ନୀଲୀଵିକ୍ରଯକର୍ତାରୋ ଲାକ୍ଷାଵିକ୍ରଯକାରକାଃ । ଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଘୃତାଦୀନି ଵିକ୍ରୀଣାତି ସୁରାପକଃ
ଯେମାନେ ନୀଳ ଓ ଲାକ୍ଷା ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଘୃତ ଓ ଏପରି ପଦାର୍ଥ ବିକ୍ରୟ କରନ୍ତି, କିମ୍ବା ମଦ ତିଆରି କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପାହାଡ଼କୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ ।
କନ୍ଯାଂ ରୂପେଣ ସଂପନ୍ନାଂ ନ ଦଦ୍ଯାତ୍କୁଲଶୀଲିନେ । ଵିକ୍ରୀଣାତି ଦ୍ରଵ୍ଯଲୋଭାତ୍ପିତା ପାପେନ ମୋହିତଃ
ଏକ ପିତା, ଧନଲୋଭ ଓ ପାପରେ ମତିଭ୍ରଷ୍ଟ ହୋଇ, ନିଜ ରୂପବତୀ କନ୍ୟାକୁ ଉତ୍ତମ କୁଳରେ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ଯଦି ସେ ତାଙ୍କୁ ମୂଲ୍ୟରେ ବିକ୍ରୟ କରେ ।
ପତ୍ନୀଂ ଦୂଷଯତେ ଯସ୍ତୁ କୁଲଶୀଲଵତୀଂ ନରଃ । ସ୍ଵଯମେଵାତ୍ତି ମଧୁରଂ ବଂଧୁଭ୍ଯୋ ନ ଦଦାତି ଯଃ
ଯେ କୌଳୀନ ଶୀଳବତୀ ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ଅପମାନ କରେ, କିମ୍ବା ମିଠା ଖାଇବାକୁ ନିଜେ ଖାଇ ନିଜ ପରିବାରରେ ଅଂଶ ଦେଇନାହିଁ, ସେ ଅପରାଧୀ।
ଭୋଜନେ ବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ଥେ ଚ ପାକଭେଦଂ କରୋତି ଯଃ । କୃସରଂ ପାଯସଂ ଵାପି ନାର୍ଥିନଂ ଦାପଯେତ୍କୁଧୀଃ
ଯେ ଭୋଜନ ପାଇଁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅଲଗା ରାନ୍ଧେ, କିମ୍ବା ଚାଉଳ ଦୁଧରେ ରାନ୍ଧିଲେ ଅଥବା ଖିର ରାନ୍ଧିଲେ ଚାହିଁଥିବାକୁ ଦେଇନାହିଁ, ସେ ମନରେ ଦୁଷ୍ଟ।
ଅତିଥୀନଵମନ୍ଯଂତେ ସୂର୍ଯତାପାଦିତାପିତାନ୍ । ଅଂତରିକ୍ଷଭୁଜୋ ଯେ ଚ ଯେ ଚ ଵିଶ୍ଵାସଘାତକାଃ
ଯେ ଅତିଥିମାନେ ଯେ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଜଳିଗଲେ ତାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରନ୍ତି, ଯେ ଆକାଶକୁ ହାତ ଉଠାନ୍ତି, ଏବଂ ଯେ ବିଶ୍ୱାସ ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି—
ନ ପଶ୍ଯଂତି ମହାରାଜ ରଘୁନାଥ ପରାଙ୍ମୁଖାଃ । ଅସୌ ପୁଣ୍ଯୋ ଗିରିଵରଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଶୋଭିତଃ
ହେ ମହାରାଜ ରଘୁନାଥ, ଯେମାନେ ପଛ ଫେରିଯାନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ପବିତ୍ର ଗିରିକୁ ଦେଖିପାରନ୍ତି ନାହିଁ, ଯାହା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷମାନେ ଶୋଭା ଦେଇଛନ୍ତି।
ପଵିତ୍ରଯତି ସର୍ଵାନ୍ନୋ ଦର୍ଶନେନ ମନୋହରଃ । ଅତ୍ର ତିଷ୍ଠତି ଦେଵାନାଂ ମୁକୁଟୈରର୍ଚିତାଂଘ୍ରିକଃ
ମନୋହର ଦେଖାରେ, ଏହା ଦେଖିଲେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରେ; ଏଠାରେ ଦେବମାନଙ୍କର ମୁକୁଟ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ପଦ ଥିବା ଜଣେ ଦେଉଁଥିବା।
