ପ୍ରତାପିନା ପ୍ରତାପାଗ୍ର୍ଯୋ ବଲମୋଦେନ ଚାଂଗଦଃ । ହର୍ଯକ୍ଷେଣ ନୀଲରତ୍ନଃ ସହଦେଵେନ ସତ୍ଯଵାନ୍
ପ୍ରତାପିନ ଓ ବଳମୋଦଙ୍କ ସହିତ ଅଙ୍ଗଦ, ହର୍ୟକ୍ଷ ସହିତ ନୀଳରତ୍ନ, ସହଦେବ ସହିତ ସତ୍ୟବାନ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ ।
ରାଜା ଵୀରମଣିର୍ଭୂରି ଦେଵେନ ଯୁଯୁଧେ ବଲୀ । ଅସୁତାପେନ ଚୋଗ୍ରାଶ୍ଵୋ ଯୁଯୁଧେ ବଲସଂଯୁତଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜା ବୀରମଣି ଭୂରିଦେବଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ; ଉଗ୍ରାଶ୍ୱ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁତାପଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ ।
ଦ୍ଵୈରଥଂ ତୁ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧମକୁର୍ଵନ୍ଯୁଦ୍ଧକୋଵିଦାଃ । ସର୍ଵେ ଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୁଶଲାଃ ସର୍ଵେ ଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦାଃ
ସମସ୍ତ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ, ଏକାଏକା ବଡ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ; ସମସ୍ତେ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ ।
ଏଵଂ ପ୍ରଵୃତ୍ତେ ସଂଗ୍ରାମେ ସୁରଥସ୍ଯ ସୁତୈସ୍ତଦା । ଅତ୍ଯଂତଂ କଦନଂ ତତ୍ର ବଭୂଵ ମୁନିସତ୍ତମ
ଏପରି ସୁରଥଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କରିବା ସମୟରେ, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠି ଅତି ଭୟଙ୍କର ହତ୍ୟା ଘଟିଲା ।
ପୁଷ୍କଲଶ୍ଚଂପକଂ ପ୍ରାହ କିଂ ନାମାସି ନୃପାତ୍ମଜ । ଧନ୍ଯୋସି ଯୋ ମଯା ସାର୍ଧଂ ରଣମଧ୍ଯମୁପେଯିଵାନ୍
ପୁଷ୍କଳ ଚମ୍ପକଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ: 'ତୁମର ନାମ କଣ, ରାଜପୁତ୍ର? ତୁମେ ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଯେ ଏହି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋ ସହିତ ପ୍ରବେଶ କରିଛ।'
ଇଦାନୀଂ ତିଷ୍ଠ କିଂ ଯାସି କଥଂ ତେ ଜୀଵିତଂ ଭଵେତ୍ । ଏହି ଯୁଦ୍ଧଂ ମଯା ସାର୍ଧଂ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦ
ଏବେ ତୁମେ ଦୃଢ଼ ହେଇ ଦଉ, କାହିଁକି ପଳାଇବାକୁ ଚାହୁଁଛ? କିପରି ତୁମର ଜୀବନ ରକ୍ଷା ହେବ? ଆସ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ ହୋଇ ମୋ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କର।
ଇତ୍ଯଭିଵ୍ଯାହୃତଂ ତସ୍ଯ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରାଜାତ୍ମଜୋ ବଲୀ । ଜଗାଦ ପୁଷ୍କଲଂ ଵୀରୋ ମେଘଗଂଭୀରଯା ଗିରା
