ସ କୌଶିକେନ ମିଥିଲାଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ଭ୍ରାତୃସଂଯୁତଃ । ଧନୁଷ୍ପାଣିସ୍ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁର୍ଗ୍ରାହ୍ଯମନ୍ଯଭୂଭୁଜାମ୍
ସେ, ନିଜ ଭାଇମାନେ ସହିତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ମିଥିଲାକୁ ଯିବେ; ତାଙ୍କ ହାତରେ ଧନୁଷ ଦେଖିବେ, ଯାହା ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ ।
ଧନୁର୍ଭଂକ୍ତ୍ଵା ଜନକଜାଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ସୁମନୋହରାମ୍ । ତଯା ସହ ମହଦ୍ରାଜ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯତି ଶ୍ରୁତଂ ଵରେ
ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ କରି ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ଅତି ମନୋହରା, ଜିତିବେ; ତାଙ୍କ ସହ ଏକ ବଡ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କରିବେ, ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ଓ ଉତ୍ତମ ।
ଏତଦନ୍ଯଚ୍ଚ ତତ୍ରସ୍ଥୈଃ ଶ୍ରୁତମସ୍ମାଭିରୁଦ୍ଗତୈଃ । କଥିତଂ ତଵ ଚାର୍ଵଂଗି ମୁଂଚାଵାଂ ଗଂତୁକାମୁକୌ
ଏହି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଥା, ତାଁଠାରେ ଗାଇଯାଇଥିବା, ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲୁ, ଓ ଚାରୁ ଅଙ୍ଗି, ଆମେ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ତଯୋର୍ଧୃତ୍ଵା ଶ୍ରୋତ୍ରଯୋଃ ସୁମନୋହରମ୍ । ପୁନରେଵଜଗାଦେଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ପକ୍ଷିଯୁଗଂ ପ୍ରତି
ସେଇ ମନୋହର କଥା ଶୁଣି, ପକ୍ଷୀ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଏହି କଥା ପୁନି କହିଲେ ।
ସ ରାମଃ କୁତ୍ର ଵର୍ତେତ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ କଥଂ ତୁ ତାମ୍ । ପରିଗ୍ରହୀଷ୍ଯତି ଵରଃ କୀଦୃଗ୍ରୂପଧରୋ ନରଃ
ସେ ରାମ କେଉଁଠି ରହିଛନ୍ତି, କାହାର ପୁଅ, କିପରି ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବେ? ସେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ କେଉଁ ରୂପ ଧାରଣ କରିବେ?
ମଯା ପୃଷ୍ଟମିଦଂ ସର୍ଵଂ କଥଯଂତୁ ଯଥାତଥମ୍ । ପଶ୍ଚାତ୍ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରିଯଂ ଯୁଷ୍ମନ୍ମନୋହରମ୍
ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି; ତୁମେ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କଥା କହ; ପରେ ତୁମର ମନପସନ୍ଦ କଥା ମୁଁ କରିବି ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ତୁ କାମେନ ପୀଡିତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସା ଶୁକୀ । ଜାନକୀଂ ହୃଦଯେ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପପାଠ ପୁରତସ୍ତତଃ
ଏହା ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ଅଭିଲାଷରେ ବିନ୍ଦିତ ଦେଖି, ସେ ମହିଳା ପକ୍ଷୀ, ହୃଦୟରେ ଜାନକୀକୁ ଜାଣି, ସେଠାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ପଠିଲେ ।
