ଆଗତ୍ଯ ଚ କରେ ଧୃତ୍ଵା ନଭସ୍ଯୁତ୍ପତିତଃ କପିଃ । ତାଵଦ୍ଯଯୌ ନେତ୍ରପଥାଦୁପରି କ୍ଷିପ୍ରଵେଗଵାନ୍
ହନୁମାନ ଆଗକୁ ଆସି, ଏକ ପାହାଡ଼ ହାତରେ ଧରି, ଆକାଶକୁ ଉଡିଗଲେ, ତେଜରେ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଚଂପକସ୍ତଂ ହନୂମଂତଂ ଯୁଯୁଧେ ନଭସି ସ୍ଥିତଃ । ବାହୁଯୁଦ୍ଧେନ ମହତା ତାଡିତଃ କପିପୁଂଗଵଃ
ଚମ୍ପକ ଆକାଶରେ ଥିବା ହନୁମାନ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ମହା ଶୂର ବାନର ମୁଖ୍ୟ ଦେହରେ ଭୟଙ୍କର ହାତର ଆଘାତ ଲାଗିଲା।
ଚୁକୋପ ମାନସେ ଵୀରୋ ଗର୍ଵପର୍ଵତଦାରୁଣଃ । ପଦା ଧୃତ୍ଵା ଚଂପକଂ ତଂ ତାଡଯାମାସ ଭୂତଲେ
ଗର୍ବର ପାହାଡ଼ ଭଳି ଶୂର ମନରେ ରାଗିଗଲେ, ପାଦରେ ଚମ୍ପକକୁ ଧରି, ଭୂମିରେ ଆଘାତ କରିଦେଲେ।
ତାଡିତୋଽସୌ କପୀଂଦ୍ରେଣ କ୍ଷଣାଦୁତ୍ଥାଯ ଵେଗଵାନ୍ । ହନୂମଂତଂ ତୁ ଲାଂଗୂଲେ ଧୃତ୍ଵା ବଭ୍ରାମ ସର୍ଵତଃ
ବାନର ମହାରାଜଙ୍କ ଆଘାତରେ, ଚମ୍ପକ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ହନୁମାନଙ୍କ ଲାଙ୍ଗୁଳକୁ ଧରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁମାଇଲେ।
କପୀଂଦ୍ରସ୍ତଦ୍ବଲଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ହସନ୍ପାଦେଽଗ୍ରହୀତ୍ପୁନଃ । ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ଶତଗୁଣଂ ଗଜୋପସ୍ଥେ ହ୍ଯପାତଯତ୍
ବାନର ମହାରାଜ ଚମ୍ପକଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେଖି, ହସି, ପୁନି ତାଙ୍କୁ ପାଦରେ ଧରି, ଶତଗୁଣ ଘୁମାଇ, ହାତୀର ପিঠିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।
ପପାତ ଭୂମୌ ସୁବଲୋ ରାଜସୂନୁଃ ସ ଚଂପକଃ । ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ଵୀରଭୂଷାଢ୍ଯମଲଂକୁର୍ଵନ୍ରଣାଂଗଣମ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ଚମ୍ପକ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ, ଅଚେତନ ହୋଇ, ରଣଭୂମିକୁ ନୀର୍ବୀର ଭୂଷଣରେ ଶୋଭା ଦେଲେ।
ତଦା ହାହେତି ଵୈ ଲୋକାଶ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁଶ୍ଚଂପକାନୁଗାଃ । ପୁଷ୍କଲଂ ମୋଚଯାମାସ ବଦ୍ଧଂ ଚଂପକପାଶତଃ
