ଏଵଂ ଵିଚାର୍ଯ ସା ସ୍ଵୀଯାଃ ସଖୀଃ ପ୍ରତିଜଗାଦ ହ । ଗୃହ୍ଣଂତୁ ଶନକୈରେତତ୍ପକ୍ଷିଯୁଗ୍ମଂ ମନୋହରମ୍
ଏପରି ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କର ସଖୀମାନେକୁ କହିଲେ— 'ଏହି ମନୋହର ଦମ୍ପତି ପକ୍ଷୀମାନେକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଧର।'
ସଖ୍ଯସ୍ତାସ୍ତଦ୍ଗିରିଂ ଗତ୍ଵା ଗୃହ୍ଣନ୍ପକ୍ଷିଯୁଗଂ ଵରମ୍ । ନିଵେଦଯାମାସୁରିଦଂ ସ୍ଵସଖ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ସଖୀମାନେ ସେ ଗଛକୁ ଯାଇ, ଏହି ଉତ୍ତମ ପକ୍ଷୀ ଦମ୍ପତିକୁ ଧରିଲେ, ଏବଂ ଭଲପାଇବାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସଖୀଙ୍କୁ ଦେଇଲେ।
ବହୁଧା ଵିଵିଧାଞ୍ଛବ୍ଦାନ୍କୁର୍ଵଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମନୋହରମ୍ । ଆଶ୍ଵାସଯାମାସ ତଦା ପପ୍ରଚ୍ଛ ତଦିଦଂ ଵଚଃ
ସେ ଦମ୍ପତି ବହୁ ପ୍ରକାର ମନୋହର ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ଦେଖି, ସୀତା ସେମାନେକୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରିଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—
ସୀତୋଵାଚ। ମା ଭୈଷାତାଂ ଯୁଵାଂ ରମ୍ଯୌ କୌ ଵାଂ କୁତ୍ର ସମାଗତୌ । କୋ ରାମଃ କା ଚ ସା ସୀତା ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ତୁ କୁତଃ ସ୍ମୃତମ୍
ସୀତା କହିଲେ— 'ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମନୋହର। କେ ତୁମେ, କେଉଁଠୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? କେ ରାମ, କେ ସୀତା? ଏହି ଜ୍ଞାନ କେଉଁଠୁ ପାଇଲେ?'
ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶଂସତଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମତ୍ତୋ ଵାଂ ଵ୍ଯେତୁ ଯଦ୍ଭଯମ୍ । ଇତି ପୃଷ୍ଟଂ ତଯା ପକ୍ଷିଯୁଗଂ ସର୍ଵମଶଂସତ
'ମୋ ପାଖରୁ ତୁମର ଭୟ ଯାଉ, ତେଣୁ ଏହି ସବୁ କଥା ଶୀଘ୍ର କହ।' ସୀତା ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ପକ୍ଷୀ ଦମ୍ପତି ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ।
ପକ୍ଷିଯୁଗ୍ମମୁଵାଚ। ଵାଲ୍ମୀକିରାସ୍ତେ ସୁମହାନୃଷିର୍ଧର୍ମଵିଦୁତ୍ତମଃ । ଆଵାଂ ତଦାଶ୍ରମସ୍ଥାନେ ସର୍ଵଦା ସୁମନୋହରେ
ପକ୍ଷୀ ଦମ୍ପତି କହିଲେ— 'ବାଲ୍ମୀକି ନାମକ ଏକ ମହା ଋଷି ଅଛନ୍ତି, ତିନି ଧର୍ମରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଆମେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କର ମନୋହର ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଥିଲୁ।'
ସଶିଷ୍ଯାନ୍ଗାପଯାମାସ ଭାଵି ରାମାଯଣଂ ମୁନିଃ । ପ୍ରତ୍ଯହଂ ତତ୍ପଦସ୍ମାରୀ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ
ମୁନି ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ଭବିଷ୍ୟତ ରାମାୟଣ ପଠିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେ ପ୍ରତିଦିନ ତାହାର ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ଲଗି ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲେ ।
ତଦାଵାଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ଭାଵି ରାମାଯଣଂ ମହତ୍ । ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ଗୀଯମାନମାଯାତଂ ପରିପାଠତଃ
