ଵୃଷଭାରୂଢୋ ମହେଶଶ୍ଚ ତ୍ରିଲୋକଧୃକ୍ । ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ମୁଖଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିହସ୍ଯ ଜଗଦୀଶ୍ଵରୌ
କୈଳାସରୁ ବୃଷଭରେ ଚଢ଼ି ତିନି ଲୋକର ଧାରକ ମହେଶ ଆସିଲେ; ଦୁଇ ଜଗତ୍ନାଥ ଏକାପର ମୁହଁକୁ ଦେଖି ହସିଲେ।
ପଶ୍ଯତସ୍ମ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ନଭସ୍ଯେଵ ଗଣୈଃ କୃତମ୍ । ଅଥ ସ୍ଵୀଯାନ୍ଗଣାନ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶୈଵାଂଶ୍ଚ ଦିଵି ଯୁଦ୍ଧତଃ
ସେମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଗଣମାନେ ଆକାଶରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଗଣମାନେ ଓ ଶିବଙ୍କ ଗଣମାନେ ଦିବି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରୁ ରୋକିଲେ।
ନିଵାର୍ଯ ତଂ ଦ୍ଵିଜଂ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯମାରୋପ୍ଯାଗାଚ୍ଛିଵାଲଯମ୍ । ଶିଵେନ ତଦ୍ଗଣୈଶ୍ଚାପି ସ୍ଵକୀଯୈରପି ମାଧଵଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଗରୁଡ଼ରେ ବସାଇ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ରୋକି ଶିବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ଶିବ ତାଙ୍କ ଗଣମାନେ ସହିତ ଓ ମାଧବ ନିଜ ଗଣମାନେ ସହିତ ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।
ଵୃତୋ ଗଛନ୍ପଥି ଶ୍ରୀମାନ୍ସ୍ତୁତସ୍ତ୍ରିଦଶଵଂଦିତଃ । ଗତ୍ଵା ଵିଵେଶ ତଂ ଚାଗଂ ମହାଦେଵପୁରଃସରଃ
ପଥରେ ଯାଉଥିବାବେଳେ ଦେବମାନେ ସମ୍ମାନ ଓ ସ୍ତୁତି କଲେ; ମହାଦେବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତସ୍ମୈ ଦ୍ଵିଜାଯ ଵୈ ତସ୍ଯ ଦର୍ଶଯନ୍ରମଣୀଯତାମ୍ । ଅଥ ତସ୍ମାତ୍ତୁ କୈଲାସାନ୍ମହାଦେଵେନ ଵଂଦିତଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଏହି ସ୍ଥାନର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦେଖାଇଲେ; ତାପରେ ମହାଦେବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, କୈଳାସରୁ ବିଦାୟ ନେଲେ।
ମାଧଵଃ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ଵୈକୁଂଠମଗମତ୍ତଦା । ଦ୍ଵିଜଃ ସୋଽପି ମହାଭାଗସ୍ତୀର୍ଥସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦତଃ
ମାଧବ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭକ୍ତି ସହିତ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଗଲେ; ଏହି ତୀର୍ଥର କୃପାରେ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ,
ଗୋଵିଂଦଦର୍ଶନଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ମୁମୁଦେ ହରସନ୍ନିଧୌ । ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍ଶିଵକାଂଚ୍ଯାସ୍ତୁ ଵୈଭଵମ୍
ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇ, ହରଙ୍କ ସମ୍ମିଳନରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ; ଏହିପରି, ରାଜନ୍, ଶିବକାଞ୍ଚୀର ମହିମା ତୁମକୁ କହିଦିଆଗଲା।
ତୀର୍ଥସପ୍ତକନାମ୍ନସ୍ତୁ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ସୁସମାହିତଃ । ତୀର୍ଥମେତନ୍ମହାରାଜ ଚତୁର୍ଵର୍ଗଫଲପ୍ରଦମ୍
