ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଵୈ ଭୂପ ଭୂଯାଚ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ । ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍
ନୈବେଦ୍ୟ ଭୋଗ କରିବା ପରେ, ହେ ଭୂପତି, ଚାରି ହାତ ପାଇଯାଏ; ଏଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ ଏକ ଉପାଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ କହାଯାଏ।
ତଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ମହାରାଜ ସର୍ଵାଶ୍ଚର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ରତ୍ନଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ନୃପତେର୍ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ସକୁଟୁଂବିନଃ
ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ରତ୍ନଗ୍ରୀବ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାରର ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଶୁଣ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଚତୁର୍ଭୁଜାଦିକଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦେଵଦାନଵଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଆସୀତ୍କାଂଚୀ ମହାରାଜ ପୁରୀ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା
ସେ ଚାରି ହାତ ଆଦି ଦୁର୍ଲଭ ଦେବ ଦାନବମାନେ ପାଇପାରିନଥିବା ରୂପ ପାଇଥିଲେ; ଏକ କାଞ୍ଚୀ ନାମକ ନଗର ଥିଲା, ଯାହା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଖ୍ୟାତି ଥିଲା।
ମହାଜନପରୀଵାରସମୃଦ୍ଧବଲଵାହନା । ଯସ୍ଯାଂ ଵସଂତି ଵିପ୍ରାଗ୍ର୍ଯାଃ ଷଟ୍କର୍ମନିରତା ଭୃଶମ୍
ଏହି ନଗରରେ ମହାଜନମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଓ ଯାନ ଥିଲା; ଯେଉଁଠି ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଛଅ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିରତ ଥିଲେ।
ସର୍ଵଭୂତହିତେ ଯୁକ୍ତା ରାମଭକ୍ତିଷୁ ଲାଲସାଃ । କ୍ଷତ୍ରିଯା ରଣକର୍ତାରଃ ସଂଗ୍ରାମେଽପ୍ଯପଲାଯିନଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥିଲେ, ରାମଭକ୍ତିରେ ଉତ୍ସୁକ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିର୍ଭୟ ଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପଳାଇ ଯାଉନଥିଲେ।
ପରଦାର ପରଦ୍ରଵ୍ଯ ପରଦ୍ରୋହପରାଙ୍ମୁଖାଃ । ଵୈଶ୍ଯାଃ କୁସୀଦକୃଷ୍ଯାଦିଵାଣିଜ୍ଯଶୁଭଵୃତ୍ତଯଃ
ଏମାନେ ପରଦାରା, ପରଧନ ଓ ପରକୁ କ୍ଷତି କରିବାରୁ ଦୂରେ ରହିଥିଲେ; ବୈଶ୍ୟମାନେ ଉଧାର, କୃଷି ଓ ସଠିକ ବ୍ୟବସାୟରେ ଲାଗିଥିଲେ।
କୁର୍ଵନ୍ତି ରଘୁନାଥସ୍ଯ ପଦାମ୍ଭୋଜେ ରତିଂ ସଦା । ଶୂଦ୍ରା ବ୍ରାହ୍ମଣସେଵାଭିର୍ଗତରାତ୍ରିଦିନାନ୍ତରାଃ
ସେମାନେ ସଦା ରଘୁନାଥଙ୍କର ପଦକମଳରେ ଭକ୍ତି ରଖିଥିଲେ; ଶୂଦ୍ରମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେବା କରି ଦିନ ରାତି ଅବିରତ ଅଟୁଟ ଭାବରେ କାଟିଥିଲେ।
କୁର୍ଵଂତି କଥନଂ ରାମରାମେତି ରସନାଗ୍ରତଃ । ପ୍ରାକୃତାଃ କେଽପି ନୋ ପାପଂ କୁର୍ଵଂତି ମନସାତ୍ର ଵୈ
ସେମାନେ ସଦା ରସନାର ଆଗରେ 'ରାମ, ରାମ' କହିଥିଲେ; ଏଠାରେ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ପାପ କରୁନଥିଲେ।
ଦାନଂ ଦଯା ଦମଃ ସତ୍ଯଂ ତତ୍ର ତିଷ୍ଠଂତି ନିତ୍ଯଶଃ । ଵଦତେ ନ ପରାବାଧଂ ଵାକ୍ଯଂ କୋଽପି ନରୋଽନଘଃ
ଦାନ, ଦୟା, ଦମ, ସତ୍ୟ ସେଠି ସଦା ରହିଥିଲା; କେହି ଅନ୍ୟକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥିବା କଥା କହୁନଥିଲେ, ହେ ନିର୍ମଳ।
ନ ପାରକ୍ଯେ ଧନେ ଲୋଭଂ କୁର୍ଵଂତି ନ ହି ପାତକମ୍ । ଏଵଂ ପ୍ରଜା ମହାରାଜ ରତ୍ନଗ୍ରୀଵେଣ ପାଲ୍ଯତେ
ଏମାନେ ପରଧନରେ ଲୋଭ କରୁନଥିଲେ, କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରୁନଥିଲେ; ଏଭଳି ପ୍ରଜା ରତ୍ନଗ୍ରୀବ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ, ହେ ମହାରାଜ।
ଷଷ୍ଠାଂଶଂ ତତ୍ର ଗୃହ୍ଣାତି ନାନ୍ଯଂ ଲୋଭଵିଵର୍ଜିତଃ । ଏଵଂ ପାଲଯମାନସ୍ଯ ପ୍ରଜାଧର୍ମେଣ ଭୂପତେଃ
ସେଠାରେ ରାଜା ଚଠିଅଂଶ ନେଇଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନେଇନାହାନ୍ତି, ଲୋଭ ରହିତ ହେଇ। ଏଭଳି ଧର୍ମରେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ସମୟରେ ଭୂପତି—
ଗତାନି ବହୁଵର୍ଷାଣି ସର୍ଵଭୋଗଵିଲାସିନଃ । ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ମହାରାଜ ଏକଦା ହ୍ଯୂଚିଵାନିଦମ୍
ବହୁ ବର୍ଷ ଯାଇଗଲା, ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିଲା। ତାପରେ, ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହିଳା, ଏକ ଦିନ ମହାରାଜା ଏହି କଥା କହିଲେ—
ପତିଵ୍ରତାଂ ଧର୍ମପତ୍ନୀଂ ପତିଵ୍ରତପରାଯଣାମ୍ । ପୁତ୍ରା ଜାତା ଵିଶାଲାକ୍ଷି ପ୍ରଜାରକ୍ଷା ଧୁରଂଧରାଃ
ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ତୁମେ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଓ ପତିପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ରଖିଛ। ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ପ୍ରଜା ରକ୍ଷାର ଭାର ଉଠାଇଛନ୍ତି।
ପରୀଵାରୋ ମହାନ୍ମହ୍ଯଂ ଵର୍ତତେ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ । ହସ୍ତିନୋ ମମ ଶୈଲାଭା ଵାଜିନଃ ପଵନୋପମାଃ
ମୋ ପାଖରେ ବଡ଼ ପରିବାର ଅଛି, ଦୁଃଖ ନାହିଁ। ମୋ ହାତୀମାନେ ପାହାଡ଼ ପରି, ଘୋଡ଼ାମାନେ ପବନ ପରି ତେଜ।
ରଥାଶ୍ଚ ସୁହଯୈର୍ଯୁକ୍ତା ଵର୍ତଂତେ ମମ ନିତ୍ଯଶଃ । ମହାଵିଷ୍ଣୁପ୍ରସାଦେନ କିଂଚିନ୍ନ୍ଯୂନଂ ମମାସ୍ତି ନ
ମୋ ରଥମାନେ ଭଲ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ ରହିଛନ୍ତି, ସବୁବେଳେ ମୋ ପାଖରେ ଅଛନ୍ତି। ବଡ଼ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପାରେ, ମୋ ପାଖରେ କିଛି ଅଭାବ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ମନୋରଥସ୍ତ୍ଵେକସ୍ତିଷ୍ଠତେ ମାନସେ ମମ । ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ମଯା ନାଦ୍ଯ କୃତଂ ପରମଶୋଭନେ