ସେ ସମୟରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ମିଶି ଭବିଷ୍ୟତ ରାମାୟଣର ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିଲୁ, ଏହା ପୁନିପୁନି ଗାଇଯାଉଥିଲା ଏବଂ ଠିକ୍ ଅନୁକ୍ରମରେ ପଠାଯାଉଥିଲା ।
ଶୃଣ୍ଵାଵାଂ ତେଽଭିଧାସ୍ଯାଵୋ ଯୋ ରାମୋ ଯା ଚ ଜାନକୀ । ଯଦ୍ଯଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତେ ତସ୍ଯା ରାମେଣ କ୍ରୀଡିତାତ୍ମନା
ଚଳ, ଆମେ ଶୁଣିବା ଏବଂ କହିବା, ରାମ କିଏ, ଜାନକୀ କିଏ, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଲୀଳାରେ ତାଙ୍କ ସହ କଣ କଣ ଘଟିବ ।
ଋଷ୍ଯଶୃଂଗକୃତେଷ୍ଟ୍ଯାଂ ଚ ଚତୁର୍ଧା ତ୍ଵଂଗତୋ ହରିଃ । ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି ଶ୍ରୀମାନ୍ସୁରସ୍ତ୍ରୀଗୀତସତ୍କଥଃ
ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ ଯଜ୍ଞରେ ହରି ଚାରି ଭାଗରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେବେ, ତାଙ୍କର ମହିମା ଦେବୀମାନେ ଗାଇଥିବା ଉତ୍ତମ କଥାରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେବ ।
ସ କୌଶିକେନ ମିଥିଲାଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ଭ୍ରାତୃସଂଯୁତଃ । ଧନୁଷ୍ପାଣିସ୍ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁର୍ଗ୍ରାହ୍ଯମନ୍ଯଭୂଭୁଜାମ୍
ସେ, ନିଜ ଭାଇମାନେ ସହିତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ମିଥିଲାକୁ ଯିବେ; ତାଙ୍କ ହାତରେ ଧନୁଷ ଦେଖିବେ, ଯାହା ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ ।
ଧନୁର୍ଭଂକ୍ତ୍ଵା ଜନକଜାଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ସୁମନୋହରାମ୍ । ତଯା ସହ ମହଦ୍ରାଜ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯତି ଶ୍ରୁତଂ ଵରେ
ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ କରି ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ଅତି ମନୋହରା, ଜିତିବେ; ତାଙ୍କ ସହ ଏକ ବଡ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କରିବେ, ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ଓ ଉତ୍ତମ ।
ଏତଦନ୍ଯଚ୍ଚ ତତ୍ରସ୍ଥୈଃ ଶ୍ରୁତମସ୍ମାଭିରୁଦ୍ଗତୈଃ । କଥିତଂ ତଵ ଚାର୍ଵଂଗି ମୁଂଚାଵାଂ ଗଂତୁକାମୁକୌ
ଏହି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଥା, ତାଁଠାରେ ଗାଇଯାଇଥିବା, ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲୁ, ଓ ଚାରୁ ଅଙ୍ଗି, ଆମେ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ତଯୋର୍ଧୃତ୍ଵା ଶ୍ରୋତ୍ରଯୋଃ ସୁମନୋହରମ୍ । ପୁନରେଵଜଗାଦେଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ପକ୍ଷିଯୁଗଂ ପ୍ରତି
ସେଇ ମନୋହର କଥା ଶୁଣି, ପକ୍ଷୀ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଏହି କଥା ପୁନି କହିଲେ ।
ସ ରାମଃ କୁତ୍ର ଵର୍ତେତ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ କଥଂ ତୁ ତାମ୍ । ପରିଗ୍ରହୀଷ୍ଯତି ଵରଃ କୀଦୃଗ୍ରୂପଧରୋ ନରଃ
ସେ ରାମ କେଉଁଠି ରହିଛନ୍ତି, କାହାର ପୁଅ, କିପରି ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବେ? ସେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ କେଉଁ ରୂପ ଧାରଣ କରିବେ?