ଏବେ ତୀର୍ଥସପ୍ତକ ନାମକ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ଶୁଣ; ଏହି ତୀର୍ଥ, ମହାରାଜା, ଚାରି ପ୍ରକାର ଲକ୍ଷ୍ୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।
ଦର୍ଶନାତ୍ସ୍ପର୍ଶନାଦ୍ଧ୍ଯାନାତ୍ସ୍ମରଣାଦପି ଭୂପତେ । ଵସିଷ୍ଠାଦିଭିରେତସ୍ମିନ୍ମହର୍ଷିଭିରନୁଷ୍ଠିତମ୍
ଦେଖିବା, ସ୍ପର୍ଶ କରିବା, ଧ୍ୟାନ କରିବା, କିମ୍ବା ସ୍ମରଣ କରିବା ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ, ଭୂପତି, ଏଠାରେ ବସିଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ମହାର୍ଷିମାନେ ଏହି ତୀର୍ଥର ଉପାସନା କରିଥିଲେ।
ମହତ୍ତପସ୍ତୁ ସୃଷ୍ଟ୍ଯର୍ଥଂ ତତ୍ରାସଂସ୍ତୁ କ୍ଷମା ନୃପ । ମରୀଚିରପି ଧର୍ମାତ୍ମା ପୁତ୍ରାର୍ଥଂ ସ୍ନାନମାଚରନ୍
ସୃଷ୍ଟି ପାଇଁ ଏଠାରେ ମହାର୍ଷିମାନେ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟା କରିଥିଲେ, ରାଜା; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ମରୀଚି ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ର ପାଇଁ ସ୍ନାନ କ୍ରିୟା କରିଥିଲେ।
ଅତ୍ର ଲେଭେ ମହାଭାଗଃ କଶ୍ଯପଂ ସୁତମୁତ୍ତମମ୍ । ଅତ୍ରିରତ୍ରାପି ତପସା ତୋଷଯଦ୍ଦେଵପୁଂଗଵାନ୍
ଏଠାରେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍ କଶ୍ୟପ ନାମକ ଉତ୍ତମ ପୁତ୍ର ପାଇଥିଲେ; ଏଠାରେ ଅତ୍ରି ମଧ୍ୟ ତପସ୍ୟାରେ ଦେବମାନେଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।
ସୋମଂ ଦୁର୍ଵାସସଂ ଦତ୍ତଂ ତେଭ୍ଯୋ ଲେଭେ ସୁତତ୍ରଯମ୍ । ଅଂଗିରା ଅପି ଧର୍ମାତ୍ମା ତୀର୍ଥସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦତଃ
ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ସୋମ, ଦୁର୍ବାସା ଓ ଦତ୍ତ — ଏହି ତିନି ପୁତ୍ର ପାଇଥିଲେ; ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଅଙ୍ଗିରା ମଧ୍ୟ ଏହି ତୀର୍ଥର କୃପାରେ,
ଲେଭେ ସୁତାଂସ୍ତୁତଦ୍ଵଂଶ୍ଯା ଜାତା ଆଂଗିରସା ଦ୍ଵିଜାଃ । ପୁଲହୋଽପି ସୁତଂ ଲେଭେ ଦଂଭୋଲି ଗୁଣଵତ୍ତରମ୍
ପୁତ୍ରମାନେ ପାଇଥିଲେ, ଏବଂ ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଅଙ୍ଗିରସ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ପୁଲହ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଦମ୍ଭୋଲି ନାମକ ଗୁଣବତୀ ପୁତ୍ର ପାଇଥିଲେ।
ଯୋଽଗସ୍ତ୍ଯୋଭୂତ୍ପୁରା ରାଜଂସ୍ତୀର୍ଥେଽତ୍ରୈଵ ନିମଜ୍ଜନାତ୍ । ପୁଲସ୍ତ୍ଯସ୍ଯାତ୍ର ତୀର୍ଥେ ଵୈ ପୁତ୍ରୋ ଲବ୍ଧୋ ତପସ୍ଯତଃ
ଯିଏ ଆଗସ୍ତ୍ୟ ହେଲେ, ରାଜନ୍, ସେ ଏଠାରେ ତୀର୍ଥରେ ନିମଜ୍ଜନ ଦ୍ୱାରା ଜନ୍ମିଲେ; ପୁଲସ୍ତ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ତପସ୍ୟାରେ ପୁତ୍ର ପାଇଥିଲେ।
କୁବେରୋଭୂନ୍ମହାଭାଗୋ ଯଃ ସଖାସୀଦୁମାପତେଃ । କ୍ରତୋରପି ସୁତା ଜାତା ଵାଲଖିଲ୍ଯାଃ ସହସ୍ରଶଃ
ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍ କୁବେର, ଯିଏ ଉମାପତିଙ୍କ ସଖା ଥିଲେ, ସେ ଏଠାରେ ଜନ୍ମିଲେ; କ୍ରତୁଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ହଜାର ଭଳି ଭଳି ବାଲଖିଲ୍ୟ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ।
ତୀର୍ଥସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ତେ ସର୍ଵେ ହ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵରେତସଃ । ରଜଆଦୀନ୍ସୁତାଁ ଲେଭେ ଵସିଷ୍ଠୋଽପି ମହାତପାଃ
ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳର କୃପାରେ, ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀମାନେ ସନ୍ତାନ ପାଇଥିଲେ, ଏବଂ ମହାତପସ୍ବୀ ବସିଷ୍ଠଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରଜା ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପୁଅମାନେ ମିଳିଥିଲେ।
ସପ୍ତୈଵ ରାଜଶାର୍ଦୂଲ ମହିମା ତସ୍ଯ ଵର୍ଣିତଃ । ଅନ୍ଯାନ୍ଯପି ଚ ତୀର୍ଥାନି ସଂତ୍ଯନେକାନି ଭୂପତେ
ହେ ରାଜା, ଏହି ସ୍ଥଳର ମହିମା ବିବରଣ କରାଯାଇଛି; ଏହାଛଡ଼ା ଅନେକ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଅଛି।
କପିଲାଶ୍ରମକେଦାରପ୍ରଭାସାଦୀନି ଵୈ ପ୍ରଭୌ । ନିଯୁତୈରପି ଵର୍ଷାଣାଂ ତେଷାଂ ଚ ମହିମା ନୃପ । ଅନଂତେନାପି ନୋ ଵକ୍ତୁଂ ଶକ୍ଯତେ କିମୁ ମାଦୃଶୈଃ
କପିଳାଶ୍ରମ, କେଦାର, ପ୍ରଭାସ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳମାନଙ୍କର ମହିମା, ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଲାଗିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୂରାପୂରି କହିହେବ ନାହିଁ; ଆମ ପରି ଲୋକମାନେ ତ ଏହା କହିପାରିବେ କିପରି!
ସୌଭରିରୁଵାଚ- ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ନାରଦୋ ମୁନିପୁଂଗଵଃ । ଶିଵଂ ଜଗାମ ନଭସୋ ନାରାଯଣଗୁଣାନ୍ଗୃଣନ୍
ସୌଭରି କହିଲେ— ଏପରି କହି, ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ନାରଦ, ନାରାୟଣଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କରି, ଆକାଶମାର୍ଗରେ ଯାଉଥିଲେ।
ଶିବିରୌଶୀନରୋ ରାଜା ଶକ୍ରପ୍ରସ୍ଥସ୍ଯ ଵୈଭଵମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମୁନିମୁଖାଦ୍ରାଜନ୍କୃତାର୍ଥଂ ସ୍ଵମମନ୍ଯତ
ଉଶୀନର ବଂଶର ରାଜା ଶିବି, ମୁନିମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥର ମହିମା ଶୁଣି, ନିଜକୁ ସଫଳ ଭାବିଲେ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ହି ଵିଧିଵଦିଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥେ ସ ଭୂପତିଃ । ଵିଧାଯ ସତ୍କ୍ରିଯାଃ ସର୍ଵା ଜଗାମ ନିଜପତ୍ତନମ୍
ସେ ଭୂପତି, ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କରି, ସମସ୍ତ ନିୟମିତ କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ନିଜ ସହରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥସ୍ଯ ମାହାତ୍ମ୍ଯମେତତ୍ତଵ ମଯା ଵିଭୋ । ଯମୁନାତୀରତୀର୍ଥସ୍ଯ ଵର୍ଣିତଂ ଜନପାଵନମ୍
ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ଓ ଯମୁନା ତୀରର ପବିତ୍ର ସ୍ଥଳର ମହିମା, ଯାହା ଲୋକଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରେ, ବିବରଣ କରିଛି।
ନାସ୍ଯାଦରଂ କରିଷ୍ଯଂତି କଲୌ ଶ୍ରଦ୍ଧାଵିଵର୍ଜିତାଃ । ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥସ୍ଯ ରାଜେଂଦ୍ର ସର୍ଵତୀର୍ଥଶିରୋମଣେଃ
କଳିଯୁଗରେ, ଯେଉଁମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାହୀନ, ସେମାନେ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ—ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥର ମୁକୁଟମଣି—ପ୍ରତି କୌଣସି ଆଦର ଦେଇବେ ନାହିଁ।