ପୁଣ୍ଯଵଦ୍ଭିର୍ଦର୍ଶନାର୍ହଃ ପୁଣ୍ଯଦଃ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଶ୍ରୁତଯୋ ନେତିନେତୀତି ବ୍ରୁଵାଣା ନ ଵିଦଂତି ଯମ୍
ଯେ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥିବା ପୁରୁଷୋତ୍ତମ; ଶ୍ରୁତିମାନେ 'ଏହା ନୁହେଁ, ଏହା ନୁହେଁ' କହିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ଯତ୍ପାଦରଜ ଇଂଦ୍ରାଦିଦେଵୈର୍ମୃଗ୍ଯଂ ସୁଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍ । ଵେଦାଂତାଦିଭିରନ୍ଯୂନୈର୍ଵାକ୍ଯୈର୍ଵିଦଂତି ଯଂ ବୁଧାଃ
ଯାହାର ପଦଧୂଳି ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବମାନେ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ; ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଉପନିଷଦ ଓ ଅନ୍ୟ ନିର୍ମଳ ଶାସ୍ତ୍ରର ବାକ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି।
ସୋଽତ୍ର ଶ୍ରୀମାନ୍ନୀଲଶୈଲେ ଵସତେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଃ । ଆରୁହ୍ଯ ତଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ସଂପୂଜ୍ଯ ସୁକୃତାଦିନା
ଏଠାରେ ଶ୍ରୀମାନ୍ ନୀଳପର୍ବତରେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ବସିଛନ୍ତି; ଏହି ପର୍ବତକୁ ଚଢି, ନମସ୍କାର ଓ ସଦ୍କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ପୂଜା କରି—
ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଭକ୍ଷଯିତ୍ଵା ଵୈ ଭୂପ ଭୂଯାଚ୍ଚତୁର୍ଭୁଜଃ । ଅତ୍ରାପ୍ଯୁଦାହରଂତୀମମିତିହାସଂ ପୁରାତନମ୍
ନୈବେଦ୍ୟ ଭୋଗ କରିବା ପରେ, ହେ ଭୂପତି, ଚାରି ହାତ ପାଇଯାଏ; ଏଠାରେ ପ୍ରାଚୀନ ଏକ ଉପାଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ କହାଯାଏ।
ତଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ମହାରାଜ ସର୍ଵାଶ୍ଚର୍ଯସମନ୍ଵିତମ୍ । ରତ୍ନଗ୍ରୀଵସ୍ଯ ନୃପତେର୍ଯଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ସକୁଟୁଂବିନଃ
ହେ ମହାରାଜ, ଏହି ରତ୍ନଗ୍ରୀବ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ପରିବାରର ଅଦ୍ଭୁତ ଘଟଣା ଶୁଣ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ।
ଚତୁର୍ଭୁଜାଦିକଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦେଵଦାନଵଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଆସୀତ୍କାଂଚୀ ମହାରାଜ ପୁରୀ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା
ସେ ଚାରି ହାତ ଆଦି ଦୁର୍ଲଭ ଦେବ ଦାନବମାନେ ପାଇପାରିନଥିବା ରୂପ ପାଇଥିଲେ; ଏକ କାଞ୍ଚୀ ନାମକ ନଗର ଥିଲା, ଯାହା ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ଖ୍ୟାତି ଥିଲା।
ମହାଜନପରୀଵାରସମୃଦ୍ଧବଲଵାହନା । ଯସ୍ଯାଂ ଵସଂତି ଵିପ୍ରାଗ୍ର୍ଯାଃ ଷଟ୍କର୍ମନିରତା ଭୃଶମ୍
ଏହି ନଗରରେ ମହାଜନମାନେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଓ ଯାନ ଥିଲା; ଯେଉଁଠି ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଛଅ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିରତ ଥିଲେ।
ସର୍ଵଭୂତହିତେ ଯୁକ୍ତା ରାମଭକ୍ତିଷୁ ଲାଲସାଃ । କ୍ଷତ୍ରିଯା ରଣକର୍ତାରଃ ସଂଗ୍ରାମେଽପ୍ଯପଲାଯିନଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଭଲରେ ଲାଗିଥିଲେ, ରାମଭକ୍ତିରେ ଉତ୍ସୁକ; କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ନିର୍ଭୟ ଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ପଳାଇ ଯାଉନଥିଲେ।
ପରଦାର ପରଦ୍ରଵ୍ଯ ପରଦ୍ରୋହପରାଙ୍ମୁଖାଃ । ଵୈଶ୍ଯାଃ କୁସୀଦକୃଷ୍ଯାଦିଵାଣିଜ୍ଯଶୁଭଵୃତ୍ତଯଃ
ଏମାନେ ପରଦାରା, ପରଧନ ଓ ପରକୁ କ୍ଷତି କରିବାରୁ ଦୂରେ ରହିଥିଲେ; ବୈଶ୍ୟମାନେ ଉଧାର, କୃଷି ଓ ସଠିକ ବ୍ୟବସାୟରେ ଲାଗିଥିଲେ।
କୁର୍ଵନ୍ତି ରଘୁନାଥସ୍ଯ ପଦାମ୍ଭୋଜେ ରତିଂ ସଦା । ଶୂଦ୍ରା ବ୍ରାହ୍ମଣସେଵାଭିର୍ଗତରାତ୍ରିଦିନାନ୍ତରାଃ
ସେମାନେ ସଦା ରଘୁନାଥଙ୍କର ପଦକମଳରେ ଭକ୍ତି ରଖିଥିଲେ; ଶୂଦ୍ରମାନେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେବା କରି ଦିନ ରାତି ଅବିରତ ଅଟୁଟ ଭାବରେ କାଟିଥିଲେ।
କୁର୍ଵଂତି କଥନଂ ରାମରାମେତି ରସନାଗ୍ରତଃ । ପ୍ରାକୃତାଃ କେଽପି ନୋ ପାପଂ କୁର୍ଵଂତି ମନସାତ୍ର ଵୈ
ସେମାନେ ସଦା ରସନାର ଆଗରେ 'ରାମ, ରାମ' କହିଥିଲେ; ଏଠାରେ ସାଧାରଣ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ମନରେ ପାପ କରୁନଥିଲେ।
ଦାନଂ ଦଯା ଦମଃ ସତ୍ଯଂ ତତ୍ର ତିଷ୍ଠଂତି ନିତ୍ଯଶଃ । ଵଦତେ ନ ପରାବାଧଂ ଵାକ୍ଯଂ କୋଽପି ନରୋଽନଘଃ
ଦାନ, ଦୟା, ଦମ, ସତ୍ୟ ସେଠି ସଦା ରହିଥିଲା; କେହି ଅନ୍ୟକୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥିବା କଥା କହୁନଥିଲେ, ହେ ନିର୍ମଳ।
ନ ପାରକ୍ଯେ ଧନେ ଲୋଭଂ କୁର୍ଵଂତି ନ ହି ପାତକମ୍ । ଏଵଂ ପ୍ରଜା ମହାରାଜ ରତ୍ନଗ୍ରୀଵେଣ ପାଲ୍ଯତେ
ଏମାନେ ପରଧନରେ ଲୋଭ କରୁନଥିଲେ, କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରୁନଥିଲେ; ଏଭଳି ପ୍ରଜା ରତ୍ନଗ୍ରୀବ ରାଜା ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ ହେଉଥିଲେ, ହେ ମହାରାଜ।
ଷଷ୍ଠାଂଶଂ ତତ୍ର ଗୃହ୍ଣାତି ନାନ୍ଯଂ ଲୋଭଵିଵର୍ଜିତଃ । ଏଵଂ ପାଲଯମାନସ୍ଯ ପ୍ରଜାଧର୍ମେଣ ଭୂପତେଃ
ସେଠାରେ ରାଜା ଚଠିଅଂଶ ନେଇଥାନ୍ତି, ଅନ୍ୟ କିଛି ନେଇନାହାନ୍ତି, ଲୋଭ ରହିତ ହେଇ। ଏଭଳି ଧର୍ମରେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ସମୟରେ ଭୂପତି—
ଗତାନି ବହୁଵର୍ଷାଣି ସର୍ଵଭୋଗଵିଲାସିନଃ । ଵିଶାଲାକ୍ଷୀଂ ମହାରାଜ ଏକଦା ହ୍ଯୂଚିଵାନିଦମ୍
ବହୁ ବର୍ଷ ଯାଇଗଲା, ସମସ୍ତ ଭୋଗ ଆନନ୍ଦରେ ଭରିଥିଲା। ତାପରେ, ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ମହିଳା, ଏକ ଦିନ ମହାରାଜା ଏହି କଥା କହିଲେ—
ପତିଵ୍ରତାଂ ଧର୍ମପତ୍ନୀଂ ପତିଵ୍ରତପରାଯଣାମ୍ । ପୁତ୍ରା ଜାତା ଵିଶାଲାକ୍ଷି ପ୍ରଜାରକ୍ଷା ଧୁରଂଧରାଃ
ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା, ତୁମେ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ଓ ପତିପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ରଖିଛ। ପୁଅମାନେ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି, ପ୍ରଜା ରକ୍ଷାର ଭାର ଉଠାଇଛନ୍ତି।
ପରୀଵାରୋ ମହାନ୍ମହ୍ଯଂ ଵର୍ତତେ ଵିଗତଜ୍ଵରଃ । ହସ୍ତିନୋ ମମ ଶୈଲାଭା ଵାଜିନଃ ପଵନୋପମାଃ
ମୋ ପାଖରେ ବଡ଼ ପରିବାର ଅଛି, ଦୁଃଖ ନାହିଁ। ମୋ ହାତୀମାନେ ପାହାଡ଼ ପରି, ଘୋଡ଼ାମାନେ ପବନ ପରି ତେଜ।
ରଥାଶ୍ଚ ସୁହଯୈର୍ଯୁକ୍ତା ଵର୍ତଂତେ ମମ ନିତ୍ଯଶଃ । ମହାଵିଷ୍ଣୁପ୍ରସାଦେନ କିଂଚିନ୍ନ୍ଯୂନଂ ମମାସ୍ତି ନ
ମୋ ରଥମାନେ ଭଲ ଘୋଡ଼ା ସହିତ ଯୋଗାଯୋଗ ରହିଛନ୍ତି, ସବୁବେଳେ ମୋ ପାଖରେ ଅଛନ୍ତି। ବଡ଼ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର କୃପାରେ, ମୋ ପାଖରେ କିଛି ଅଭାବ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ମନୋରଥସ୍ତ୍ଵେକସ୍ତିଷ୍ଠତେ ମାନସେ ମମ । ପରଂ ତୀର୍ଥଂ ମଯା ନାଦ୍ଯ କୃତଂ ପରମଶୋଭନେ
ତଥାପି, ମୋ ମନରେ ଏକ ଇଚ୍ଛା ଅଛି: ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଶୋଭା ଥିବା, ମୁଁ ଏଯାଁ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରା କରିନାହିଁ।
ଗର୍ଭଵାସଵିରାମାଯ କ୍ଷମଂ ଗୋଵିଂଦଶୋଭିତମ୍ । ଵୃଦ୍ଧୋ ଜାତୋଽସ୍ମ୍ଯହଂ ତାଵଦ୍ଵଲୀପଲିତଦେହଵାନ୍
ଗର୍ଭବାସରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇବା ପାଇଁ, ଗୋବିନ୍ଦ ଶୋଭିତ ତୀର୍ଥ ଉପଯୁକ୍ତ। ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଯାଇଛି, ଶରୀରରେ ଭାଙ୍ଗ ଓ ପକା କେଶ ଦେଖାଯାଉଛି।
କରିଷ୍ଯାମି ମନୋହାରି ତୀର୍ଥସେଵନମାଦୃତଃ । ଯୋ ନରୋ ଜନ୍ମପର୍ଯଂତଂ ସ୍ଵୋଦରସ୍ଯ ପ୍ରପୂରକଃ
ମୁଁ ଭକ୍ତି ସହିତ ମନୋହର ତୀର୍ଥ ସେବା କରିବି। ଯେ ଜଣେ ମଣିଷ ଜୀବନ ଭରି ନିଜ ପେଟ ଭରିବାରେ ଲାଗିଥାଏ—
ନ କରୋତି ହରେଃ ପୂଜାଂ ସ ନରୋ ଗୋଵୃଷଃ ସ୍ମୃତଃ । ତସ୍ମାଦ୍ଗଚ୍ଛାମି ଭୋ ଭଦ୍ରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ପ୍ରତି ପ୍ରିଯେ
ଯଦି ସେ ହରିଙ୍କ ପୂଜା କରିନାହିଁ, ତେବେ ସେ ମଣିଷ ଗୋବୃଷ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ। ତେଣୁ, ଭଦ୍ରେ, ପ୍ରିୟେ, ମୁଁ ତୀର୍ଥ ଯାତ୍ରାକୁ ଯାଉଛି।
ସକୁଟୁଂବଃ ସୁତେ ନ୍ଯସ୍ଯ ଧୁରଂ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ ନିର୍ଭୃତାମ୍ । ଇତି ଵ୍ଯଵସ୍ଯ ସଂଧ୍ଯାଯାଂ ହରିଂ ଧ୍ଯାଯନ୍ନିଶାଂତରେ
ପରିବାର ସହିତ ରାଜ୍ୟର ଭାର ପୁଅଙ୍କୁ ଦେଇ, ଏଭଳି ନିଷ୍ଚୟ କରି, ସଂଧ୍ୟାବେଳେ ହରିଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି ରାତି ଅଟେ।