ପୂଜ୍ଯଃ ସ ଏଵ ଭଗଵାନ୍ପୁରୁଷୋତ୍ତମସଂଜ୍ଞକଃ । ନାନା ପୁର୍ଯୋ ମଯା ଦୃଷ୍ଟାଃ ସର୍ଵପାପକ୍ଷଯଂକରାଃ
ସେଇ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ମୁଁ ବହୁତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଦେଖିଛି, ସେଗୁଡିକ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରନ୍ତି।
ଅଯୋଧ୍ଯା ସରଯୂସ୍ତାପୀ ତଥା ଦ୍ଵାରଂ ହରେଃ ପରମ୍ । ଅଵଂତୀ ଵିମଲା କାଂଚୀ ରେଵା ସାଗରଗାମିନୀ
ଅୟୋଧ୍ୟା, ସରୟୂ, ତାପୀ, ହରିଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱାର, ଅବନ୍ତୀ, ପବିତ୍ର କାଞ୍ଚୀ, ଏବଂ ସାଗରକୁ ବହୁଥିବା ରେବା—
ଗୋକର୍ଣଂ ହାଟକାଖ୍ଯଂ ଚ ହତ୍ଯାକୋଟିଵିନାଶନମ୍ । ମଲ୍ଲିକାଖ୍ଯୋ ମହାଶୈଲୋ ମୋକ୍ଷଦଃ ପଶ୍ଯତାଂ ନୃଣାମ୍
ଗୋକର୍ଣ୍ଣ, ହାଟକ ନାମକ ସ୍ଥାନ, ଯାହା ଅନେକ ହତ୍ୟାର ପାପକୁ ଦୂର କରେ; ମଲ୍ଲିକା ନାମକ ବଡ଼ ପାହାଡ଼, ଯାହା ଦେଖିଲେ ଲୋକମାନେ ମୁକ୍ତି ପାନ୍ତି—
ଯତ୍ରାଂଗେଷୁ ନୃଣାଂ ତୋଯଂ ଶ୍ଯାମଂ ଵା ନିର୍ମଲଂ ଭଵେତ୍ । ପାତକସ୍ଯାପହାରୀଦଂ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ତୁ ତୀର୍ଥକମ୍
ଯେଉଁଠି ଲୋକମାନଙ୍କର ଶରୀରରେ କଳା କିମ୍ବା ପବିତ୍ର ଜଳ ପଡ଼େ, ସେଉଁଠି ଥିବା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ, ଯାହାକୁ ମୁଁ ଦେଖିଛି, ପାପକୁ ଦୂର କରେ।
ମଯା ଦ୍ଵାରଵତୀ ଦୃଷ୍ଟା ସୁରାସୁର ନିଷେଵିତା । ଗୋମତୀ ଯତ୍ର ଵହତି ସାକ୍ଷାଦ୍ବ୍ରହ୍ମଜଲା ଶୁଭା
ମୁଁ ଦ୍ୱାରାବତୀ ଦେଖିଛି, ଯେଉଁଠି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ସେବନ କରନ୍ତି; ଯେଉଁଠି ଶୁଭ ଗୋମତୀ ନଦୀ ବହୁଛି, ସେଉଁଠି ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମା ଜଳ।
ଯତ୍ର ସ୍ଵାପୋ ଲଯଃ ପ୍ରୋକ୍ତୋ ମୃତିର୍ମୋକ୍ଷ ଇତି ଶ୍ରୁତିଃ । ଯସ୍ଯାଂ ସଂଵସତାଂ ନୄଣାଂ ନ କଲି ପ୍ରଭଵେତ୍କ୍ଵଚିତ୍
ଯେଉଁଠି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଶୟନ, ଲୟ, ମୃତ୍ୟୁ ଓ ମୁକ୍ତି ବିଷୟରେ କଥା ହୋଇଛି; ଯେଉଁଠି ରହୁଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କୁ କଳି ଏକଥି ଭିତରେ କେବେ ବ୍ୟାପି ନପାରେ—
ଚକ୍ରାଂକା ଯତ୍ର ପାଷାଣା ମାନଵା ଅପି ଚକ୍ରିଣଃ । ପଶଵଃ କୀଟପକ୍ଷ୍ଯାଦ୍ଯାଃ ସର୍ଵେ ଚକ୍ରଶରୀରିଣଃ
ଯେଉଁଠି ପାଷାଣରେ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ରହିଛି, ମାନବମାନେ ମଧ୍ୟ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ପଶୁ, କୀଟ, ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଚକ୍ର ଚିହ୍ନ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
ତ୍ରିଵିକ୍ରମୋ ଵସେଦ୍ଯସ୍ଯାଂ ସର୍ଵଲୋକୈକପାଲକଃ । ସା ପୁରୀ ତୁ ମହାପୁଣ୍ଯୈର୍ମଯା ଦୃଗ୍ଗୋଚରୀକୃତା