ତଥାପି, ମୋ ମନରେ ଏକ ଇଚ୍ଛା ଅଛି: ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୋଭା ଥିବା, ମୁଁ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରିନାହିଁ।
ଗର୍ଭଵାସଵିରାମାଯ କ୍ଷମଂ ଗୋଵିଂଦଶୋଭିତମ୍ । ଵୃଦ୍ଧୋ ଜାତୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ତାଵଦ୍ଵଲୀପଲିତଦେହଵାନ୍
ଗର୍ଭବାସରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ, ଗୋବିନ୍ଦ ଶୋଭିତ ତୀର୍ଥ ଉପଯୁକ୍ତ। ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ଶରୀରରେ ଭାଙ୍ଗ ଓ ପକା କେଶ ଦେଖାଯାଉଛି।
କରିଷ୍ଯାମି ମନୋହାରି ତୀର୍ଥସେଵନମାଦୃତଃ । ଯୋ ନରୋ ଜନ୍ମପର୍ଯଂତଂ ସ୍ଵୋଦରସ୍ଯ ପ୍ରପୂରକଃ
ମୁଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ମନୋହର ତୀର୍ଥ ସେବା କରିବି। ଯେ ଜଣେ ମଣିଷ ଜୀବନ ଭରି ନିଜ ପେଟ ଭରିବାରେ ଲାଗିଥାଏ—
ନ କରୋତି ହରେଃ ପୂଜାଂ ସ ନରୋ ଗୋଵୃଷଃ ସ୍ମୃତଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଗଚ୍ଛାମି ଭୋ ଭଦ୍ରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ପ୍ରତି ପ୍ରିଯେ
ଯଦି ସେ ହରିଙ୍କ ପୂଜା କରିନାହିଁ, ତେବେ ସେ ମଣିଷ ଗୋବୃଷ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ତେଣୁ, ଭଦ୍ରେ, ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାକୁ ଯାଉଛି।
ସକୁଟୁଂବଃ ସୁତେ ନ୍ଯସ୍ଯ ଧୁରଂ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ନିର୍ଭୃତାମ୍ । ଇତି ଵ୍ଯଵସ୍ଯ ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ହରିଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ନିଶାଂତରେ
ପରିବାର ସହିତ ରାଜ୍ୟର ଭାର ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଇ, ଏଭଳି ନିଷ୍ଚୟ କରି, ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ରାତି ଅଟେ।
ଅଦ୍ରାକ୍ଷୀତ୍ସ୍ଵପ୍ନମପ୍ଯେକଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ତାପସଂ ଵରମ୍ । ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ରାଜାସୌ କୃତ୍ଵା ସଂଧ୍ଯାଦିକାଃ କ୍ରିଯାଃ
ସେ ଏକ ସ୍ୱପ୍ନରେ ଦେଖିଲେ, ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାପସୀ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି, ରାଜା ସଂଧ୍ୟା ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ରିୟା କଲେ।
ସଭାଂ ମଂତ୍ରିଜନୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ସୁଖମାସେଦିଵାନ୍ମହାନ୍ । ତାଵଦ୍ଵିପ୍ରଂ ଦଦର୍ଶାଥ ତାପସଂ କୃଶଦେହିନମ୍
ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ସଭାରେ ସୁଖରେ ବସିଲେ ମହାରାଜା। ସେତେବେଳେ, ସେ ଦେଖିଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ତାପସୀ, ଶରୀର କ୍ଷୀଣ।
ଜଟାଵଲ୍କଲକୌପୀନଧାରିଣଂ ଦଂଡପାଣିନମ୍ । ଅନେକତୀର୍ଥସେଵାଭିଃ କୃତପୁଣ୍ଯକଲେଵରମ୍
ଜଟା, ଭାଲି ଓ କଉପୀନ ପିନ୍ଧିଥିବା, ଦଣ୍ଡ ହାତରେ ରଖିଥିବା, ଅନେକ ତୀର୍ଥ ସେବାର ପୁଣ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ଶରୀର।
ରାଜା ତଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଶିରସା ପ୍ରଣନାମ ମହାଭୁଜଃ । ଅର୍ଘ୍ଯପାଦ୍ଯାଦିକଂ ଚକ୍ରେ ପ୍ରହୃଷ୍ଟାତ୍ମା ମହୀପତିଃ
ରାଜା ସେଠିକୁ ଦେଖି, ଶିର ନମାଇଲେ, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ଖୁସି ହୋଇ ମହୀପତି ଅର୍ଘ୍ୟ, ପାଦ୍ୟ ଓ ଅନ୍ୟ ସମ୍ମାନ ଦେଲେ।
ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟଂ ଵିଶ୍ରାଂତଂ ପପ୍ରଚ୍ଛ ଵିଦିତଂ ଦ୍ଵିଜମ୍ । ସ୍ଵାମିଂସ୍ତ୍ଵଦ୍ଦର୍ଶନାନ୍ମେଽଦ୍ଯ ଗତଂ ଦେହସ୍ଯ ପାତକମ୍
ସେ ସୁଖରେ ବସି, ବିଶ୍ରାମ କରିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ: 'ସ୍ୱାମୀ, ଆଜି ଆପଣଙ୍କୁ ଦେଖି, ମୋ ଶରୀରର ପାପ ଦୂର ହୋଇଗଲା।'
ମହାଂତଃ କୃପଣାନ୍ପାତୁଂ ଯାଂତି ତଦ୍ଗେହମାଦରାତ୍ । ତସ୍ମାତ୍କଥଯ ଭୋ ଵିପ୍ର ଵୃଦ୍ଧସ୍ଯ ମମ ସଂପ୍ରତି
ବଡ଼ ଆତ୍ମାମାନେ କ୍ରୁପାରେ ଦୁଃଖୀଙ୍କ ଘରକୁ ଆଦର ସହିତ ଯାନ୍ତି। ତେଣୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବୃଦ୍ଧ ହେବାରେ ଏବେ ମୋତେ କହନ୍ତୁ—
କୋ ଦେଵୋ ଗର୍ଭନାଶାଯ କିଂ ତୀର୍ଥଂ ଚ କ୍ଷମଂ ଭଵେତ୍ । ଯୂଯଂ ସର୍ଵଗତାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ସମାଧିଧ୍ଯାନତତ୍ପରାଃ
କେଉଁ ଦେବତା ଗର୍ଭ ନାଶ ପାଇଁ, କେଉଁ ତୀର୍ଥ ଉପଯୁକ୍ତ? ଆପଣମାନେ ସବୁଠାରେ ଅଛନ୍ତି, ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଧ୍ୟାନ ଓ ସମାଧିରେ ଲଗିଥିବା।
ସର୍ଵତୀର୍ଥାଵଗାହେନ କୃତପୁଣ୍ଯାତ୍ମନୋଽମଲାଃ । ଯଥାଵଚ୍ଛୃଣ୍ଵତେ ମହ୍ଯଂ ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନାଯ ଵିସ୍ତରାତ୍
ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ପୁଣ୍ୟ ଆତ୍ମା ହୋଇ, ଆପଣମାନେ ପବିତ୍ର। ଏବେ ମୋ ପ୍ରଶ୍ନକୁ ବିସ୍ତାରରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ଶୁଣନ୍ତୁ।
କଥଯସ୍ଵ ପ୍ରସାଦେନ ସର୍ଵତୀର୍ଥଵିଚକ୍ଷଣ । ବ୍ରାହ୍ମଣ ଉଵାଚ। ଶୃଣୁ ରାଜେଂଦ୍ର ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଯତ୍ପୃଷ୍ଟଂ ତୀର୍ଥସେଵନମ୍
ରାଜା କହିଲେ, ମୋତେ ଦୟା କରି ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ବିଷୟରେ କହ। ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, ରାଜା, ଆପଣ ଯେଉଁ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନ ସେବନ ବିଷୟରେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ଏହା ବିଷୟରେ କହିବି, ଶୁଣନ୍ତୁ।
କସ୍ଯ ଦେଵସ୍ଯ କୃପଯା ଗର୍ଭନିର୍ଵାରଣଂ ଭଵେତ୍ । ସେଵ୍ଯଃ ଶ୍ରୀରାମଚଂଦ୍ରୋଽସୌ ସଂସାରଜ୍ଵରନାଶକଃ
କେଉଁ ଦେବତାଙ୍କର କୃପାରେ ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ? ଏହା ହେଉଛି ଶ୍ରୀରାମ, ଯିଏ ସଂସାର ଦୁଃଖକୁ ଦୂର କରନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ସେବନ କରିବା ଉଚିତ।