ତେନ ମୁକ୍ତଂ ମହାଶସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ଦିଶୋ ଦଶ । ଖଂ ରୋଦସୀ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ଵିଶ୍ଵଂ ପ୍ରଲଯଂ କର୍ତୁମୁଦ୍ଯତମ୍
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ମହାସ୍ତ୍ର, ଦଶ ଦିଗରେ ଦେଉଁଠି ଜ୍ୱାଳାମୟ ହୋଇଗଲା; ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଭରି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା।
ଚଂପକୋ ମୁକ୍ତମସ୍ତ୍ରଂ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦଃ । ତତ୍ସଂହର୍ତୁଂ ତଦେଵାସ୍ତ୍ରଂ ମୁମୋଚ ରିପୁମୁଦ୍ଯତମ୍
ଚମ୍ପକ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ସେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁକୁ ନିବାରଣ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେଇ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲା।
ଦ୍ଵଯୋରେକତମଂ ତେଜଃ ପ୍ରଲଯଂ ମେନିରେ ଜନାଃ । ସଂଜହାର ତଦାସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରମେକୀଭୂତଂ ପରାସ୍ତ୍ରକମ୍
ଦୁଇଟି ଅସ୍ତ୍ରର ଏକତା ତେଜ ଦେଖି, ଲୋକେ ଭାବିଲେ ଯେ ବିନାଶ ହେବ; ତାପରେ, ସେ ଅସ୍ତ୍ର ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ଏକତା ହୋଇ, ନିବାରିତ ହେଲା।
ତତ୍କର୍ମଚାଦ୍ଭୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁଷ୍କଲସ୍ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠ ଚ । ବ୍ରୁଵଞ୍ଛରାନମୋଘାଂସ୍ତୁ ଚଂପକଂ ସ କ୍ରୁଧାହନତ୍
ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ପୁଷ୍କଳ 'ଥିବା, ଥିବା' ବୋଲି କହି, କ୍ରୋଧରେ ଚମ୍ପକଙ୍କୁ ଅଫଳ ତୀର ଦେଇ ଘାତ କଲା।
ଚଂପକସ୍ତାଞ୍ଛରାନ୍ମୁକ୍ତାନଗଣଯ୍ଯ ମହାମନାଃ । ରାମାସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରମୁମୋଚାଥ ପୁଷ୍କଲଂ ପ୍ରତି ଦାରୁଣମ୍
ଚମ୍ପକ, ମହାମନା, ପୁଷ୍କଳ ଛାଡ଼ିଥିବା ତୀରଗୁଡିକୁ ଅନ୍ୟାସାରେ ଦେଖି, ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ରାମାସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲା।
ତନ୍ମୁକ୍ତମସ୍ତ୍ରମାଲୋକ୍ଯ ଚଂପକେନ ମହାତ୍ମନା । ଛେତ୍ତୁଂ ଯାଵନ୍ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ତାଵଦ୍ଗ୍ରସ୍ତଃ ଶରେଣ ସଃ
ଚମ୍ପକଙ୍କ ମହାତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖି, ପୁଷ୍କଳ ଏହାକୁ କାଟିବା ଚିନ୍ତା କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ତୀରରେ ଧରି ପଡ଼ିଲା।
ବଦ୍ଧଶ୍ଚଂପକଵୀରେଣ ରଥେ ସ୍ଵେ ସ୍ଥାପିତଃ ପୁନଃ । ପୁରଂ ପ୍ରେଷଯିତୁଂ ତାଵନ୍ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ମହାମନାଃ
ଚମ୍ପକ ବୀର ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ନିଜ ରଥରେ ପୁନି ବସାଇଦେଲା; ତାପରେ ମହାମନା ହୋଇ, ତାକୁ ସହରକୁ ପଠାଇବା ଚିନ୍ତା କଲା।
ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀଦ୍ବଦ୍ଧେ ପୁଷ୍କଲସଂଜ୍ଞିକେ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପ୍ରଯଯୁର୍ଯୋଧାଃ ପଲାଯନପରାଯଣାଃ
ପୁଷ୍କଳ ବାନ୍ଧି ଯିବା ସମୟରେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା; ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପଳାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଭଗ୍ନାଂସ୍ତାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ହନୂମଂତମୁଵାଚ ହ । କେନ ଵୀରେଣ ମେ ଭଗ୍ନଂ ବଲଂ ଵୀରୈରଲଂକୃତମ୍
ସେମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖି, ଶତୃଘ୍ନ ହନୁମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'କେଉଁ ବୀର ମୋ ଦଳକୁ, ଅନେକ ବୀରରେ ଭରିତ, ଭାଙ୍ଗିଦେଲା?'