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜପୁତ୍ର ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ, ତାଙ୍କର କଣ୍ଠ ମେଘର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି ଗଭୀର ଥିଲା।
ଚଂପକ ଉଵାଚ। ନ ନାମ୍ନା ନ କୁଲେନେଦଂ ଯୁଦ୍ଧମତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯତି । ତଥାପି ତଵ ଵକ୍ଷ୍ଯେଽହଂ ସ୍ଵନାମବଲପୂର୍ଵକମ୍
ଚମ୍ପକ କହିଲେ: 'ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧ ନାମ କିମ୍ବା କୁଳ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ଣ୍ଣୟ ହେଉନାହିଁ। ତଥାପି, ତୁମକୁ ମୋର ନାମ ଓ ଶକ୍ତି କହିବି।'
ମମ ମାତା ରାଘଵେଶୋ ମତ୍ପିତା ରାଘଵଃ ସ୍ମୃତଃ । ମମ ବଂଧୂ ରାମଚଂଦ୍ର ସ୍ଵଃଜନୋ ମମ ରାଘଵଃ
ମୋ ମା ରାଘବଙ୍କୁ ଭକ୍ତ, ମୋ ପିତାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ରାଘବ ଭାବରେ ଜଣାଯାଏ। ମୋର ବନ୍ଧୁ ରାମଚନ୍ଦ୍ର, ମୋ ଜନମାନ୍ୟ ଲୋକ ମଧ୍ୟ ରାଘବ।
ମନ୍ନାମ ରାମଦାସଶ୍ଚ ସଦା ରାମସ୍ଯ ସେଵକଃ । ତାରଯିଷ୍ଯତି ମାଂ ଯୁଦ୍ଧେ ରାମୋ ଭକ୍ତକୃପାକରଃ
ମୋର ନାମ ରାମଦାସ, ସଦା ରାମଙ୍କର ଦାସ। ରାମ, ଭକ୍ତଙ୍କୁ କୃପା କରିବାର ସାଗର, ଯୁଦ୍ଧରେ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରିବେ।
ଲୋକାନାଂ ମତମାସ୍ଥାଯ ପ୍ରବ୍ରଵୀମି ତଵାଧୁନା । ସୁରଥସ୍ଯ ସୁତଶ୍ଚାହଂ ମାତା ଵୀରଵତୀମମ
ଲୋକମାନଙ୍କର ମତ ଅନୁସରି, ଏବେ ତୁମକୁ କହୁଛି: ମୁଁ ସୁରଥଙ୍କର ପୁଅ, ମୋ ମା ଭୀରବତୀ।
ମନ୍ନାମଯୋ ମଧୌ ସର୍ଵାଞ୍ଛୋଭନାନ୍ଵିଦଧାତି ଵୈ । ମଧୁପାଯଂରସାଵା ସଂତ୍ଯଜଂତି ମଧୁମୋହିତାଃ
ମୋ ନାମ ମଧଉ; ସେ ସବୁ ଭଲ କାମ କରେ। ମଧର ମୋହରେ ପଡିଥିବା ଲୋକ ମଧୁପାନ ରସକୁ ଛାଡିଦିଅନ୍ତି।
ଵର୍ଣେନ ସ୍ଵର୍ଣସଦୃଶୋ ମଧ୍ଯେ ଲିଂଗଵପୁର୍ଧରଃ । ତଦାଖ୍ଯଯାଭିଧାଂ ଵୀର ଜାନୀହି ମମ ମୋହିନୀମ୍
ମୋ ରଙ୍ଗ ସୁନା ପରି, ମୁଁ ପୁରୁଷ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛି। ସେଇ ନାମରେ, ବୀର, ମୋର ମୋହନୀ ଚିହ୍ନକୁ ଜାଣ।
ଯୁଧ୍ଯସ୍ଵ ବାଣୈଃ ପ୍ରଧନେନ କୋ ଜେତୁଂ ହି ମାଂ କ୍ଷମଃ । ଇଦାନୀଂ ଦର୍ଶଯିଷ୍ଯାମି ସ୍ଵପରାକ୍ରମମଦ୍ଭୁତମ୍
ତୁମେ ଆଗରେ ଥିବା ବାଣରେ ଯୁଦ୍ଧ କର; କିଏ ମୋତେ ଜିତିପାରିବ? ଏବେ ମୁଁ ମୋର ଅଦ୍ଭୁତ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଇବି।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ପୁଷ୍କଲୋ ହୃଦି ତୋଷିତଃ । ତଂ ଦୁର୍ଜଯଂ ମନ୍ଯମାନଃ ଶରାନ୍ମୁଂଚନ୍ରଣେଽଭଵତ୍
ଶେଷ କହିଲେ: ଏହି ମହାନ କଥା ଶୁଣି, ପୁଷ୍କଳଙ୍କର ହୃଦୟ ଖୁସି ହେଲା। ତାଙ୍କୁ ଅଜୟ ଭାବି, ଯୁଦ୍ଧରେ ବାଣ ଛାଡିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶରସଂଘଂ ପ୍ରମୁଂଚଂତଂ କୋଟିଧା ପୁଷ୍କଲଂ ଯଯୌ । ଚଂପକଃ କୋପସଂଯୁକ୍ତୋ ଧନୁଃ ସଜ୍ଯମଥାକରୋତ୍
ପୁଷ୍କଳ ଅନେକ ବାଣ ଅଗଣିତ ଧାରାରେ ଛାଡିଲେ। ଚମ୍ପକ, କ୍ରୋଧରେ ଭରି, ଧନୁଷ୍ ତିଆରି କଲେ।