ଯେଉଁଠି ତ୍ରିବିକ୍ରମ ରହୁଛନ୍ତି, ସମସ୍ତ ଲୋକର ଏକମାତ୍ର ରକ୍ଷକ; ସେଇ ସହର ମହାପୁଣ୍ୟରେ ଭରିଥିବା, ମୁଁ ଏହାକୁ ଦେଖିଛି।
କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରଂ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଂ ସର୍ଵହତ୍ଯାପନୋଦନମ୍ । ସ୍ଯମଂତପଂଚକଂ ଯତ୍ର ମହାପାତକନାଶନମ୍
ମୁଁ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ର ଦେଖିଛି, ଯାହା ସମସ୍ତ ହତ୍ୟାର ପାପକୁ ଦୂର କରେ; ଏବଂ ସ୍ୟମନ୍ତପଞ୍ଚକ, ଯେଉଁଠି ମହାପାପ ମଧ୍ୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଵାରାଣସୀ ମଯା ଦୃଷ୍ଟା ଵିଶ୍ଵନାଥକୃତାଲଯା । ଯତ୍ରୋପଦିଶତେ ମଂତ୍ରଂ ତାରକଂ ବ୍ରହ୍ମସଂଜ୍ଞିତମ୍
ମୁଁ ବାରାଣସୀ ଦେଖିଛି, ଯାହା ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କର ନିବାସ; ଯେଉଁଠି ବ୍ରହ୍ମା ନାମକ ତାରକ ମନ୍ତ୍ର ଶିଖାଯାଏ।
ଯସ୍ଯାଂ ମୃତାଃ କୀଟପତଂଗଭୃଂଗାଃ ପଶ୍ଵାଦଯୋ ଵା ସୁରଯୋନଯୋ ଵା । ସ୍ଵକର୍ମସଂଭୋଗସୁଖଂ ଵିହାଯ ଗଚ୍ଛଂତି କୈଲାସମତୀତଦୁଃଖାଃ
ଏହି ସ୍ଥାନରେ ଯେଉଁଠି କୀଟ, ପତଙ୍ଗ, ମଧୁମକ୍ଷିକା, ପଶୁ ଓ ଦେବ ଯୋନିରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳ ଆନନ୍ଦକୁ ଛାଡ଼ି, ସମସ୍ତ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ କୈଳାସକୁ ଯାନ୍ତି।
ମଣିକର୍ଣିର୍ଯତ୍ର ତୀର୍ଥଂ ଯସ୍ଯାମୁତ୍ତରଵାହିନୀ । କରୋତି ସଂସୃତେର୍ବଂଧଚ୍ଛେଦଂ ପାପକୃତାମପି
ଯେଉଁଠି ମଣିକର୍ଣ୍ଣିକା ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ଅଛି, ଯେଉଁଠି ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ନଦୀ ବହୁଛି, ଏହା ସଂସାରର ବନ୍ଧନକୁ ଛିନ୍ଦି ଦେଇଥାଏ, ପାପୀମାନେ ମଧ୍ୟ ମୁକ୍ତି ପାନ୍ତି।
କପର୍ଦିନଃ କୁଂଡଲିନଃ ସର୍ପଭୂଷାଧରାଵରାଃ । ଗଜଚର୍ମପରୀଧାନା ଵସଂତି ଗତଦୁଃଖକାଃ
ସେଉଁଠି ଜଟାଧାରୀ, କୁଣ୍ଡଳି ଶିରୋଭୂଷା, ସର୍ପ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଥିବା, ହାତୀ ଚମଡ଼ ପିନ୍ଧିଥିବା ଲୋକମାନେ ରହୁଛନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ।
କାଲଭୈରଵନାମାତ୍ର କରୋତି ଯମଶାସନମ୍ । ନ କରୋତି ନୃଣାଂ ଵାର୍ତାଂ ଯମୋ ଦଂଡଧରଃ ପ୍ରଭୁଃ
କାଳଭୈରବ ନାମ ମାତ୍ରରେ ଯମଙ୍କର ଆଜ୍ଞା ବ୍ୟର୍ଥ ହୋଇଯାଏ; ଦଣ୍ଡଧାରୀ ଯମ ଲୋକମାନଙ୍କର କଥାରେ ଚିନ୍ତା କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଏତାଦୃଶୀ ମଯା ଦୃଷ୍ଟା କାଶୀ ଵିଶ୍ଵେଶ୍ଵରାଂକିତା । ଅନେକାନ୍ଯପି ତୀର୍ଥାନି ମଯା ଦୃଷ୍ଟାନି ଭୂମିପ
ମୁଁ ଏପରି କାଶୀ ଦେଖିଛି, ଯାହା ଉପରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଅଛି; ଏହା ସହ ମୁଁ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଛି, ରାଜା।
ପରମେକଂ ମହଚ୍ଚିତ୍ରଂ ଯଦ୍ଦୃଷ୍ଟଂ ନୀଲପର୍ଵତେ । ପୁରୁଷୋତ୍ତମସାନ୍ନିଧ୍ଯେ ତନ୍ନ କ୍ଵାପ୍ଯକ୍ଷିଗୋଚରମ୍