ସୂର୍ଯଵଂଶଧ୍ଵଜୋ ଧୀମାନ୍ରାଜା ପଂକ୍ତିରଥୋ ବଲୀ । ଯଂ ଦେଵାଃ ଶ୍ରିତ୍ଯ ସର୍ଵାରୀନ୍ଵିଜେଷ୍ଯଂତି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଧ୍ୱଜ ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ରାଜା, ପଙ୍କ୍ତିରଥ ନାମରେ ହେବେ; ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବେ ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାତ୍ରଯଂ ଭାଵି ଶକ୍ରମୋହନରୂପଧୃକ୍ । ତସ୍ମିନ୍ନପତ୍ଯ ଚାତୁଷ୍କଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ବଲୋନ୍ନତମ୍
ତାଙ୍କର ତିନିଜଣ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବେ, ତାଙ୍କର ରୂପ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମୋହିତ କରିବ; ତାଙ୍କଠାରେ ଚାରିଜଣ ପୁଅ, ବଡ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଜନ୍ମ ନେବେ ।
ସର୍ଵେଷାମଗ୍ରଜୋ ରାମୋ ଭରତସ୍ତଦନୁସ୍ମୃତଃ । ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତଦନୁ ଶ୍ରୀମାଞ୍ଛତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସର୍ଵତୋ ବଲୀ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ସବୁଠୁ ବଡ, ତାପରେ ଭରତ; ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମହିମାମୟ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରବଳ ।
ରଘୁନାଥ ଇତି ଖ୍ଯାତିଂ ଗମିଷ୍ଯତି ମହାମନାଃ । ତେଷାମନଂତନାମାନି ରାମସ୍ଯ ବଲିନଃ ସଖି
ସେ, ବଡ ମନର ଅଧିକାରୀ, ରଘୁନାଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ; ଏହି ରାମଙ୍କର ଅନେକ ନାମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମିତ୍ର ।
ପଦ୍ମକୋଶ ଇଵ ଶୋଭନଂ ମୁଖଂ । ପଂକଜାଭନଯନେ ସୁଦୀର୍ଘକେ । ଉନ୍ନତା ପୃଥୁମନୋହରା ନସା । ଵଲ୍ଗୁସଂଗତ ମନୋହରେ ଭ୍ରୁଵୌ
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପଦ୍ମକୋଷ ପରି ଶୋଭାମୟ; ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଦୀର୍ଘ, ପଦ୍ମ ପରି; ତାଙ୍କର ନାକ ଉଚ୍ଚ, ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ମନୋହର; ଭୃକୁତି ମନୋହର, ଭଲ ଭାବରେ ଯୋଗ ହୋଇଛି ।
ଜାନୁଲଂବିତ ମନୋହରୌ ଭୁଜୌ । କଂବୁଶୋଭିଗଲକୋଽତିହ୍ରସ୍ଵକଃ । ସତ୍କପାଟତଲଵିସ୍ତୃତଶ୍ରିକଂ । ଵକ୍ଷ ଏତଦମଲଂ ସଲକ୍ଷ୍ମକମ୍
ତାଙ୍କର ଭୁଜ ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ମନୋହର, ଜାଣୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଛି; ଗଳା କଂଚ ପରି ଚମକୁଛି, ଅତି ଛୋଟ; ତାଙ୍କର ଛାତି ଚଉଡ଼ା, ଶ୍ରୀମୟ ଏବଂ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ।
ଶୋଭନୋରୁକଟିଶୋଭଯା ଯୁତଂ । ଜାନୁଯୁଗ୍ମମମଲଂ ସ୍ଵସେଵିତମ୍ । ପାଦପଦ୍ମମଖିଲୈର୍ନିଜୈଃ ସଦା । ସେଵିତଂ ରଘୁପତିଂ ସୁଶୋଭନମ୍
ତାଙ୍କର ଉରୁ ଏବଂ କଟି ଶୋଭାମୟ; ଜାଣୁ ଦୁଇଟି ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଭଲ ଗଠିତ; ତାଙ୍କର ପଦ୍ମ ପରି ପାଦ ସଦା ନିଜ ସେବକମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି—ଏହି ଭଲ ରଘୁପତି ।
ଏତଦ୍ରୂପଧରୋ ରାମୋ ମଯା କିଂ ତୁ ସ ଵର୍ଣ୍ଯତେ । ଶତାନନୋପି ନୋ ଯାତି ପକ୍ଷିଣଃ କିମୁ ମାଦୃଶାଃ
ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଧରିଛନ୍ତି ରାମ; ମୁଁ କିପରି ବର୍ଣ୍ନନା କରିପାରିବି? ହଜାର ମୁଣ୍ଡିଆ ବି ଏହାକୁ ବୁଝିପାରିନାହିଁ; ତେବେ ଆମେ ପକ୍ଷୀମାନେ କିପରି ବୁଝିପାରିବି?
ଯଦ୍ରୂପଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଲଲିତା ମନୋହରଵପୁର୍ଧରା । ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମୁମୋହ ଭୁଵିକା ଵର୍ତତେ ଯା ନ ମୋହତି
ଯେଉଁ ରୂପକୁ ଦେଖି ଲାଲିତ୍ୟ ଓ ମନୋହର ରୂପ ଧରିଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଭୁଲିଗଲେ—ଯିଏ ଏ ଭୂମିରେ କେବେ ଭୁଲିନାହିଁ।
ମହାବଲୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାମୋହନରୂପଧୃକ୍ । କିଂ ଵର୍ଣଯାମି ଶ୍ରୀରାମଂ ସର୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍
ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅତି ପ୍ରତାପୀ, ଅତି ମନୋହର ରୂପ ଧରିଥିବା ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଏଶ୍ୱରୀ ଗୁଣରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୁଁ କିପରି ବର୍ଣ୍ନନା କରିପାରିବି?
ଧନ୍ଯା ସା ଜାନକୀଦେଵୀ ମହାମୋହନରୂପଧୃକ୍ । ରଂସ୍ଯତେ ଯେନ ସହିତା ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ମୁଦା
ଧନ୍ୟ ଜାନକୀଦେବୀ, ଯିଏ ମହାମନୋହର ରୂପଧାରୀ ତାଙ୍କ ସହିତ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦରେ ରମିବେ।
ତ୍ଵଂ କାସି କିଂ ତୁ ନାମାସି ବତ ସୁଂଦରି ଯତ୍ତୁ ମାମ୍ । ପରିପୃଚ୍ଛସି ଵୈଦଗ୍ଧ୍ଯାଦ୍ରାମକୀର୍ତନମାଦରାତ୍
ତୁମେ କିଏ? ତୁମର ନାମ କଣ? ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଏପରି ଚତୁର୍ୟତାରେ ଏବଂ ଆଗ୍ରହରେ ମୋତେ ରାମଙ୍କର କୀର୍ତି ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛ?
ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଜାନକୀ ପକ୍ଷିଣୋର୍ଯୁଗମ୍ । ଉଵାଚ ଜନ୍ମଲଲିତଂ ଶଂସଂତୀ ସ୍ଵସ୍ଯ ମୋହନମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜାନକୀ ପକ୍ଷୀ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନିଜ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନିଜ ମନୋହରତାର କାରଣ ବିଷୟରେ କହିଲେ।
ଯା ତ୍ଵଯା ଜାନକୀ ପ୍ରୋକ୍ତା ସାହଂ ଜନକପୁତ୍ରିକା । ସ ରାମୋ ମାଂ ଯଦାଭ୍ଯେତ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ସୁମନୋହରଃ
ମୁଁ ସେଇ ଜାନକୀ, ଯାହାକୁ ତୁମେ କହିଥିଲେ; ମୁଁ ଜନକର କନ୍ୟା। ସେ ଅତି ମନୋହର ରାମ ଆସି ମୋତେ ପାଇବେ।
ତଦା ଵାଂ ମୋଚଯାମ୍ଯଦ୍ଧାନାନ୍ଯଥା ଵାକ୍ଯଲୋଭିତା । ଲାଲଯାମି ସୁଖେନାସ୍ତାଂ ମଦ୍ଗେହେ ମଧୁରାକ୍ଷରୌ
ତେବେ ମୁଁ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେବି, କିମ୍ବା ତୁମର କଥାରେ ଆକର୍ଷିତ ହୋଇ, ମୋ ଘରେ ଆନନ୍ଦରେ ତାକୁ ରଖିବି, ହେ ମଧୁର କଣ୍ଠୀ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଂ ତତ୍ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଵେପତୁର୍ଭଯତାଂ ଗତୌ । ପରସ୍ପରଂ ପ୍ରକ୍ଷୁଭିତୌ ଜାନକୀମିତ୍ଯଵୋଚତାମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ ଏହା ଶୁଣି, ପକ୍ଷୀମାନେ ଭୟରେ କମ୍ପିଗଲେ; ଦୁଇଜଣ ଅସ୍ଥିର ହୋଇ ଏକସাথে ଜାନକୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵଯଂ ଵୈ ପକ୍ଷିଣଃ ସାଧ୍ଵି ଵନସ୍ଥା ଵୃକ୍ଷଗୋଚରାଃ । ପରିଭ୍ରମାମ ସର୍ଵତ୍ର ନୋ ସୁଖଂ ନୋ ଭଵେଦ୍ଗୃହେ
