ତସ୍ଯ ସଂକର୍ଷତୋ ଭୂମିଂ ସୀତଯା ଦୀର୍ଘମୁଖ୍ଯଯା । ସୀରଧ୍ଵଜସ୍ଯ ନିରଗାତ୍କୁମାରୀ ହ୍ଯତିସୁଂଦରୀ
ସେ ଦୀର୍ଘମୁଖୀ ସୀତା ସହିତ ଭୂମି ଚାଷ କରୁଥିବା ବେଳେ, ମାଟିର ମାଡ଼ରୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଏକ କନ୍ୟା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହା ସୀରଧ୍ୱଜର ଝିଅ।
ତଦାତ୍ଯଂତଂ ମୁଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୀରକେତୁର୍ମହୀପତିଃ । ସୀତା ନାମାକରୋତ୍ତସ୍ଯା ମୋହିନ୍ଯା ଜଗତଃ ଶ୍ରିଯଃ
ସୀରକେତୁ ମହାରାଜ ଏହି ଦେଖି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ 'ସୀତା' ନାମ ଦେଲେ, ଯିଏ ଜଗତର ମୋହିନୀ ଶ୍ରୀର ଅବତାର।
ସୈକଦୋଦ୍ଯାନଵିପିନେ ଖେଲଂତୀ ସୁମନୋହରା । ଅପଶ୍ଯତ୍ସ୍ଵମନଃକାଂତଂ ଶୁକଶୁକ୍ଯୋର୍ଯୁଗଂ ଵଦତ୍
ଏକଦିନ ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ଜଣେ ଉଦ୍ୟାନ ଭିତରେ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ମନକୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା ଏକ ଶୁକ ଓ ଏକ ଶୁକୀ ଦମ୍ପତିକୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ମଧୁର କଥା କହୁଥିଲେ।
ଅତ୍ଯଂତଂ ହର୍ଷମାପନ୍ନମତ୍ଯଂତଂ କାମଲୋଲୁପମ୍ । ପରସ୍ପରଂ ଭାଷମାଣଂ ସ୍ନେହେନ ଶୁଭଯା ଗିରା
ସେ ଦମ୍ପତି ଅତି ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ଏକାପରେକା ଭଲ ପାଇବାରେ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କଥା ହେଉଥିଲେ।
ରମମାଣଂ ତଦା ଯୁଗ୍ମଂ ନଭସି କ୍ଷିପ୍ରଵେଗତଃ । ସମୁତ୍ପତନ୍ନଗୋପସ୍ଥେ ସ୍ଥିତଂ ଶବ୍ଦଂ ଚକାର ତତ୍
ସେ ଦମ୍ପତି ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ ହଠାତ୍ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆକାଶକୁ ଉଡିଗଲେ, ଏକ ଗଛର ଡାଲିରେ ବସି ଶବ୍ଦ କରିଲେ।
ରାମୋ ମହୀପତିର୍ଭୂମୌ ଭଵିଷ୍ଯତି ମନୋହରଃ । ତସ୍ଯ ସୀତେତି ନାମ୍ନା ତୁ ଭଵିଷ୍ଯତି ମହେଲିକା
ପୃଥିବୀରେ ରାମ ନାମକ ଏକ ମହାରାଜ ଜନ୍ମ ନେବେ, ଯିଏ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ମନୋହର। ତାଙ୍କର ରାଣୀ 'ସୀତା' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ।
ସ ତଯା ସହ ଵର୍ଷାଣାଂ ସହସ୍ରାଣ୍ଯେକଯୁଗ୍ଦଶ । ରାଜ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯତେ ଧୀମାନ୍କର୍ଷନ୍ଭୂମିପତୀନ୍ବଲୀ
ସେ ଚତୁର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକାଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରିବେ, ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିବେ।
ଧନ୍ଯା ସା ଜାନକୀ ଦେଵୀ ଧନ୍ଯୋଽସୌ ରାମସଂଜ୍ଞିତଃ । ଯୌ ପରସ୍ପରମାପନ୍ନୌ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ରଂସ୍ଯତୋ ମୁଦା
ଧନ୍ୟ ଜାନକୀ ଦେବୀ, ଧନ୍ୟ ରାମ ନାମରେ ପରିଚିତ ସେ ନର। ଦୁଇଜଣ ଏକାପରେକା ଏକତାରେ ପୃଥିବୀରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିବେ।
ଇତି ସଂଭାଷ୍ଯମାଣଂ ତୁ ଶୁକଯୁଗ୍ମଂ ତୁ ମୈଥିଲୀ । ଜ୍ଞାତ୍ଵେଦଂ ଦେଵତାଯୁଗ୍ମଂ ଵାଣୀଂ ତସ୍ଯ ଵିଲୋକ୍ଯ ଚ
ଏପରି ଶୁକ ଦମ୍ପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୈଥିଳୀ ବୁଝିଲେ ଯେ ସେମାନେ ଦେବତା ଦମ୍ପତି, ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଓ ଚାଳ ଦେଖି।
ମଦୀଯାସ୍ତୁ କଥା ରମ୍ଯାଃ କୁରୁତେ ଶୁକଯୋର୍ଯୁଗମ୍ । ଏତଦ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ପୃଚ୍ଛାମି ସର୍ଵଂ ଵାକ୍ଯଂ ଗତାର୍ଥକମ୍
ସେ ଭାବିଲେ— 'ଏମାନଙ୍କ କଥା ବହୁତ ମନୋହର। ଏହି ଦମ୍ପତି ଶୁକ ଓ ଶୁକୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବି, ସେମାନେ କହିଥିବା ସମସ୍ତ ମନ୍ତବ୍ୟ ଜାଣିବି।'
ଏଵଂ ଵିଚାର୍ଯ ସା ସ୍ଵୀଯାଃ ସଖୀଃ ପ୍ରତିଜଗାଦ ହ । ଗୃହ୍ଣଂତୁ ଶନକୈରେତତ୍ପକ୍ଷିଯୁଗ୍ମଂ ମନୋହରମ୍
ଏପରି ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କର ସଖୀମାନେକୁ କହିଲେ— 'ଏହି ମନୋହର ଦମ୍ପତି ପକ୍ଷୀମାନେକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଧର।'
ସଖ୍ଯସ୍ତାସ୍ତଦ୍ଗିରିଂ ଗତ୍ଵା ଗୃହ୍ଣନ୍ପକ୍ଷିଯୁଗଂ ଵରମ୍ । ନିଵେଦଯାମାସୁରିଦଂ ସ୍ଵସଖ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ସଖୀମାନେ ସେ ଗଛକୁ ଯାଇ, ଏହି ଉତ୍ତମ ପକ୍ଷୀ ଦମ୍ପତିକୁ ଧରିଲେ, ଏବଂ ଭଲପାଇବାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସଖୀଙ୍କୁ ଦେଇଲେ।
ବହୁଧା ଵିଵିଧାଞ୍ଛବ୍ଦାନ୍କୁର୍ଵଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମନୋହରମ୍ । ଆଶ୍ଵାସଯାମାସ ତଦା ପପ୍ରଚ୍ଛ ତଦିଦଂ ଵଚଃ
ସେ ଦମ୍ପତି ବହୁ ପ୍ରକାର ମନୋହର ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ଦେଖି, ସୀତା ସେମାନେକୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରିଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—
ସୀତୋଵାଚ। ମା ଭୈଷାତାଂ ଯୁଵାଂ ରମ୍ଯୌ କୌ ଵାଂ କୁତ୍ର ସମାଗତୌ । କୋ ରାମଃ କା ଚ ସା ସୀତା ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ତୁ କୁତଃ ସ୍ମୃତମ୍
ସୀତା କହିଲେ— 'ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମନୋହର। କେ ତୁମେ, କେଉଁଠୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? କେ ରାମ, କେ ସୀତା? ଏହି ଜ୍ଞାନ କେଉଁଠୁ ପାଇଲେ?'
ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶଂସତଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମତ୍ତୋ ଵାଂ ଵ୍ଯେତୁ ଯଦ୍ଭଯମ୍ । ଇତି ପୃଷ୍ଟଂ ତଯା ପକ୍ଷିଯୁଗଂ ସର୍ଵମଶଂସତ
'ମୋ ପାଖରୁ ତୁମର ଭୟ ଯାଉ, ତେଣୁ ଏହି ସବୁ କଥା ଶୀଘ୍ର କହ।' ସୀତା ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ପକ୍ଷୀ ଦମ୍ପତି ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ।
ପକ୍ଷିଯୁଗ୍ମମୁଵାଚ। ଵାଲ୍ମୀକିରାସ୍ତେ ସୁମହାନୃଷିର୍ଧର୍ମଵିଦୁତ୍ତମଃ । ଆଵାଂ ତଦାଶ୍ରମସ୍ଥାନେ ସର୍ଵଦା ସୁମନୋହରେ
ପକ୍ଷୀ ଦମ୍ପତି କହିଲେ— 'ବାଲ୍ମୀକି ନାମକ ଏକ ମହା ଋଷି ଅଛନ୍ତି, ତିନି ଧର୍ମରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଆମେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କର ମନୋହର ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଥିଲୁ।'
ସଶିଷ୍ଯାନ୍ଗାପଯାମାସ ଭାଵି ରାମାଯଣଂ ମୁନିଃ । ପ୍ରତ୍ଯହଂ ତତ୍ପଦସ୍ମାରୀ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ
ମୁନି ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ଭବିଷ୍ୟତ ରାମାୟଣ ପଠିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେ ପ୍ରତିଦିନ ତାହାର ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ଲଗି ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲେ ।
ତଦାଵାଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ଭାଵି ରାମାଯଣଂ ମହତ୍ । ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ଗୀଯମାନମାଯାତଂ ପରିପାଠତଃ
ସେ ସମୟରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ମିଶି ଭବିଷ୍ୟତ ରାମାୟଣର ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିଲୁ, ଏହା ପୁନିପୁନି ଗାଇଯାଉଥିଲା ଏବଂ ଠିକ୍ ଅନୁକ୍ରମରେ ପଠାଯାଉଥିଲା ।
ଶୃଣ୍ଵାଵାଂ ତେଽଭିଧାସ୍ଯାଵୋ ଯୋ ରାମୋ ଯା ଚ ଜାନକୀ । ଯଦ୍ଯଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତେ ତସ୍ଯା ରାମେଣ କ୍ରୀଡିତାତ୍ମନା
ଚଳ, ଆମେ ଶୁଣିବା ଏବଂ କହିବା, ରାମ କିଏ, ଜାନକୀ କିଏ, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଲୀଳାରେ ତାଙ୍କ ସହ କଣ କଣ ଘଟିବ ।
ଋଷ୍ଯଶୃଂଗକୃତେଷ୍ଟ୍ଯାଂ ଚ ଚତୁର୍ଧା ତ୍ଵଂଗତୋ ହରିଃ । ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି ଶ୍ରୀମାନ୍ସୁରସ୍ତ୍ରୀଗୀତସତ୍କଥଃ
ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ ଯଜ୍ଞରେ ହରି ଚାରି ଭାଗରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେବେ, ତାଙ୍କର ମହିମା ଦେବୀମାନେ ଗାଇଥିବା ଉତ୍ତମ କଥାରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେବ ।
ସ କୌଶିକେନ ମିଥିଲାଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ଭ୍ରାତୃସଂଯୁତଃ । ଧନୁଷ୍ପାଣିସ୍ତଦା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁର୍ଗ୍ରାହ୍ଯମନ୍ଯଭୂଭୁଜାମ୍
ସେ, ନିଜ ଭାଇମାନେ ସହିତ ବିଶ୍ୱାମିତ୍ରଙ୍କ ସହ ମିଥିଲାକୁ ଯିବେ; ତାଙ୍କ ହାତରେ ଧନୁଷ ଦେଖିବେ, ଯାହା ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନେ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ ।
ଧନୁର୍ଭଂକ୍ତ୍ଵା ଜନକଜାଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯତେ ସୁମନୋହରାମ୍ । ତଯା ସହ ମହଦ୍ରାଜ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯତି ଶ୍ରୁତଂ ଵରେ
ଧନୁଷ ଭଙ୍ଗ କରି ଜନକଙ୍କ ଝିଅ, ଅତି ମନୋହରା, ଜିତିବେ; ତାଙ୍କ ସହ ଏକ ବଡ ରାଜ୍ୟର ଶାସନ କରିବେ, ଯେପରି ଶୁଣିଛି, ଓ ଉତ୍ତମ ।
ଏତଦନ୍ଯଚ୍ଚ ତତ୍ରସ୍ଥୈଃ ଶ୍ରୁତମସ୍ମାଭିରୁଦ୍ଗତୈଃ । କଥିତଂ ତଵ ଚାର୍ଵଂଗି ମୁଂଚାଵାଂ ଗଂତୁକାମୁକୌ
ଏହି ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଥା, ତାଁଠାରେ ଗାଇଯାଇଥିବା, ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ସମସ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହିଦେଲୁ, ଓ ଚାରୁ ଅଙ୍ଗି, ଆମେ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ ।
ଇତି ଵାକ୍ଯଂ ତଯୋର୍ଧୃତ୍ଵା ଶ୍ରୋତ୍ରଯୋଃ ସୁମନୋହରମ୍ । ପୁନରେଵଜଗାଦେଦଂ ଵାକ୍ଯଂ ପକ୍ଷିଯୁଗଂ ପ୍ରତି
ସେଇ ମନୋହର କଥା ଶୁଣି, ପକ୍ଷୀ ଦମ୍ପତିଙ୍କୁ ଏହି କଥା ପୁନି କହିଲେ ।
ସ ରାମଃ କୁତ୍ର ଵର୍ତେତ କସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ କଥଂ ତୁ ତାମ୍ । ପରିଗ୍ରହୀଷ୍ଯତି ଵରଃ କୀଦୃଗ୍ରୂପଧରୋ ନରଃ
ସେ ରାମ କେଉଁଠି ରହିଛନ୍ତି, କାହାର ପୁଅ, କିପରି ତାଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବେ? ସେ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ କେଉଁ ରୂପ ଧାରଣ କରିବେ?
ମଯା ପୃଷ୍ଟମିଦଂ ସର୍ଵଂ କଥଯଂତୁ ଯଥାତଥମ୍ । ପଶ୍ଚାତ୍ସର୍ଵଂ କରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରିଯଂ ଯୁଷ୍ମନ୍ମନୋହରମ୍
ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ ପ୍ରଶ୍ନ କଲି; ତୁମେ ସତ୍ୟ ସତ୍ୟ କଥା କହ; ପରେ ତୁମର ମନପସନ୍ଦ କଥା ମୁଁ କରିବି ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ତାଂ ତୁ କାମେନ ପୀଡିତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସା ଶୁକୀ । ଜାନକୀଂ ହୃଦଯେ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ପପାଠ ପୁରତସ୍ତତଃ
ଏହା ଶୁଣି, ତାଙ୍କୁ ଅଭିଲାଷରେ ବିନ୍ଦିତ ଦେଖି, ସେ ମହିଳା ପକ୍ଷୀ, ହୃଦୟରେ ଜାନକୀକୁ ଜାଣି, ସେଠାରେ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ପଠିଲେ ।
ସୂର୍ଯଵଂଶଧ୍ଵଜୋ ଧୀମାନ୍ରାଜା ପଂକ୍ତିରଥୋ ବଲୀ । ଯଂ ଦେଵାଃ ଶ୍ରିତ୍ଯ ସର୍ଵାରୀନ୍ଵିଜେଷ୍ଯଂତି ଚ ସର୍ଵଶଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ଧ୍ୱଜ ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ପ୍ରବଳ ରାଜା, ପଙ୍କ୍ତିରଥ ନାମରେ ହେବେ; ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଭାବିତ କରିବେ ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାତ୍ରଯଂ ଭାଵି ଶକ୍ରମୋହନରୂପଧୃକ୍ । ତସ୍ମିନ୍ନପତ୍ଯ ଚାତୁଷ୍କଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ବଲୋନ୍ନତମ୍
ତାଙ୍କର ତିନିଜଣ ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେବେ, ତାଙ୍କର ରୂପ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ ମୋହିତ କରିବ; ତାଙ୍କଠାରେ ଚାରିଜଣ ପୁଅ, ବଡ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଜନ୍ମ ନେବେ ।
ସର୍ଵେଷାମଗ୍ରଜୋ ରାମୋ ଭରତସ୍ତଦନୁସ୍ମୃତଃ । ଲକ୍ଷ୍ମଣସ୍ତଦନୁ ଶ୍ରୀମାଞ୍ଛତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସର୍ଵତୋ ବଲୀ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାମ ସବୁଠୁ ବଡ, ତାପରେ ଭରତ; ପରେ ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ମହିମାମୟ, ଏବଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ପ୍ରବଳ ।