ମୁମୋଚ ନିଶିତାନ୍ବାଣାନ୍ଵୈରିଵୃଂଦଵିଦାରଣାନ୍ । ସ୍ଵନାମଚିହ୍ନିତାନ୍ସ୍ଵର୍ଣପୁଂଖଭାଗସମନ୍ଵିତାନ୍
ସେ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ଛାଡିଲେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ଦଳକୁ ଭାଙ୍ଗି ଦେଲେ, ନିଜ ନାମ ଲେଖା ଓ ସୁନା ପଙ୍ଖ ଲଗାଇଥିବା ବାଣ।
ତାଂଶ୍ଚିଚ୍ଛେଦ ମହାଵୀରଃ ପୁଷ୍କଲଃ ପ୍ରଧନାଂଗଣେ । ଶରାଂଧକାରଂ ସର୍ଵତ୍ର ମୁଂଚନ୍ବାଣାଞ୍ଛିଲାଶିତାନ୍
ମହାବୀର ପୁଷ୍କଳ ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ସେ ବାଣଗୁଡିକୁ କାଟିଦେଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦିଗରେ ପଥର ମୁଣ୍ଡ ଥିବା ବାଣ ଛାଡି, ସାରା ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରକୁ ବାଣର ଅନ୍ଧାର କରିଦେଲେ।
ସ୍ଵବାଣଚ୍ଛେଦନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃତଂ ଵୀରେଣ ଚଂପକଃ । ଆହ୍ଵଯାମାସ ବଲିନଂ ପୁଷ୍କଲଂ କୋପପୂରିତଃ
ନିଜ ବାଣକୁ ବୀର ପୁଷ୍କଳ କଟିଦେଉଥିବା ଦେଖି, ଚମ୍ପକ କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କଲେ।
ମା ପ୍ରଯାହି ରଣଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵେତି ବ୍ରୁଵନ୍ସମରେ ପୁନଃ । ପୁଷ୍କଲଂ ହୃଦଯେ ବାଣୈର୍ଵିଵ୍ଯାଧ ଦଶଭିସ୍ତ୍ଵରନ୍
ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ର ଛାଡି ଯିବନାହିଁ, ଏପରି କହି, ଚମ୍ପକ ପୁନି ଯୁଦ୍ଧରେ ଚିତ୍କାର କଲେ, ତେବେ ଦଶଟି ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ପୁଷ୍କଳଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ବିଦ୍ଧ କଲେ।
ତେ ବାଣାଃ ପୁଷ୍କଲସ୍ଯାହୋ ହୃଦଯେ ତୀଵ୍ରଵେଗିନଃ । ଆଗତ୍ଯ ସୁଭୃଶଂ ଲଗ୍ନାଃ ଶୋଣିତଂ ପପୁରୂର୍ଜିତମ୍
ସେ ବାଣଗୁଡିକ, ତୀବ୍ର ଓ ଶୀଘ୍ର, ପୁଷ୍କଳଙ୍କର ହୃଦୟକୁ ବିଦ୍ଧ କରି, ଗଭୀର ଭାବରେ ଲାଗି ତାଙ୍କର ରକ୍ତକୁ ପିଇଲେ।
ତୈର୍ବାଣୈର୍ଵ୍ଯଥିତୋ ଵୀରଃ ଶରାନ୍ପଂଚ ସମାଦଦେ । ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାନ୍ମହାକୋପାଦ୍ଵାରଯନ୍ପର୍ଵତାନିଵ
ସେ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ, ବୀର ପାଞ୍ଚଟି ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣ ନେଲେ, ବଡ଼ କ୍ରୋଧରେ ପାହାଡ଼କୁ ରୋକିବା ପରି ସେଗୁଡିକୁ ପ୍ରତିରୋଧ କଲେ।
ତେ ବାଣାସ୍ତସ୍ଯ ବାଣାଶ୍ଚ ପରସ୍ପରମଥୋର୍ଜିତାଃ । ଆକାଶେ ରଚିତାଶ୍ଛିନ୍ନାଃ ଶତଧା ରାଜସୂନୁନା
ସେମାନଙ୍କର ତୀର ଓ ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କର ତୀର, ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଟକରାଇଲା; ଆକାଶରେ ସେଗୁଡିକୁ ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଶତଟି ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗିଦେଲା।