ତେବେ ଚମ୍ପକଙ୍କ ସାଥୀମାନେ 'ହା! ହା!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ; ହନୁମାନ ଚମ୍ପକଙ୍କ ପାଶରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ପୁଷ୍କଳକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ।
ଵାତ୍ସ୍ଯାଯନ ଉଵାଚ। ଜଗତ୍ପଵିତ୍ରସତ୍କୀର୍ତି ଜାନକ୍ଯା ଵାଚ୍ଯଵାଚନମ୍ । କଥଂ ସମକରୋତ୍ସ୍ଵାମୀ ତନ୍ମେ କଥଯ ସୁଵ୍ରତ
ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ କହିଲେ: ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ଜାନକୀଙ୍କ ଶ୍ରୀମୟ କଥା, ସେ କିପରି କହିଲେ ଏବଂ କିପରି ସେଙ୍କୁ କହାଯାଇଲା, ପ୍ରଭୁ କିପରି ଏହା ସମ୍ପାଦନ କଲେ? ମୋତେ କହ, ଓ ଶୁଭ୍ରତା।
ଯଥା ମେ ମନସଃ ସୌଖ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁଶୋଭନମ୍ । ତଥା କୁରୁଷ୍ଵ ଶେଷାଦ୍ଯ ତ୍ଵନ୍ମୁଖାନ୍ନିଃସୃତାମୃତମ୍ । ପିବତସ୍ତୃପ୍ତିରେଵ ସ୍ଯାଦ୍ଯଯା ସଂସୃତିକୃଂ ତନମ୍
ମୋର ମନ ଯେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ ପାଇବ, ସେପରି ଆଜି ତୁମ ମୁଖରୁ ଝରିଥିବା ଅମୃତ ମୋତେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ଦେଉ। ଏହି ଅମୃତ ପାଇଲେ, ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ବନ୍ଧା ଏହି ଦେହ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୋଷ ପାଇବ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ମିଥିଲାଯାଂ ମହାପୁର୍ଯାଂ ଜନକୋ ନାମ ଭୂପତିଃ । ତସ୍ଯାଂ କରୋତି ସଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଧର୍ମେଣାରାଧଯନ୍ପ୍ରଜାଃ
ଶେଷ କହିଲେ— ମିଥିଲା ନାମକ ମହାନଗରରେ ଜନକ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ରାଜ୍ୟ ଚାଳାଇଥିଲେ।
ତସ୍ଯ ସଂକର୍ଷତୋ ଭୂମିଂ ସୀତଯା ଦୀର୍ଘମୁଖ୍ଯଯା । ସୀରଧ୍ଵଜସ୍ଯ ନିରଗାତ୍କୁମାରୀ ହ୍ଯତିସୁଂଦରୀ
ସେ ଦୀର୍ଘମୁଖୀ ସୀତା ସହିତ ଭୂମି ଚାଷ କରୁଥିବା ବେଳେ, ମାଟିର ମାଡ଼ରୁ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଏକ କନ୍ୟା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା, ଯାହା ସୀରଧ୍ୱଜର ଝିଅ।
ତଦାତ୍ଯଂତଂ ମୁଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସୀରକେତୁର୍ମହୀପତିଃ । ସୀତା ନାମାକରୋତ୍ତସ୍ଯା ମୋହିନ୍ଯା ଜଗତଃ ଶ୍ରିଯଃ
ସୀରକେତୁ ମହାରାଜ ଏହି ଦେଖି ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ। ସେ ତାଙ୍କୁ 'ସୀତା' ନାମ ଦେଲେ, ଯିଏ ଜଗତର ମୋହିନୀ ଶ୍ରୀର ଅବତାର।
ସୈକଦୋଦ୍ଯାନଵିପିନେ ଖେଲଂତୀ ସୁମନୋହରା । ଅପଶ୍ଯତ୍ସ୍ଵମନଃକାଂତଂ ଶୁକଶୁକ୍ଯୋର୍ଯୁଗଂ ଵଦତ୍
ଏକଦିନ ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ଜଣେ ଉଦ୍ୟାନ ଭିତରେ ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ, ତାଙ୍କର ମନକୁ ଆକର୍ଷଣ କରୁଥିବା ଏକ ଶୁକ ଓ ଏକ ଶୁକୀ ଦମ୍ପତିକୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେ ମଧୁର କଥା କହୁଥିଲେ।
ଅତ୍ଯଂତଂ ହର୍ଷମାପନ୍ନମତ୍ଯଂତଂ କାମଲୋଲୁପମ୍ । ପରସ୍ପରଂ ଭାଷମାଣଂ ସ୍ନେହେନ ଶୁଭଯା ଗିରା
ସେ ଦମ୍ପତି ଅତି ଆନନ୍ଦ ଓ ଉତ୍ସାହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ, ଏକାପରେକା ଭଲ ପାଇବାରେ ମଧୁର ଶବ୍ଦରେ କଥା ହେଉଥିଲେ।
ରମମାଣଂ ତଦା ଯୁଗ୍ମଂ ନଭସି କ୍ଷିପ୍ରଵେଗତଃ । ସମୁତ୍ପତନ୍ନଗୋପସ୍ଥେ ସ୍ଥିତଂ ଶବ୍ଦଂ ଚକାର ତତ୍
ସେ ଦମ୍ପତି ଖେଳୁଥିବା ବେଳେ ହଠାତ୍ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଆକାଶକୁ ଉଡିଗଲେ, ଏକ ଗଛର ଡାଲିରେ ବସି ଶବ୍ଦ କରିଲେ।
ରାମୋ ମହୀପତିର୍ଭୂମୌ ଭଵିଷ୍ଯତି ମନୋହରଃ । ତସ୍ଯ ସୀତେତି ନାମ୍ନା ତୁ ଭଵିଷ୍ଯତି ମହେଲିକା
ପୃଥିବୀରେ ରାମ ନାମକ ଏକ ମହାରାଜ ଜନ୍ମ ନେବେ, ଯିଏ ଦେଖିବାକୁ ଅତି ମନୋହର। ତାଙ୍କର ରାଣୀ 'ସୀତା' ନାମରେ ପରିଚିତ ହେବେ।
ସ ତଯା ସହ ଵର୍ଷାଣାଂ ସହସ୍ରାଣ୍ଯେକଯୁଗ୍ଦଶ । ରାଜ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯତେ ଧୀମାନ୍କର୍ଷନ୍ଭୂମିପତୀନ୍ବଲୀ
ସେ ଚତୁର ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାମ ତାଙ୍କ ସହିତ ଏକାଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ରାଜ୍ୟ କରିବେ, ଅନ୍ୟ ରାଜାମାନଙ୍କୁ ଜୟ କରିବେ।
ଧନ୍ଯା ସା ଜାନକୀ ଦେଵୀ ଧନ୍ଯୋଽସୌ ରାମସଂଜ୍ଞିତଃ । ଯୌ ପରସ୍ପରମାପନ୍ନୌ ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ରଂସ୍ଯତୋ ମୁଦା
ଧନ୍ୟ ଜାନକୀ ଦେବୀ, ଧନ୍ୟ ରାମ ନାମରେ ପରିଚିତ ସେ ନର। ଦୁଇଜଣ ଏକାପରେକା ଏକତାରେ ପୃଥିବୀରେ ଆନନ୍ଦରେ ବସିବେ।
ଇତି ସଂଭାଷ୍ଯମାଣଂ ତୁ ଶୁକଯୁଗ୍ମଂ ତୁ ମୈଥିଲୀ । ଜ୍ଞାତ୍ଵେଦଂ ଦେଵତାଯୁଗ୍ମଂ ଵାଣୀଂ ତସ୍ଯ ଵିଲୋକ୍ଯ ଚ
ଏପରି ଶୁକ ଦମ୍ପତିଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ମୈଥିଳୀ ବୁଝିଲେ ଯେ ସେମାନେ ଦେବତା ଦମ୍ପତି, ତାଙ୍କର ଶବ୍ଦ ଓ ଚାଳ ଦେଖି।
ମଦୀଯାସ୍ତୁ କଥା ରମ୍ଯାଃ କୁରୁତେ ଶୁକଯୋର୍ଯୁଗମ୍ । ଏତଦ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ପୃଚ୍ଛାମି ସର୍ଵଂ ଵାକ୍ଯଂ ଗତାର୍ଥକମ୍
ସେ ଭାବିଲେ— 'ଏମାନଙ୍କ କଥା ବହୁତ ମନୋହର। ଏହି ଦମ୍ପତି ଶୁକ ଓ ଶୁକୀଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କରିବି, ସେମାନେ କହିଥିବା ସମସ୍ତ ମନ୍ତବ୍ୟ ଜାଣିବି।'
ଏଵଂ ଵିଚାର୍ଯ ସା ସ୍ଵୀଯାଃ ସଖୀଃ ପ୍ରତିଜଗାଦ ହ । ଗୃହ୍ଣଂତୁ ଶନକୈରେତତ୍ପକ୍ଷିଯୁଗ୍ମଂ ମନୋହରମ୍
ଏପରି ଭାବି, ସେ ତାଙ୍କର ସଖୀମାନେକୁ କହିଲେ— 'ଏହି ମନୋହର ଦମ୍ପତି ପକ୍ଷୀମାନେକୁ ଧୀରେ ଧୀରେ ଧର।'
ସଖ୍ଯସ୍ତାସ୍ତଦ୍ଗିରିଂ ଗତ୍ଵା ଗୃହ୍ଣନ୍ପକ୍ଷିଯୁଗଂ ଵରମ୍ । ନିଵେଦଯାମାସୁରିଦଂ ସ୍ଵସଖ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯକାମ୍ଯଯା
ସଖୀମାନେ ସେ ଗଛକୁ ଯାଇ, ଏହି ଉତ୍ତମ ପକ୍ଷୀ ଦମ୍ପତିକୁ ଧରିଲେ, ଏବଂ ଭଲପାଇବାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ସଖୀଙ୍କୁ ଦେଇଲେ।
ବହୁଧା ଵିଵିଧାଞ୍ଛବ୍ଦାନ୍କୁର୍ଵଦ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମନୋହରମ୍ । ଆଶ୍ଵାସଯାମାସ ତଦା ପପ୍ରଚ୍ଛ ତଦିଦଂ ଵଚଃ
ସେ ଦମ୍ପତି ବହୁ ପ୍ରକାର ମନୋହର ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା ଦେଖି, ସୀତା ସେମାନେକୁ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କରିଲେ ଏବଂ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ—
ସୀତୋଵାଚ। ମା ଭୈଷାତାଂ ଯୁଵାଂ ରମ୍ଯୌ କୌ ଵାଂ କୁତ୍ର ସମାଗତୌ । କୋ ରାମଃ କା ଚ ସା ସୀତା ତଜ୍ଜ୍ଞାନଂ ତୁ କୁତଃ ସ୍ମୃତମ୍
ସୀତା କହିଲେ— 'ଭୟ କରିବେ ନାହିଁ, ତୁମେ ଦୁଇଜଣ ମନୋହର। କେ ତୁମେ, କେଉଁଠୁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? କେ ରାମ, କେ ସୀତା? ଏହି ଜ୍ଞାନ କେଉଁଠୁ ପାଇଲେ?'
ତତ୍ସର୍ଵଂ ଶଂସତଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ମତ୍ତୋ ଵାଂ ଵ୍ଯେତୁ ଯଦ୍ଭଯମ୍ । ଇତି ପୃଷ୍ଟଂ ତଯା ପକ୍ଷିଯୁଗଂ ସର୍ଵମଶଂସତ
'ମୋ ପାଖରୁ ତୁମର ଭୟ ଯାଉ, ତେଣୁ ଏହି ସବୁ କଥା ଶୀଘ୍ର କହ।' ସୀତା ପ୍ରଶ୍ନ କରିବା ପରେ, ପକ୍ଷୀ ଦମ୍ପତି ସମସ୍ତ କଥା କହିଦେଲେ।
ପକ୍ଷିଯୁଗ୍ମମୁଵାଚ। ଵାଲ୍ମୀକିରାସ୍ତେ ସୁମହାନୃଷିର୍ଧର୍ମଵିଦୁତ୍ତମଃ । ଆଵାଂ ତଦାଶ୍ରମସ୍ଥାନେ ସର୍ଵଦା ସୁମନୋହରେ
ପକ୍ଷୀ ଦମ୍ପତି କହିଲେ— 'ବାଲ୍ମୀକି ନାମକ ଏକ ମହା ଋଷି ଅଛନ୍ତି, ତିନି ଧର୍ମରେ ସବୁଠୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଆମେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କର ମନୋହର ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଥିଲୁ।'
ସଶିଷ୍ଯାନ୍ଗାପଯାମାସ ଭାଵି ରାମାଯଣଂ ମୁନିଃ । ପ୍ରତ୍ଯହଂ ତତ୍ପଦସ୍ମାରୀ ସର୍ଵଭୂତହିତେ ରତଃ
ମୁନି ନିଜ ଶିଷ୍ୟମାନେ ସହିତ ଭବିଷ୍ୟତ ରାମାୟଣ ପଠିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ । ସେ ପ୍ରତିଦିନ ତାହାର ଶବ୍ଦଗୁଡିକୁ ସ୍ମରଣ କରିଥିଲେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ଲଗି ନିଶ୍ଚିତ ଥିଲେ ।
ତଦାଵାଭ୍ଯାଂ ଶ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ଭାଵି ରାମାଯଣଂ ମହତ୍ । ମୁହୁର୍ମୁହୁର୍ଗୀଯମାନମାଯାତଂ ପରିପାଠତଃ
ସେ ସମୟରେ ଆମେ ଦୁଇଜଣ ମିଶି ଭବିଷ୍ୟତ ରାମାୟଣର ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣିଲୁ, ଏହା ପୁନିପୁନି ଗାଇଯାଉଥିଲା ଏବଂ ଠିକ୍ ଅନୁକ୍ରମରେ ପଠାଯାଉଥିଲା ।
ଶୃଣ୍ଵାଵାଂ ତେଽଭିଧାସ୍ଯାଵୋ ଯୋ ରାମୋ ଯା ଚ ଜାନକୀ । ଯଦ୍ଯଦ୍ଭଵିଷ୍ଯତେ ତସ୍ଯା ରାମେଣ କ୍ରୀଡିତାତ୍ମନା
ଚଳ, ଆମେ ଶୁଣିବା ଏବଂ କହିବା, ରାମ କିଏ, ଜାନକୀ କିଏ, ଏବଂ ରାମଙ୍କ ଲୀଳାରେ ତାଙ୍କ ସହ କଣ କଣ ଘଟିବ ।
ଋଷ୍ଯଶୃଂଗକୃତେଷ୍ଟ୍ଯାଂ ଚ ଚତୁର୍ଧା ତ୍ଵଂଗତୋ ହରିଃ । ପ୍ରାଦୁର୍ଭଵିଷ୍ଯତି ଶ୍ରୀମାନ୍ସୁରସ୍ତ୍ରୀଗୀତସତ୍କଥଃ
ଋଷ୍ୟଶୃଙ୍ଗଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ ଯଜ୍ଞରେ ହରି ଚାରି ଭାଗରେ ପ୍ରକାଶିତ ହେବେ, ତାଙ୍କର ମହିମା ଦେବୀମାନେ ଗାଇଥିବା ଉତ୍ତମ କଥାରେ ପ୍ରଶଂସିତ ହେବ ।