ଆମେ ପକ୍ଷୀ, ହେ ସାଧ୍ବୀ, ଜଙ୍ଗଲରେ ଗଛ ଉପରେ ବସିବା; ସମସ୍ତଠାରେ ଘୁଞ୍ଚିବା—ଘରେ ଆମ ପାଇଁ କେହି ଆନନ୍ଦ ନାହିଁ।
ଅଂତର୍ଵତ୍ନୀ ସ୍ଵକେ ସ୍ଥାନେ ଗତ୍ଵା ସଂସୂଯ ପୁତ୍ରକାନ୍ । ତ୍ଵତ୍ସ୍ଥାନମାଗମିଷ୍ଯାମି ସତ୍ଯଂ ମେ ହ୍ଯୁଦିତଂ ଵଚଃ
ମୋ ଜୀବନୀ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ରହି ଶିଶୁମାନେ ଚାଲିବ; ତାପରେ ମୁଁ ତୁମ ଘରକୁ ଆସିବି—ମୋ କଥା ସତ୍ୟ।
ଏଵଂ ପ୍ରୋକ୍ତା ତଯା ସା ତୁ ନ ମୁମୋଚ ଶୁକୀଂ ସ୍ଵଯମ୍ । ତଦାପତିସ୍ତାଂ ପ୍ରୋଵାଚ ଵିନୀତଵଦନୁତ୍ସୁକଃ
ଏପରି କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ନିଜେ ଶୁକୀକୁ ଛାଡିଲେ ନାହିଁ; ତେବେ ତାଙ୍କ ସାଥୀ ଅତି ଆଗ୍ରହରେ ଏବଂ ବିନୟରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ସୀତେ ମୁଂଚ କଥଂ ଭାର୍ଯାଂ ରକ୍ଷସେ ମେ ମନୋହରୀମ୍ । ଆଵାଂ ଗଚ୍ଛାଵ ଵିପିନେ ଵିଚରାଵଃ ସୁଖଂ ଵନେ
ହେ ସୀତା, ମୋ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଛାଡିଦିଅ—ତୁମେ କିପରି ତାକୁ ରଖିପାରିବ? ଆମେ ଦୁଇଜଣ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଯାଇ ଆନନ୍ଦରେ ଘୁଞ୍ଚିବା।
ଅଂତର୍ଵତ୍ନୀ ତୁ ଵର୍ତେତ ଭାର୍ଯା ମମ ମନୋରମା । ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରସୂତିଂ କୃତ୍ଵା ତ୍ଵାମାଗମିଷ୍ଯାମି ଶୋଭନେ
ମୋ ଜୀବନୀ, ମୋ ମନୋରମା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ସେଠାରେ ରହୁ; ତାଙ୍କର ପ୍ରସୂତି ହେବା ପରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ତୁମଠାରେ ଆସିବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ନିଜଗାଦେମଂ ସୁଖଂ ଗଚ୍ଛ ମହାମତେ । ଏତାଂ ରକ୍ଷାମି ସୁଖିନୀଂ ମତ୍ପାର୍ଶ୍ଵେ ପ୍ରିଯକାରିଣୀମ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସେ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଆନନ୍ଦରେ ଯାଅ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ; ଏହି ପ୍ରିୟାକୁ ମୋ ପାଖରେ ଆନନ୍ଦରେ ରଖିବି, ସେ ନିରାପଦ ଓ ସୁଖୀ ରହିବ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତୋ ଦୁଃଖିତଃ ପକ୍ଷୀ ତାମୂଚେ କରୁଣାନ୍ଵିତଃ । ଯୋଗିଭିଃ ପ୍ରୋଚ୍ଯତେ ଯଦ୍ଵୈ ତଦ୍ଵଚସ୍ତଥ୍ଯମେଵ ହି
ଏପରି କହିବା ପରେ, ଦୁଃଖିତ ପକ୍ଷୀ କରୁଣାରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଯୋଗୀମାନେ ଯାହା କହନ୍ତି, ସେ କଥା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ।'