ତଦୋଵାଚ ମହୀନାଥ ପୁଷ୍କଲଂ ପରଵୀରହା । ବଦ୍ଧ୍ଵା ନଯତି ଵୀରୋଽସୌ ଚଂପକଃ ସ୍ଵପଦୋଦ୍ଧୁରଃ
ତାପରେ ପୃଥିବୀର ନାଥ କହିଲେ: 'ସେ ବୀର ଚମ୍ପକ, ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କ ହନନକାରୀ, ପୁଷ୍କଳକୁ ବାନ୍ଧି ନିଜ ଶିବିରକୁ ନେଇଯାଉଛି।'
ତସ୍ଯେଦୃଗ୍ଵାକ୍ଯମାକର୍ଣ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ କୋପସଂଯୁତଃ । ଉଵାଚ ପଵନୋଦ୍ଭୂତଂ ମୋଚଯାଶୁ ନୃପାତ୍ମଜାତ୍
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଶତୃଘ୍ନ ରାଗରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ପବନସୁତ ହନୁମାନଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁରନ୍ତ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଛାଡିଦେ'।
ମହାବଲଃ ସୁତଶ୍ଚାସ୍ଯ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଯଃ ପୁଷ୍କଲଂ ଭଟମ୍ । ତସ୍ମାନ୍ମୋଚଯ ଵୀରାଗ୍ର୍ଯ କଥଂ ତିଷ୍ଠସି ଚାହଵେ
ଯିଏ ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ପୁଷ୍କଳକୁ ବାନ୍ଧି ରଖିଛି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନାନୀକୁ ଛାଡିଦେ, ଶୂରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ଯୁଦ୍ଧରେ ଏପରି ନିଷ୍କ୍ରିୟ କାହିଁକି ଦଉଡୁଛୁ?
ଏତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସମାକର୍ଣ୍ଯ ହନୂମାନୋମିତି ବ୍ରୁଵନ୍ । ଜଗାମ ତଂ ମୋଚଯିତୁଂ ପୁଷ୍କଲଂ ଚଂପକାଦ୍ଭଟାତ୍
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହନୁମାନ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି କହି, ପୁଷ୍କଳକୁ ଚମ୍ପକ ସେନାନୀଙ୍କ ହାତରୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଗଲେ।
ହନୂମଂତମଥାଲୋକ୍ଯ ତଂ ମୋଚଯିତୁମାଗତମ୍ । ବାଣୈଃ ଶତୈଶ୍ଚ ସାହସ୍ରୈର୍ଜଘାନ ପରକୋପନଃ
ହନୁମାନ ତାଙ୍କୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଶତ୍ରୁ ଭୟଙ୍କର ରାଗରେ ଶତ-ଶହ ବାଣ ମାରିଲେ।
ବାଣାଂସ୍ତାନ୍ସ ବଭଂଜାଶୁ ମୁକ୍ତାଂସ୍ତେନ ମହାତ୍ମନା । ପୁନରପ୍ଯେନମେଵାଶୁ ବାଣାନ୍ମୁଂଚନ୍ମହାନଭୂତ୍
ମହାତ୍ମା ହନୁମାନ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡାଯାଇଥିବା ବାଣଗୁଡିକୁ ତୁରନ୍ତ ଭଙ୍ଗ କରିଦେଲେ, କିନ୍ତୁ ଶତ୍ରୁ ପୁନିପୁନି ନୂତନ ବାଣ ମାରୁଥିଲେ।
ତାନ୍ସର୍ଵାଂଶ୍ଚୂର୍ଣଯାମାସ ନାରାଚାନ୍ଵୈରିମୋଚିତାନ୍ । ଶାଲଂ କରେ ସମାଧୃତ୍ଯ ଜଘାନ ନୃପନଂଦନମ୍
ଶତ୍ରୁ ଦ୍ୱାରା ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ବାଣ ଓ ଲୋହା ମୁଣ୍ଡା ବାଣଗୁଡିକୁ ହନୁମାନ ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ, ତାପରେ ଏକ ଶାଳ ଗଛ ହାତରେ ଧରି ରାଜପୁତ୍ରକୁ ଆଘାତ କରିଲେ।
ଶାଲଂ ତେନ ଵିନିର୍ମୁକ୍ତଂ ତିଲଶଃ କୃତଵାନ୍ବଲୀ । ଗଜୋ ହନୂମତା ମୁକ୍ତୋ ନୃପନଂଦନ ମସ୍ତକେ
ହନୁମାନ ଯେଉଁ ଶାଳ ଗଛ ଫିଙ୍ଗିଥିଲେ, ଶକ୍ତିରେ ତାହାକୁ ଟିକିଆ ଭଳି ଭାଙ୍ଗିଦେଲେ; ଏବଂ ହନୁମାନ ଦ୍ୱାରା ଛାଡାଯାଇଥିବା ହାତୀ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କ ମୁଣ୍ଡରେ ଆଘାତ କଲା।
ସୋଽପ୍ଯାହତଶ୍ଚଂପକେନ ମୃତୋ ଭୂମୌ ପପାତସଃ । ଶିଲାଃ ସଂମୋଚଯାମାସ ହନୂମାନ୍ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍
ଚମ୍ପକଙ୍କ ଆଘାତରେ ସେ ଭୂମିରେ ପଡି ମରିଗଲେ; ହନୁମାନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାତା, ପାହାଡ଼ଗୁଡିକୁ ମୁକ୍ତ କରିଲେ।
ଚଂପକସ୍ତାଃ ଶିଲାଃ ସର୍ଵାଃ କ୍ଷଣାଚ୍ଚୂର୍ଣିତଵାନ୍ଭୃଶମ୍ । ବାଣଯଂତ୍ରିକଯା ବ୍ରହ୍ମନ୍ମହଚ୍ଚିତ୍ରମଭୂଦିଦମ୍
ଚମ୍ପକ ଏହି ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ଗୁଡିକୁ ତୁରନ୍ତ ତୀର ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଚୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ; ଏହା ଏକ ବିଶ୍ମୟକର ଦୃଶ୍ୟ ହେଲା।
ସ୍ଵମୁକ୍ତାସ୍ତାଃ ଶିଲାଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚୂର୍ଣିତା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମାରୁତିଃ । ଚୁକୋପ ହୃଦଯେଽତ୍ଯତଂ ବହୁଵୀର୍ଯମିତି ସ୍ମରନ୍
ହନୁମାନ ଦେଖିଲେ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଫିଙ୍ଗାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ପାହାଡ଼ ଭଙ୍ଗିଯାଇଛି; ତେଣୁ ତାଙ୍କ ମନରେ ଅତ୍ୟଧିକ ରାଗ ଆସିଲା, ନିଜର ବଡ଼ ଶକ୍ତିକୁ ମନେ ପକାଇ।
ଆଗତ୍ଯ ଚ କରେ ଧୃତ୍ଵା ନଭସ୍ଯୁତ୍ପତିତଃ କପିଃ । ତାଵଦ୍ଯଯୌ ନେତ୍ରପଥାଦୁପରି କ୍ଷିପ୍ରଵେଗଵାନ୍
ହନୁମାନ ଆଗକୁ ଆସି, ଏକ ପାହାଡ଼ ହାତରେ ଧରି, ଆକାଶକୁ ଉଡିଗଲେ, ତେଜରେ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।
ଚଂପକସ୍ତଂ ହନୂମଂତଂ ଯୁଯୁଧେ ନଭସି ସ୍ଥିତଃ । ବାହୁଯୁଦ୍ଧେନ ମହତା ତାଡିତଃ କପିପୁଂଗଵଃ
ଚମ୍ପକ ଆକାଶରେ ଥିବା ହନୁମାନ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ; ମହା ଶୂର ବାନର ମୁଖ୍ୟ ଦେହରେ ଭୟଙ୍କର ହାତର ଆଘାତ ଲାଗିଲା।
ଚୁକୋପ ମାନସେ ଵୀରୋ ଗର୍ଵପର୍ଵତଦାରୁଣଃ । ପଦା ଧୃତ୍ଵା ଚଂପକଂ ତଂ ତାଡଯାମାସ ଭୂତଲେ
ଗର୍ବର ପାହାଡ଼ ଭଳି ଶୂର ମନରେ ରାଗିଗଲେ, ପାଦରେ ଚମ୍ପକକୁ ଧରି, ଭୂମିରେ ଆଘାତ କରିଦେଲେ।
ତାଡିତୋଽସୌ କପୀଂଦ୍ରେଣ କ୍ଷଣାଦୁତ୍ଥାଯ ଵେଗଵାନ୍ । ହନୂମଂତଂ ତୁ ଲାଂଗୂଲେ ଧୃତ୍ଵା ବଭ୍ରାମ ସର୍ଵତଃ
ବାନର ମହାରାଜଙ୍କ ଆଘାତରେ, ଚମ୍ପକ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ହନୁମାନଙ୍କ ଲାଙ୍ଗୁଳକୁ ଧରି, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଘୁମାଇଲେ।
କପୀଂଦ୍ରସ୍ତଦ୍ବଲଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ହସନ୍ପାଦେଽଗ୍ରହୀତ୍ପୁନଃ । ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ଶତଗୁଣଂ ଗଜୋପସ୍ଥେ ହ୍ଯପାତଯତ୍
ବାନର ମହାରାଜ ଚମ୍ପକଙ୍କ ଶକ୍ତି ଦେଖି, ହସି, ପୁନି ତାଙ୍କୁ ପାଦରେ ଧରି, ଶତଗୁଣ ଘୁମାଇ, ହାତୀର ପিঠିରେ ଫିଙ୍ଗିଦେଲେ।
ପପାତ ଭୂମୌ ସୁବଲୋ ରାଜସୂନୁଃ ସ ଚଂପକଃ । ମୂର୍ଚ୍ଛିତୋ ଵୀରଭୂଷାଢ୍ଯମଲଂକୁର୍ଵନ୍ରଣାଂଗଣମ୍
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ଚମ୍ପକ ଭୂମିରେ ପଡିଗଲେ, ଅଚେତନ ହୋଇ, ରଣଭୂମିକୁ ନୀର୍ବୀର ଭୂଷଣରେ ଶୋଭା ଦେଲେ।
ତଦା ହାହେତି ଵୈ ଲୋକାଶ୍ଚୁକ୍ରୁଶୁଶ୍ଚଂପକାନୁଗାଃ । ପୁଷ୍କଲଂ ମୋଚଯାମାସ ବଦ୍ଧଂ ଚଂପକପାଶତଃ
ତେବେ ଚମ୍ପକଙ୍କ ସାଥୀମାନେ 'ହା! ହା!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ; ହନୁମାନ ଚମ୍ପକଙ୍କ ପାଶରେ ବାନ୍ଧାଯାଇଥିବା ପୁଷ୍କଳକୁ ମୁକ୍ତ କରିଦେଲେ।
ଵାତ୍ସ୍ଯାଯନ ଉଵାଚ। ଜଗତ୍ପଵିତ୍ରସତ୍କୀର୍ତି ଜାନକ୍ଯା ଵାଚ୍ଯଵାଚନମ୍ । କଥଂ ସମକରୋତ୍ସ୍ଵାମୀ ତନ୍ମେ କଥଯ ସୁଵ୍ରତ
ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ କହିଲେ: ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ଜାନକୀଙ୍କ ଶ୍ରୀମୟ କଥା, ସେ କିପରି କହିଲେ ଏବଂ କିପରି ସେଙ୍କୁ କହାଯାଇଲା, ପ୍ରଭୁ କିପରି ଏହା ସମ୍ପାଦନ କଲେ? ମୋତେ କହ, ଓ ଶୁଭ୍ରତା।
ଯଥା ମେ ମନସଃ ସୌଖ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ସୁଶୋଭନମ୍ । ତଥା କୁରୁଷ୍ଵ ଶେଷାଦ୍ଯ ତ୍ଵନ୍ମୁଖାନ୍ନିଃସୃତାମୃତମ୍ । ପିବତସ୍ତୃପ୍ତିରେଵ ସ୍ଯାଦ୍ଯଯା ସଂସୃତିକୃଂ ତନମ୍
ମୋର ମନ ଯେପରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସୁଖ ପାଇବ, ସେପରି ଆଜି ତୁମ ମୁଖରୁ ଝରିଥିବା ଅମୃତ ମୋତେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତି ଦେଉ। ଏହି ଅମୃତ ପାଇଲେ, ଜନ୍ମ ମୃତ୍ୟୁର ଚକ୍ରରେ ବନ୍ଧା ଏହି ଦେହ ମଧ୍ୟ ସନ୍ତୋଷ ପାଇବ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ମିଥିଲାଯାଂ ମହାପୁର୍ଯାଂ ଜନକୋ ନାମ ଭୂପତିଃ । ତସ୍ଯାଂ କରୋତି ସଦ୍ରାଜ୍ଯଂ ଧର୍ମେଣାରାଧଯନ୍ପ୍ରଜାଃ
ଶେଷ କହିଲେ— ମିଥିଲା ନାମକ ମହାନଗରରେ ଜନକ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ। ସେ ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ରହି, ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରି ରାଜ୍ୟ ଚାଳାଇଥିଲେ।