ମଯା ପୃଷ୍ଟମିଦଂ ସର୍ଵଂ କଥଯଂତୁ ଯଥାତଥମ୍ । ପଶ୍ଚାତ୍ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରିଯଂ ଯୁଷ୍ମନ୍ମନୋହରମ୍
ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି; ତୁମେ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କଥା କହ; ପରେ ତୁମର ମନପସନ୍ଦ କଥା ମୁଁ କରିବି ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ତୁ କାମେନ ପୀଡିତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସା ଶୁକୀ । ଜାନକୀଂ ହୃଦଯେ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପପାଠ ପୁରତସ୍ତତଃ
ଏହା ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ଅଭିଲାଷରେ ବିନ୍ଦିତ ଦେଖି, ସେ ମହିଳା ପକ୍ଷୀ, ହୃଦୟରେ ଜାନକୀକୁ ଜାଣି, ସେଠାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ପଠିଲେ ।
ସୂର୍ଯଵଂଶଧ୍ଵଜୋ ଧୀମାନ୍ରାଜା ପଂକ୍ତିରଥୋ ବଲୀ । ଯଂ ଦେଵାଃ ଶ୍ରିତ୍ଯ ସର୍ଵାରୀନ୍ଵିଜେଷ୍ଯଂତି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଧ୍ୱଜ ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ରାଜା, ପଙ୍କ୍ତିରଥ ନାମରେ ହେବେ; ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବେ ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାତ୍ରଯଂ ଭାଵି ଶକ୍ରମୋହନରୂପଧୃକ୍ । ତସ୍ମିନ୍ନପତ୍ଯ ଚାତୁଷ୍କଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ବଲୋନ୍ନତମ୍
ତାଙ୍କର ତିନିଜଣ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବେ, ତାଙ୍କର ରୂପ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମୋହିତ କରିବ; ତାଙ୍କଠାରେ ଚାରିଜଣ ପୁଅ, ବଡ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଜନ୍ମ ନେବେ ।
ସର୍ଵେଷାମଗ୍ରଜୋ ରାମୋ ଭରତସ୍ତଦନୁସ୍ମୃତଃ । ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତଦନୁ ଶ୍ରୀମାଞ୍ଛତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସର୍ଵତୋ ବଲୀ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ସବୁଠୁ ବଡ, ତାପରେ ଭରତ; ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମହିମାମୟ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରବଳ ।
ରଘୁନାଥ ଇତି ଖ୍ଯାତିଂ ଗମିଷ୍ଯତି ମହାମନାଃ । ତେଷାମନଂତନାମାନି ରାମସ୍ଯ ବଲିନଃ ସଖି
ସେ, ବଡ ମନର ଅଧିକାରୀ, ରଘୁନାଥ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବେ; ଏହି ରାମଙ୍କର ଅନେକ ନାମ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମିତ୍ର ।
ପଦ୍ମକୋଶ ଇଵ ଶୋଭନଂ ମୁଖଂ । ପଂକଜାଭନଯନେ ସୁଦୀର୍ଘକେ । ଉନ୍ନତା ପୃଥୁମନୋହରା ନସା । ଵଲ୍ଗୁସଂଗତ ମନୋହରେ ଭ୍ରୁଵୌ
ତାଙ୍କର ମୁହଁ ପଦ୍ମକୋଷ ପରି ଶୋଭାମୟ; ତାଙ୍କର ଚକ୍ଷୁ ଦୀର୍ଘ, ପଦ୍ମ ପରି; ତାଙ୍କର ନାକ ଉଚ୍ଚ, ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ମନୋହର; ଭୃକୁତି ମନୋହର, ଭଲ ଭାବରେ ଯୋଗ ହୋଇଛି ।
ଜାନୁଲଂବିତ ମନୋହରୌ ଭୁଜୌ । କଂବୁଶୋଭିଗଲକୋଽତିହ୍ରସ୍ଵକଃ । ସତ୍କପାଟତଲଵିସ୍ତୃତଶ୍ରିକଂ । ଵକ୍ଷ ଏତଦମଲଂ ସଲକ୍ଷ୍ମକମ୍
ତାଙ୍କର ଭୁଜ ଦୀର୍ଘ ଏବଂ ମନୋହର, ଜାଣୁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପହଞ୍ଚିଛି; ଗଳା କଂଚ ପରି ଚମକୁଛି, ଅତି ଛୋଟ; ତାଙ୍କର ଛାତି ଚଉଡ଼ା, ଶ୍ରୀମୟ ଏବଂ ଶୁଭ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ଚିହ୍ନିତ, ପବିତ୍ର ଏବଂ ଚମକୁଥିବା ।
ଶୋଭନୋରୁକଟିଶୋଭଯା ଯୁତଂ । ଜାନୁଯୁଗ୍ମମମଲଂ ସ୍ଵସେଵିତମ୍ । ପାଦପଦ୍ମମଖିଲୈର୍ନିଜୈଃ ସଦା । ସେଵିତଂ ରଘୁପତିଂ ସୁଶୋଭନମ୍
ତାଙ୍କର ଉରୁ ଏବଂ କଟି ଶୋଭାମୟ; ଜାଣୁ ଦୁଇଟି ନିର୍ମଳ ଏବଂ ଭଲ ଗଠିତ; ତାଙ୍କର ପଦ୍ମ ପରି ପାଦ ସଦା ନିଜ ସେବକମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି—ଏହି ଭଲ ରଘୁପତି ।
ଏତଦ୍ରୂପଧରୋ ରାମୋ ମଯା କିଂ ତୁ ସ ଵର୍ଣ୍ଯତେ । ଶତାନନୋପି ନୋ ଯାତି ପକ୍ଷିଣଃ କିମୁ ମାଦୃଶାଃ
ଏପରି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଧରିଛନ୍ତି ରାମ; ମୁଁ କିପରି ବର୍ଣ୍ନନା କରିପାରିବି? ହଜାର ମୁଣ୍ଡିଆ ବି ଏହାକୁ ବୁଝିପାରିନାହିଁ; ତେବେ ଆମେ ପକ୍ଷୀମାନେ କିପରି ବୁଝିପାରିବି?
ଯଦ୍ରୂପଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଲଲିତା ମନୋହରଵପୁର୍ଧରା । ଲକ୍ଷ୍ମୀର୍ମୁମୋହ ଭୁଵିକା ଵର୍ତତେ ଯା ନ ମୋହତି
ଯେଉଁ ରୂପକୁ ଦେଖି ଲାଲିତ୍ୟ ଓ ମନୋହର ରୂପ ଧରିଛନ୍ତି, ଲକ୍ଷ୍ମୀ ମଧ୍ୟ ଭୁଲିଗଲେ—ଯିଏ ଏ ଭୂମିରେ କେବେ ଭୁଲିନାହିଁ।
ମହାବଲୋ ମହାଵୀର୍ଯୋ ମହାମୋହନରୂପଧୃକ୍ । କିଂ ଵର୍ଣଯାମି ଶ୍ରୀରାମଂ ସର୍ଵୈଶ୍ଵର୍ଯଗୁଣାନ୍ଵିତମ୍
ଅତି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଅତି ପ୍ରତାପୀ, ଅତି ମନୋହର ରୂପ ଧରିଥିବା ଶ୍ରୀରାମଙ୍କୁ, ସମସ୍ତ ଏଶ୍ୱରୀ ଗୁଣରେ ଭରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ମୁଁ କିପରି ବର୍ଣ୍ନନା କରିପାରିବି?
ଧନ୍ଯା ସା ଜାନକୀଦେଵୀ ମହାମୋହନରୂପଧୃକ୍ । ରଂସ୍ଯତେ ଯେନ ସହିତା ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ମୁଦା
ଧନ୍ୟ ଜାନକୀଦେବୀ, ଯିଏ ମହାମନୋହର ରୂପଧାରୀ ତାଙ୍କ ସହିତ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଆନନ୍ଦରେ ରମିବେ।
ତ୍ଵଂ କାସି କିଂ ତୁ ନାମାସି ବତ ସୁଂଦରି ଯତ୍ତୁ ମାମ୍ । ପରିପୃଚ୍ଛସି ଵୈଦଗ୍ଧ୍ଯାଦ୍ରାମକୀର୍ତନମାଦରାତ୍
ତୁମେ କିଏ? ତୁମର ନାମ କଣ? ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ ଏପରି ଚତୁର୍ୟତାରେ ଏବଂ ଆଗ୍ରହରେ ମୋତେ ରାମଙ୍କର କୀର୍ତି ବିଷୟରେ ପଚାରୁଛ?
ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ଜାନକୀ ପକ୍ଷିଣୋର୍ଯୁଗମ୍ । ଉଵାଚ ଜନ୍ମଲଲିତଂ ଶଂସଂତୀ ସ୍ଵସ୍ଯ ମୋହନମ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଜାନକୀ ପକ୍ଷୀ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନିଜ ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ନିଜ ମନୋହରତାର କାରଣ ବିଷୟରେ କହିଲେ।