ଛିତ୍ତ୍ଵା ବାଣାନ୍ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାଗ୍ରାନ୍ସୁରଥାଂଗୋଦ୍ଭଵୋ ବଲୀ । ବାଣାଞ୍ଛତଂ ସମାଧତ୍ତ ପୁଷ୍କଲଂ ତାଡିତୁଂ ହୃଦି
ସୁରଥାଙ୍କ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତୀର ଦେଇ, ସେଗୁଡିକୁ କାଟିଦେଲା; ତାପରେ ଏକ ଶତ ତୀର ଧନୁରେ ଧରି, ହୃଦୟକୁ ଘାତ କରିବାକୁ ତୟାରି କଲା।
ତେ ବାଣାଃ ଶତଧାଚ୍ଛିନ୍ନାଃ ପୁଷ୍କଲେନ ମହାତ୍ମନା । ଅପତନ୍ସମରୋପାଂତେ ଶରଵେଗପ୍ରପୀଡିତାଃ
ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ଶକ୍ତିରେ ଶତଟି ଖଣ୍ଡରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ସେତୀରଗୁଡିକ, ଯୁଦ୍ଧର ଶେଷରେ ତୀରର ଭୟଙ୍କର ଗତିରେ ଚିଁଡ଼ି ଖସିଗଲା।
ତଦା ତତ୍ସୁମହତ୍କର୍ମ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜ୍ଞଃ ସୁତୋ ବଲୀ । ସହସ୍ରେଣ ଶରାଣାଂ ଚ ତାଡଯନ୍ଵକ୍ଷସି ସ୍ଫୁଟମ୍
ସେ ମହାକାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, ଏକ ହଜାର ତୀର ଦେଇ ପୁଷ୍କଳଙ୍କ ଛାତିକୁ ଠିକ୍ ଘାତ କଲା।
ତାନପ୍ଯାଶୁ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ପୁଷ୍କଲଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ପୁନରପ୍ଯାଶୁ ସ୍ଵେ ଚାପେ ସମାଧତ୍ତାଯୁତଂ ଶରାନ୍
ପୁଷ୍କଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ସେତୀରଗୁଡିକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲା; ପୁନି ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଧନୁରେ ଦଶ ହଜାର ତୀର ଧରିଲା।
ତାନପ୍ଯାଶୁ ପ୍ରଚିଚ୍ଛେଦ ପୁଷ୍କଲଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ତତୋଽତ୍ଯତଂ ପ୍ରକୁପିତଃ ଶରଵୃଷ୍ଟିମଥାକରୋତ୍
ପୁଷ୍କଳ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାନୀ, ସେତୀରଗୁଡିକୁ ତୁରନ୍ତ କାଟିଦେଲା; ତାପରେ ଅତି କ୍ରୋଧିତ ହୋଇ, ତୀରର ବର୍ଷା ଛାଡ଼ିଲା।
ଶରଵୃଷ୍ଟିଂ ସମାଯାଂତୀଂ ମତ୍ଵା ଚଂପକ ଵୀରହା । ସାଧୁସାଧୁପ୍ରଶଂସଂତଂ ପୁଷ୍କଲଂ ସମତାଡଯତ୍
ତୀରର ବର୍ଷା ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଚମ୍ପକ, ଶୂରବୀରଙ୍କ ହନନକାରୀ, ପୁଷ୍କଳଙ୍କୁ 'ଶ୍ରେଷ୍ଠ' ବୋଲି ପ୍ରଶଂସା କରି, ଘାତ କଲା।
ପୁଷ୍କଲଶ୍ଚଂପକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମହାଵୀର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ବ୍ରହ୍ମଣୋଽସ୍ତ୍ରସମାଧତ୍ତ ସ୍ଵେ ଚାପେ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରଵିତ୍
ପୁଷ୍କଳ, ଚମ୍ପକଙ୍କୁ ମହାବୀର୍ୟ ଦେଖି, ନିଜ ଧନୁରେ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କଲା, ଯେଉଁଠି ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ।