ଲୋକାନାଂ ମତମାସ୍ଥାଯ ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ତଵାଧୁନା । ସୁରଥସ୍ଯ ସୁତଶ୍ଚାହଂ ମାତା ଵୀରଵତୀମମ
ଲୋକମାନଙ୍କର ମତ ଅନୁସରି, ଏବେ ତୁମକୁ କହୁଛି: ମୁଁ ସୁରଥଙ୍କର ପୁଅ, ମୋ ମା ଭୀରବତୀ।
ମନ୍ନାମଯୋ ମଧୌ ସର୍ଵାଞ୍ଛୋଭନାନ୍ଵିଦଧାତି ଵୈ । ମଧୁପାଯଂରସାଵା ସଂତ୍ଯଜଂତି ମଧୁମୋହିତାଃ
ମୋ ନାମ ମଧଉ; ସେ ସବୁ ଭଲ କାମ କରେ। ମଧର ମୋହରେ ପଡିଥିବା ଲୋକ ମଧୁପାନ ରସକୁ ଛାଡିଦିଅନ୍ତି।
ଵର୍ଣେନ ସ୍ଵର୍ଣସଦୃଶୋ ମଧ୍ଯେ ଲିଂଗଵପୁର୍ଧରଃ । ତଦାଖ୍ଯଯାଭିଧାଂ ଵୀର ଜାନୀହି ମମ ମୋହିନୀମ୍
ମୋ ରଙ୍ଗ ସୁନା ପରି, ମୁଁ ପୁରୁଷ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି। ସେଇ ନାମରେ, ବୀର, ମୋର ମୋହନୀ ଚିହ୍ନକୁ ଜାଣ।
ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ବାଣୈଃ ପ୍ରଧନେନ କୋ ଜେତୁଂ ହି ମାଂ କ୍ଷମଃ । ଇଦାନୀଂ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ସ୍ଵପରାକ୍ରମମଦ୍ଭୁତମ୍
ତୁମେ ଆଗରେ ଥିବା ବାଣରେ ଯୁଦ୍ଧ କର; କିଏ ମୋତେ ଜିତିପାରିବ? ଏବେ ମୁଁ ମୋର ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇବି।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପୁଷ୍କଲୋ ହୃଦି ତୋଷିତଃ । ତଂ ଦୁର୍ଜଯଂ ମନ୍ଯମାନଃ ଶରାନ୍ମୁଂଚନ୍ରଣେଽଭଵତ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ଏହି ମହାନ କଥା ଶୁଣି, ପୁଷ୍କଳଙ୍କର ହୃଦୟ ଖୁସି ହେଲା। ତାଙ୍କୁ ଅଜୟ ଭାବି, ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣ ଛାଡିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶରସଂଘଂ ପ୍ରମୁଂଚଂତଂ କୋଟିଧା ପୁଷ୍କଲଂ ଯଯୌ । ଚଂପକଃ କୋପସଂଯୁକ୍ତୋ ଧନୁଃ ସଜ୍ଯମଥାକରୋତ୍
ପୁଷ୍କଳ ଅନେକ ବାଣ ଅଗଣିତ ଧାରାରେ ଛାଡିଲେ। ଚମ୍ପକ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଧନୁଷ୍ ତିଆରି କଲେ।
ମୁମୋଚ ନିଶିତାନ୍ବାଣାନ୍ଵୈରିଵୃଂଦଵିଦାରଣାନ୍ । ସ୍ଵନାମଚିହ୍ନିତାନ୍ସ୍ଵର୍ଣପୁଂଖଭାଗସମନ୍ଵିତାନ୍
ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଦଳକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ, ନିଜ ନାମ ଲେଖା ଓ ସୁନା ପଙ୍ଖ ଲଗାଇଥିବା ବାଣ।
ତାଂଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ମହାଵୀରଃ ପୁଷ୍କଲଃ ପ୍ରଧନାଂଗଣେ । ଶରାଂଧକାରଂ ସର୍ଵତ୍ର ମୁଂଚନ୍ବାଣାଞ୍ଛିଲାଶିତାନ୍
ମହାବୀର ପୁଷ୍କଳ ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ସେ ବାଣଗୁଡିକୁ କାଟିଦେଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ପଥର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ବାଣ ଛାଡି, ସାରା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ବାଣର ଅନ୍ଧାର କରିଦେଲେ।
ସ୍ଵବାଣଚ୍ଛେଦନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତଂ ଵୀରେଣ ଚଂପକଃ । ଆହ୍ଵଯାମାସ ବଲିନଂ ପୁଷ୍କଲଂ କୋପପୂରିତଃ
ନିଜ ବାଣକୁ ବୀର ପୁଷ୍କଳ କଟିଦେଉଥିବା ଦେଖି, ଚମ୍ପକ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।
ମା ପ୍ରଯାହି ରଣଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵେତି ବ୍ରୁଵନ୍ସମରେ ପୁନଃ । ପୁଷ୍କଲଂ ହୃଦଯେ ବାଣୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ଦଶଭିସ୍ତ୍ଵରନ୍
ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡି ଯିବନାହିଁ, ଏପରି କହି, ଚମ୍ପକ ପୁନି ଯୁଦ୍ଧରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ତେବେ ଦଶଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ପୁଷ୍କଳଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ତେ ବାଣାଃ ପୁଷ୍କଲସ୍ଯାହୋ ହୃଦଯେ ତୀଵ୍ରଵେଗିନଃ । ଆଗତ୍ଯ ସୁଭୃଶଂ ଲଗ୍ନାଃ ଶୋଣିତଂ ପପୁରୂର୍ଜିତମ୍
ସେ ବାଣଗୁଡିକ, ତୀବ୍ର ଓ ଶୀଘ୍ର, ପୁଷ୍କଳଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ବିଦ୍ଧ କରି, ଗଭୀର ଭାବରେ ଲାଗି ତାଙ୍କର ରକ୍ତକୁ ପିଇଲେ।
ତୈର୍ବାଣୈର୍ଵ୍ଯଥିତୋ ଵୀରଃ ଶରାନ୍ପଂଚ ସମାଦଦେ । ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାନ୍ମହାକୋପାଦ୍ଵାରଯନ୍ପର୍ଵତାନିଵ
ସେ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, ବୀର ପାଞ୍ଚଟି ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନେଲେ, ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ପାହାଡ଼କୁ ରୋକିବା ପରି ସେଗୁଡିକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ।
ତେ ବାଣାସ୍ତସ୍ଯ ବାଣାଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମଥୋର୍ଜିତାଃ । ଆକାଶେ ରଚିତାଶ୍ଛିନ୍ନାଃ ଶତଧା ରାଜସୂନୁନା
ସେମାନଙ୍କର ତୀର ଓ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କର ତୀର, ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଟକରାଇଲା; ଆକାଶରେ ସେଗୁଡିକୁ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଶତଟି ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା।
ଛିତ୍ତ୍ଵା ବାଣାନ୍ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାନ୍ସୁରଥାଂଗୋଦ୍ଭଵୋ ବଲୀ । ବାଣାଞ୍ଛତଂ ସମାଧତ୍ତ ପୁଷ୍କଲଂ ତାଡିତୁଂ ହୃଦି
ସୁରଥାଙ୍କ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦେଇ, ସେଗୁଡିକୁ କାଟିଦେଲା; ତାପରେ ଏକ ଶତ ତୀର ଧନୁରେ ଧରି, ହୃଦୟକୁ ଘାତ କରିବାକୁ ତୟାରି କଲା।
ତେ ବାଣାଃ ଶତଧାଚ୍ଛିନ୍ନାଃ ପୁଷ୍କଲେନ ମହାତ୍ମନା । ଅପତନ୍ସମରୋପାଂତେ ଶରଵେଗପ୍ରପୀଡିତାଃ
ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶତଟି ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ସେତୀରଗୁଡିକ, ଯୁଦ୍ଧର ଶେଷରେ ତୀରର ଭୟଙ୍କର ଗତିରେ ଚିଁଡ଼ି ଖସିଗଲା।
ତଦା ତତ୍ସୁମହତ୍କର୍ମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜ୍ଞଃ ସୁତୋ ବଲୀ । ସହସ୍ରେଣ ଶରାଣାଂ ଚ ତାଡଯନ୍ଵକ୍ଷସି ସ୍ଫୁଟମ୍
ସେ ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଏକ ହଜାର ତୀର ଦେଇ ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ଛାତିକୁ ଠିକ୍ ଘାତ କଲା।
ତାନପ୍ଯାଶୁ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ପୁଷ୍କଲଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ପୁନରପ୍ଯାଶୁ ସ୍ଵେ ଚାପେ ସମାଧତ୍ତାଯୁତଂ ଶରାନ୍
ପୁଷ୍କଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ସେତୀରଗୁଡିକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲା; ପୁନି ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଧନୁରେ ଦଶ ହଜାର ତୀର ଧରିଲା।
ତାନପ୍ଯାଶୁ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ପୁଷ୍କଲଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ତତୋଽତ୍ଯତଂ ପ୍ରକୁପିତଃ ଶରଵୃଷ୍ଟିମଥାକରୋତ୍
ପୁଷ୍କଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ସେତୀରଗୁଡିକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲା; ତାପରେ ଅତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତୀରର ବର୍ଷା ଛାଡ଼ିଲା।
ଶରଵୃଷ୍ଟିଂ ସମାଯାଂତୀଂ ମତ୍ଵା ଚଂପକ ଵୀରହା । ସାଧୁସାଧୁପ୍ରଶଂସଂତଂ ପୁଷ୍କଲଂ ସମତାଡଯତ୍
ତୀରର ବର୍ଷା ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଚମ୍ପକ, ଶୂରବୀରଙ୍କ ହନନକାରୀ, ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ 'ଶ୍ରେଷ୍ଠ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରି, ଘାତ କଲା।
ପୁଷ୍କଲଶ୍ଚଂପକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଵୀର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣୋଽସ୍ତ୍ରସମାଧତ୍ତ ସ୍ଵେ ଚାପେ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଵିତ୍
ପୁଷ୍କଳ, ଚମ୍ପକଙ୍କୁ ମହାବୀର୍ୟ ଦେଖି, ନିଜ ଧନୁରେ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲା, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ।
ତେନ ମୁକ୍ତଂ ମହାଶସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରଜଜ୍ଵାଲ ଦିଶୋ ଦଶ । ଖଂ ରୋଦସୀ ଵ୍ଯାପ୍ଯ ଵିଶ୍ଵଂ ପ୍ରଲଯଂ କର୍ତୁମୁଦ୍ଯତମ୍
ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ମହାସ୍ତ୍ର, ଦଶ ଦିଗରେ ଦେଉଁଠି ଜ୍ୱାଳାମୟ ହୋଇଗଲା; ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀକୁ ଭରି, ସମସ୍ତ ଜଗତକୁ ବିନାଶ କରିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲା।
ଚଂପକୋ ମୁକ୍ତମସ୍ତ୍ରଂ ତଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସର୍ଵାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦଃ । ତତ୍ସଂହର୍ତୁଂ ତଦେଵାସ୍ତ୍ରଂ ମୁମୋଚ ରିପୁମୁଦ୍ଯତମ୍
ଚମ୍ପକ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ସେ ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖି, ଶତ୍ରୁକୁ ନିବାରଣ କରିବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ସେଇ ଅସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲା।
ଦ୍ଵଯୋରେକତମଂ ତେଜଃ ପ୍ରଲଯଂ ମେନିରେ ଜନାଃ । ସଂଜହାର ତଦାସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରମେକୀଭୂତଂ ପରାସ୍ତ୍ରକମ୍
ଦୁଇଟି ଅସ୍ତ୍ରର ଏକତା ତେଜ ଦେଖି, ଲୋକେ ଭାବିଲେ ଯେ ବିନାଶ ହେବ; ତାପରେ, ସେ ଅସ୍ତ୍ର ଅନ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ସହିତ ଏକତା ହୋଇ, ନିବାରିତ ହେଲା।
ତତ୍କର୍ମଚାଦ୍ଭୁତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁଷ୍କଲସ୍ତିଷ୍ଠତିଷ୍ଠ ଚ । ବ୍ରୁଵଞ୍ଛରାନମୋଘାଂସ୍ତୁ ଚଂପକଂ ସ କ୍ରୁଧାହନତ୍
ସେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ପୁଷ୍କଳ 'ଥିବା, ଥିବା' ବୋଲି କହି, କ୍ରୋଧରେ ଚମ୍ପକଙ୍କୁ ଅଫଳ ତୀର ଦେଇ ଘାତ କଲା।
ଚଂପକସ୍ତାଞ୍ଛରାନ୍ମୁକ୍ତାନଗଣଯ୍ଯ ମହାମନାଃ । ରାମାସ୍ତ୍ରଂ ପ୍ରମୁମୋଚାଥ ପୁଷ୍କଲଂ ପ୍ରତି ଦାରୁଣମ୍
ଚମ୍ପକ, ମହାମନା, ପୁଷ୍କଳ ଛାଡ଼ିଥିବା ତୀରଗୁଡିକୁ ଅନ୍ୟାସାରେ ଦେଖି, ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଭୟଙ୍କର ରାମାସ୍ତ୍ର ଛାଡ଼ିଲା।
ତନ୍ମୁକ୍ତମସ୍ତ୍ରମାଲୋକ୍ଯ ଚଂପକେନ ମହାତ୍ମନା । ଛେତ୍ତୁଂ ଯାଵନ୍ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ତାଵଦ୍ଗ୍ରସ୍ତଃ ଶରେଣ ସଃ
ଚମ୍ପକଙ୍କ ମହାତ୍ମା ଦ୍ୱାରା ଛାଡ଼ାଯାଇଥିବା ଅସ୍ତ୍ରକୁ ଦେଖି, ପୁଷ୍କଳ ଏହାକୁ କାଟିବା ଚିନ୍ତା କରିବା ପୂର୍ବରୁ, ତୀରରେ ଧରି ପଡ଼ିଲା।
ବଦ୍ଧଶ୍ଚଂପକଵୀରେଣ ରଥେ ସ୍ଵେ ସ୍ଥାପିତଃ ପୁନଃ । ପୁରଂ ପ୍ରେଷଯିତୁଂ ତାଵନ୍ମନଶ୍ଚକ୍ରେ ମହାମନାଃ
ଚମ୍ପକ ବୀର ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧି ନିଜ ରଥରେ ପୁନି ବସାଇଦେଲା; ତାପରେ ମହାମନା ହୋଇ, ତାକୁ ସହରକୁ ପଠାଇବା ଚିନ୍ତା କଲା।
ହାହାକାରୋ ମହାନାସୀଦ୍ବଦ୍ଧେ ପୁଷ୍କଲସଂଜ୍ଞିକେ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପ୍ରଯଯୁର୍ଯୋଧାଃ ପଲାଯନପରାଯଣାଃ
ପୁଷ୍କଳ ବାନ୍ଧି ଯିବା ସମୟରେ ବଡ଼ ହାହାକାର ହେଲା; ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ପଳାଇବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।
ଭଗ୍ନାଂସ୍ତାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଶତ୍ରୁଘ୍ନୋ ହନୂମଂତମୁଵାଚ ହ । କେନ ଵୀରେଣ ମେ ଭଗ୍ନଂ ବଲଂ ଵୀରୈରଲଂକୃତମ୍
ସେମାନେ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ଦେଖି, ଶତୃଘ୍ନ ହନୁମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'କେଉଁ ବୀର ମୋ ଦଳକୁ, ଅନେକ ବୀରରେ ଭରିତ, ଭାଙ୍ଗିଦେଲା?'
ତଦୋଵାଚ ମହୀନାଥ ପୁଷ୍କଲଂ ପରଵୀରହା । ବଦ୍ଧ୍ଵା ନଯତି ଵୀରୋଽସୌ ଚଂପକଃ ସ୍ଵପଦୋଦ୍ଧୁରଃ
ତାପରେ ପୃଥିବୀର ନାଥ କହିଲେ: 'ସେ ବୀର ଚମ୍ପକ, ଶତ୍ରୁବୀରଙ୍କ ହନନକାରୀ, ପୁଷ୍କଳକୁ ବାନ୍ଧି ନିଜ ଶିବିରକୁ ନେଇଯାଉଛି।'