କିନ୍ତୁ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅଦ୍ଭୁତ ସ୍ଥାନ ମୁଁ ନୀଳ ପାହାଡ଼ରେ ଦେଖିଛି, ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ; ଏହା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ଥାନରେ ଦେଖିବାକୁ ମିଳେନାହିଁ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭାଷିତଂ ତସ୍ଯ ସୁରଥସ୍ଯାଂଗଦାନନାତ୍ । ସଜ୍ଜୀଭୂତା ରଣେ ସର୍ଵେ ରଥସ୍ଥା ରଣକୋଵିଦାଃ
ଶେଷ କହିଲେ — ସୁରଥଙ୍କ ଦୃଢ ମୁହଁରୁ କଥା ଶୁଣି, ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଯୋଦ୍ଧା ରଥରେ ଦଉଡିବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ସମର ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ ।
ପଟହାନାଂ ନିନାଦୋଽଭୂଦ୍ଭେରୀନାଦସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଵୀରାଣାଂ ଗର୍ଜନାନାଦାଃ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତା ରଣାଂଗଣେ
ଯୁଦ୍ଧ ଡାକର ଶବ୍ଦ, ତୁରୀର ଗଞ୍ଜ, ଏବଂ ବୀରମାନଙ୍କର ଗର୍ଜନାର ଶବ୍ଦ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା ।
ରଥଚୀତ୍କାରଶବ୍ଦେନ ଗଜାନାଂ ବୃଂହିତେନ ଚ । ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ତତ୍ସକଲଂ ଵିଶ୍ଵଂ ଦିଵଂ ଯାତୋ ମହାରଵଃ
ରଥର ଚକାର ଶବ୍ଦ ଓ ହାତୀମାନଙ୍କର ତୁରୀ ଶବ୍ଦରେ, ସେଇ ବଡ ହଲା ଦୁନିଆରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଇ, ଆକାଶକୁ ଯାଇପହଞ୍ଚିଲା ।
ରଣୋତ୍ସାହେନ ସଂଯୁକ୍ତା ଵୀରା ରଣଵିଶାରଦାଃ । କୁର୍ଵଂତି ଵିଵିଧାନ୍ନାଦାନ୍କାତରସ୍ଯ ଭଯଂକରାନ୍
ଯୁଦ୍ଧର ଉତ୍ସାହରେ ଭରିଥିବା, ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ ବୀରମାନେ, ଭୟଭୀତମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ଭୟଙ୍କର ଶବ୍ଦ କରିଥିଲେ ।
ଏଵଂ କୋଲାହଲେ ଵୃତ୍ତେ ସୁରଥୋ ନାମ ଭୂମିପଃ । ସ୍ଵସୁତୈଃ ସୈନିକୈଶ୍ଚାଥ ଵୃତଃ ପ୍ରାଯାଦ୍ରଣାଂଗଣେ
ଏପରି ହଲା ରବେ ରବେ, ରାଜା ସୁରଥ ନିଜ ପୁଅମାନେ ଓ ସେନାମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ଆଗେ ବଢିଲେ ।
ଗଜୈରଥୈର୍ହଯୈଃ ପତ୍ତିଵ୍ରଜୈଃ ପୂର୍ଣାଂ ତୁ ମେଦିନୀମ୍ । କୁର୍ଵନ୍ସମୁଦ୍ରଇଵ ତାଂ ପ୍ଲାଵଯନ୍ଦଦୃଶେ ଭଟୈଃ
ହାତୀ, ରଥ, ଘୋଡା ଓ ପଦାତିମାନେ ଦ୍ୱାରା ସେ ଭୂମିକୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ, ଯେଉଁ ଦୃଶ୍ୟ ଏକ ବଡ ସାଗର ଯେପରି ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଛି ।
ଶଂଖନାଦେନ ସଂଘୁଷ୍ଟଂ ଜଯନାଦୈସ୍ତଥୈଵ ଚ । ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତଂ ପ୍ରଧନୋଦ୍ଯୁକ୍ତଂ ସୁମତିଂ ପ୍ରାହ ଭୂମିପଃ
ଶଙ୍ଖର ଶବ୍ଦ ଓ ଜୟର ଉଚ୍ଚ ନାଦରେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ର ଗୁଞ୍ଜି ଉଠିଲା; ମୁଖ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଦେଖି, ରାଜା ସୁମତିଙ୍କୁ କହିଲେ ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଉଵାଚ। ଏଷ ରାଜା ସମାଯାତୋ ମହାସୈନ୍ଯପରୀଵୃତଃ । ଅତ୍ର ଯତ୍କୃତ୍ଯମସ୍ମାକଂ ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମହାମତେ
ଶତୃଘ୍ନ କହିଲେ — ଏଠାରେ ରାଜା ବଡ ସେନା ସହିତ ଆସୁଛନ୍ତି; ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏଠି ଆମେ କଣ କରିବା ଉଚିତ, ତୁମେ କହ ।
ସୁମତିରୁଵାଚ। ଯୋଦ୍ଧଵ୍ଯମତ୍ର ବହୁଭିର୍ଵୀରୈ ରଣଵିଶାରଦୈଃ । ପୁଷ୍କଲାଦିଭିରତ୍ଯୁଗ୍ରୈଃ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରାସ୍ତ୍ରକୋଵିଦୈଃ
ସୁମତି କହିଲେ — ଏଠି ବହୁ ସାହସୀ ଯୋଦ୍ଧା, ପୁଷ୍କଳ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଶସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ।
ରାଜ୍ଞା ସହ ସମୀରସ୍ଯ ପୁତ୍ରଃ ପରମଶୌର୍ଯଵାନ୍ । ଯୁଦ୍ଧଂ କରୋତୁ ସୁବଲଃ ପରଯୁଦ୍ଧଵିଶାରଦଃ
ରାଜାଙ୍କ ସହିତ ବାୟୁଦେବଙ୍କର ପୁଅ, ଅତି ସାହସିକ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସୁବଳ ଯୁଦ୍ଧ କରିବେ ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଇତି ବ୍ରୂତେ ମହାମାତ୍ଯୋ ଯାଵତ୍ତାଵନ୍ନୃପାତ୍ମଜାଃ । ରଣାଂଗଣେ ଧନୂଂଷ୍ଯଦ୍ଧା ସ୍ଫାରଯାମାସୁରୁଦ୍ଧତାଃ
ଶେଷ କହିଲେ — ଏପରି ମହାମାନ୍ତ୍ରୀ କହିବା ସମୟରେ, ରାଜପୁତ୍ରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଧନୁଷ ଉଠାଇ ଜୋରରେ ଟାଣିଲେ ।
ତାନ୍ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଯୋଧାଃ ସୁବଲାଃ ପୁଷ୍କଲାଦ୍ଯା ରଣୋତ୍କଟାଃ । ଅଭିଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଯଂଦନୈଃ ସ୍ଵୈର୍ଧନୁର୍ବାଣକରା ମତାଃ
ସେମାନେ ଦେଖି, ପୁଷ୍କଳ ଓ ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ, ନିଜ ରଥରେ ଧନୁଷ ଓ ବାଣ ଚଳାଇବାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଆଗକୁ ଆସିଲେ ।
ଚଂପକେନ ମହାଵୀରଃ ପୁଷ୍କଲଃ ପରମାସ୍ତ୍ରଵିତ୍ । ଦ୍ଵୈରଥେନୈଵ ଯୁଯୁଧେ ମହାଵୀରେଣ ଶାଲିନା
ମହାବୀର ପୁଷ୍କଳ, ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅସ୍ତ୍ରର ଜ୍ଞାତା, ଚମ୍ପକ ସହିତ ଶାଳିନ ମହାବୀରଙ୍କ ସହିତ ଏକାଏକା ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ ।
ମୋହକଂ ଯୋଧଯାମାସ ଜାନକିଃ ସ କୁଶଧ୍ଵଜଃ । ରିପୁଂଜଯେନ ଵିମଲୋ ଦୁର୍ଵାରେଣ ସୁବାହୁକଃ
ଜନକଙ୍କ ପୁଅ କୁଶଧ୍ୱଜ ମୋହକଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ; ବିମଳ ରିପୁଂଜୟଙ୍କ ସହିତ, ସୁବାହୁକ ଦୁର୍ବାରଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ ।