ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଗୋକର୍ଣଂ କେଵଲଂ ଶୈଵଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ପରମପାଵନମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ମୃତୋ ନରୋ ରାଜନ୍ଶିଵଃ ସ୍ଯାନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କେବଳ ଶିବଙ୍କର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର; ଏଠାରେ ଯେଉଁ ମଣିଷ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବ ହୁଏ, ରାଜା।
ସ୍ଥଲେ ଜଲେଂତରିକ୍ଷେ ଚ ଜଂତୁସ୍ତତ୍ର ମୃଯେତ ଚେତ୍ । ତଦା କୈଲାସଶିଖରୋ ଶିଵଃ ସଂଭୂଯ ଦୀଵ୍ଯତି
ମାଟି, ପାଣି କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରେ, ସେବେ କୈଳାଶ ଶିଖରର ଶିବ ଦେଖାଦେଇ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ଅତ୍ର ଗୋକର୍ଣତୀର୍ଥେ ସ୍ଯାନ୍ମୃତସ୍ଯ ନ ପୁନର୍ଭଵଃ । ଶିଵେନ ସ ସମଂ ରାଜନ୍ମୁକ୍ତିଂ ଯାସ୍ଯତି କର୍ହିଚିତ୍
ଏହି ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ତୀର୍ଥରେ ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ; ଶିବଙ୍କ ସହିତ କେବେ ନା କେବେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ, ରାଜା।
ଅସ୍ଯାପି ତଵ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଗୋକର୍ଣସ୍ଯ ମହାମତେ । ଵର୍ଣଯାମି ଯଦାକର୍ଣି ମଯା ବ୍ରହ୍ମମୁଖାତ୍ପ୍ରଭୋ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଗୋକର୍ଣ୍ଣର ମହିମା କହିବି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ; ଯେଉଁଥିକି ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିଲି, ପ୍ରଭୁ।
ପ୍ରଯାଗାଦେକଗଵ୍ଯୂତୌ ଗୁରୁତୀର୍ଥସମୀପଗଃ । ମର୍ଯାଦାପର୍ଵତୋ ଯୋଽଯଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯଦର୍ଶନଃ
ପ୍ରୟାଗ ନିକଟରେ, ଗୋଧାନ ଦୂରରେ, ମହାତୀର୍ଥ ପାଖରେ, ଏକ ପବିତ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିବା ସୀମା ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ତତ୍ରୈକଃ କର୍କଟୋ ନାମ ଭିଲ୍ଲ ଆସୀତ୍ସୁଦାରୁଣଃ । ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଜରା ନାମ ସା ଜଘ୍ନେ ପତିପଂଚକମ୍
ସେଠାରେ 'କର୍କଟ' ନାମକ ଏକ ଭିଲ୍ଲ ଜଣେ ବହୁତ ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଜଣାଣୀ 'ଜରା' ନାମ, ସେ ପଞ୍ଚଟି ପତିକୁ ମାରିଦେଇଥିଲେ।
ସା ଜରା ଵିଷସଂଯୁକ୍ତଂ ଷଷ୍ଠଂ କର୍କଟକଂ ତଦା । ଅକରୋନ୍ମୋଦକଂ ହଂତୁଂ ତଦା ତେନ ସ୍ଵସୁଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ସେ ବୃଦ୍ଧା ଜଣେ ବିଷ ମିଶାଇ ଛଅଟିଏ ମିଠା ତିଆରି କଲେ, ତାଙ୍କର ଭଉଣୀଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିବା ଭଳି, ତାହା ସେ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ନିଜାଯା ମୁଖତୋ ରାଜନ୍ଭିଲ୍ଲେନ ଚ ମହାତ୍ମନା । ବାଲାଂ ତାଂ ହଂତୁମାରେଭେ କର୍କଟୋ ଭୃଶଦାରୁଣଃ
ହେ ରାଜା, ସେ ମହାତ୍ମା ଭିଲ୍ଲ ନିଜ ଜଣେ ଜନାନୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ସେଇ ଝିଅଟିକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କର୍କଟଟି ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।
ଖଙ୍ଗପାଣିର୍ଯଦା ଯାତି ତଦ୍ଵଧାଯ ସ ଭିଲ୍ଲପଃ । ଯାଵତ୍ତାଵତ୍ତୁ ସା ଯାଯାଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନିଜଵଧୋଦ୍ଯମମ୍
ଭିଲ୍ଲ ତାଲୱାର ହାତରେ ନେଇ ତାକୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଲେ, ତାହା ଜାଣି ସେ ଝିଅଟି ତୁରନ୍ତ ପଳାଇଗଲେ।
ଵନମଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ଭୀତା ନିଜପ୍ରାଣପରୀପ୍ସଯା । ତାମନୁଦ୍ରଵତା ତେନ କର୍କଟେନ ମହୀପତେ
ନିଜ ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚାଇବା ଆଶାରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେ ଝିଅଟି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ, ଏବଂ ସେ କର୍କଟଟି ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲା, ହେ ରାଜା।
ଅତ୍ର ଗୋକର୍ଣତୀର୍ଥେ ତୁ ଗୃହୀତା ଖଙ୍ଗପାଣିନା । ଶିରଶ୍ଛିତ୍ଵା ତୁ ଖଙ୍ଗେନ ପାତଯିତ୍ଵା ଜଲେ ଵପୁଃ
ସେଠାରେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ତୀରେ, ତାଲୱାର ଧାରଣ କରିଥିବା ଭିଲ୍ଲ ତାକୁ ଧରିଲେ; ତାଲୱାରରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ଶରୀରଟିକୁ ଜଳରେ ପକାଇଦେଲେ।
ତସ୍ଯ ଗୋକର୍ଣତୀର୍ଥସ୍ଯ ନିଜସ୍ଥାନମଗାଚ୍ଚ ସଃ । ସା ଜରା ତତ୍ର ଗୋକର୍ଣେ ପାପାପି ନିଧନଂ ଗତା
ସେ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ତୀରରୁ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ; ସେ ବୃଦ୍ଧା ଜଣେ ତାହାଁରେ, ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ, ପାପି ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ।
କୈଲାସଶିଖରେ ରାଜନ୍ପାର୍ଵତ୍ଯା ଅଭଵତ୍ସଖୀ । ଅହଂ କଥିତଵାନେତତ୍ତଵ ଗୋକର୍ଣଵୈଭଵମ୍
ହେ ରାଜା, କୈଳାସ ଶିଖରରେ ମୁଁ ପାର୍ବତୀଙ୍କ ସହ ମିତ୍ରୀ ହୋଇଥିଲି; ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଗୋକର୍ଣ୍ଣର ମହିମା କହିଲି।
ଶିଵକାଂଚ୍ଯାଶ୍ଚ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପଵିତ୍ରଂ ଵର୍ଣଯାମି ତେ । ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥତଟସ୍ଥାଯାଂ ଶିଵକାଂଚ୍ଯାମପି ପ୍ରଭୋ
ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଶିବକାଞ୍ଚୀର ପବିତ୍ର ମହିମା ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି, ଯାହା ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ, ହେ ପ୍ରଭୁ।
ଗତିଃ ସା ପରମା ପୁଂସାଂ ଗୋକର୍ଣେ ଯା ମଯୋଦିତା । ଅତ୍ର ଶ୍ରୀମନ୍ମହାଦେଵୋ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସର୍ଵସୁରେଶ୍ଵରମ୍
ଗୋକର୍ଣ୍ଣରେ ଯେଉଁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଗତି ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ପାଆନ୍ତି, ମୁଁ ଯାହା କହିଛି—ଏଠି ଶ୍ରୀମାନ୍ ମହାଦେବ ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ଆରାଧ୍ଯ ଭକ୍ତରାଜତ୍ଵଂ ଲେଭେ ଜ୍ଞାନଂ ଚ ତାତ୍ଵିକମ୍ । ଅତଃ ସର୍ଵେ ଵଯଂ ପୁତ୍ରା ବ୍ରହ୍ମଣସ୍ତଂ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ସେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରାଜା ହେବା ଓ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ପାଇଥିଲେ; ଏହି କାରଣରୁ, ହେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁଅମାନେ, ଆମେ ସମସ୍ତେ ସେଇ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ।
ଆରାଧଯାମଃ ସତତଂ ସଦ୍ଭକ୍ତିଜ୍ଞାନଲିପ୍ସଯା । ଅତ୍ର ବାଣାସୁରୋ ରାଜନ୍ନାରରାଧ ମହେଶ୍ଵରମ୍
ଆମେ ସଦା ସତ୍ୟ ଭକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନ ଆଶାରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁ; ଏଠି, ହେ ରାଜା, ବାଣାସୁର ମଧ୍ୟ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିଲେ।
ନିରାହାରୋ ଵର୍ଷଶତଂ ତଦ୍ଗୁଣତ୍ଵବୁଭୂଷଯା । ତସ୍ମୈ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ଗଣତ୍ଵଂ ଦତ୍ତଵାନ୍ନିଜମ୍
ସେ ନିଜକୁ ତାଙ୍କର ସେବକ ହେବା ଆଶାରେ ଶତବର୍ଷ ଉପବାସ ରହିଥିଲେ; ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ, ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ନିଜ ସେବକତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ।
ସ୍ଵଯଂ ଚ ସର୍ଵଦା ତସ୍ଯ ପୁରପାଲୋ ବଭୂଵହ । ଇଯଂ ପୁରୀ ପୁରା ରାଜନ୍ନାସୀଦ୍ଵିଷ୍ଣୋର୍ମହାତ୍ମନଃ
ମୁଁ ସେଠାରେ ସଦା ତାଙ୍କର ସହରର ରକ୍ଷକ ହୋଇ ରହିଲି; ଏହି ସହର ପୂର୍ବେ ମହାତ୍ମା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସ ଥିଲା, ହେ ରାଜା।
ଦତ୍ତା ଶିଵାଯ ତୁଷ୍ଟେନ ତପସା ତସ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁନା । ଅସ୍ଯାମେକଂ ପୁରାଵୃତ୍ତଂ ମହଦାଶ୍ଚର୍ଯକାରକମ୍
ବିଷ୍ଣୁ ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଏହି ସହର ଶିବଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ; ଏଠି ଏକ ବଡ଼ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଘଟଣା ଘଟିଥିଲା।
ଵିପ୍ରସ୍ଯ ଶିଵଭକ୍ତସ୍ଯ ଵୈକୁଂଠାପ୍ତିର୍ଯଥାଭଵତ୍ । ଏକସ୍ତୁ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ରାଜନ୍ ହେରଂବୋ ନାମ ଧାର୍ମିକଃ
ଏଠି ଏକ ଶିବଭକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବୈକୁଣ୍ଠ ପ୍ରାପ୍ତି କେମିତି କଲେ—ଏଠି ଏକ ଧର୍ମିକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ନାମ ହେଉଛି ହେରମ୍ବ।
କାଯେନ ମନସା ଵାଚା ଶିଵପୂଜାରତଃ ସଦା । ଏକଦା ସ ମହାଭାଗଃ ଶିଵତୀର୍ଥାନି ପର୍ଯଟନ୍
ସେ ଶରୀର, ମନ ଓ କଥାରେ ସଦା ଶିବପୂଜାରେ ଲିନ ଥିଲେ; ଏକଦିନ ସେ ମହାଭାଗ୍ୟବାନ୍ ଶିବତୀର୍ଥମାନେ ଦର୍ଶନ କରୁଥିଲେ।
ଶିଵଭକ୍ତଃ ଶିଵେ ରାଜନ୍ଶିଵକାଂଚ୍ଯାମିହାଗତଃ । ଏନାଂ ମନୋହରାଂ ଚୈଵ ନ ତତ୍ଯାଜ ସ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍
ହେ ରାଜା, ସେ ଶିବଭକ୍ତ ଏଠି ଶିବକାଞ୍ଚୀକୁ ଆସିଥିଲେ; ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଏହି ଆকৰ୍ଷଣୀୟ ସ୍ଥାନକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିଲେ ନାହିଁ।
ପଶ୍ଚାତ୍ତତ୍ରୈଵ ତତ୍ଯାଜ ପ୍ରାଣାନସ୍ଯା ଜଲାଂତରେ । ତତ୍ରୈଵ ଶ୍ରୀମହାଦେଵଗଣାସ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମମ୍
ପରେ ସେଠାରେ, ଜଳ ମଧ୍ୟରେ, ସେ ନିଜ ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କଲେ; ସେଠାରେ ଶ୍ରୀମହାଦେବଙ୍କ ଗଣମାନେ ସେଇ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ନୀତ୍ଵା କୈଲାସମଚଲଂ ଚେଲୁସ୍ତଦନୁଶାସନାତ୍ । ଅଥ ମଧ୍ଯେ ସମାଯାତା ଗଣା ଵୈକୁଂଠତୋ ହରେଃ
କୈଳାସ ପର୍ବତକୁ ଆଣି, ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଗଣମାନେ ଏହାକୁ ଚଳାଇଲେ; ଏହି ସମୟରେ, ହରିଙ୍କ ବୈକୁଣ୍ଠରୁ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆସିଲେ।
ତେଭ୍ଯୋ ବଲାତ୍ସମାଦାତୁଂ ତଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମୁଦ୍ଯତାଃ । ଆସୀତ୍ତେଷାଂ ମହଯୁଦ୍ଧଂ ଗଣାନାଂ ହରିଶର୍ଵଯୋଃ
ସେମାନଙ୍କ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଶକ୍ତିବାନ୍ତ ଭାବରେ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରି, ହରି ଓ ଶର୍ବଙ୍କ ଗଣମାନେ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତତ୍ର ଯୁଦ୍ଧେନ ଵୈକେଷାଂ ଵିଜଯୋ ନ ପରାଜଯଃ । ତତ୍ର ଵୈକୁଂଠତୋ ଵିଷ୍ଣୁରାଗତୋ ଗରୁଡାସନଃ
ସେଠାରେ ବୈଷ୍ଣବ ଗଣମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ, କିନ୍ତୁ ଜିତିବା କିମ୍ବା ହାରିବା ହେଲାନି; ତାପରେ ବୈକୁଣ୍ଠରୁ ଗରୁଡ଼ରେ ବସି ବିଷ୍ଣୁ ଆସିଲେ।
କୈଲାସାଦ୍ଵୃଷଭାରୂଢୋ ମହେଶଶ୍ଚ ତ୍ରିଲୋକଧୃକ୍ । ତାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ମୁଖଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିହସ୍ଯ ଜଗଦୀଶ୍ଵରୌ
କୈଳାସରୁ ବୃଷଭରେ ଚଢ଼ି ତିନି ଲୋକର ଧାରକ ମହେଶ ଆସିଲେ; ଦୁଇ ଜଗତ୍ନାଥ ଏକାପର ମୁହଁକୁ ଦେଖି ହସିଲେ।
ପଶ୍ଯତସ୍ମ ମହଦ୍ଯୁଦ୍ଧଂ ନଭସ୍ଯେଵ ଗଣୈଃ କୃତମ୍ । ଅଥ ସ୍ଵୀଯାନ୍ଗଣାନ୍ଵିଷ୍ଣୁଃ ଶୈଵାଂଶ୍ଚ ଦିଵି ଯୁଦ୍ଧତଃ
ସେମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଗଣମାନେ ଆକାଶରେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ; ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁ ନିଜ ଗଣମାନେ ଓ ଶିବଙ୍କ ଗଣମାନେ ଦିବି ଯୁଦ୍ଧ କରିବାରୁ ରୋକିଲେ।
ନିଵାର୍ଯ ତଂ ଦ୍ଵିଜଂ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯମାରୋପ୍ଯାଗାଚ୍ଛିଵାଲଯମ୍ । ଶିଵେନ ତଦ୍ଗଣୈଶ୍ଚାପି ସ୍ଵକୀଯୈରପି ମାଧଵଃ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଗରୁଡ଼ରେ ବସାଇ, ଯୁଦ୍ଧକୁ ରୋକି ଶିବଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ; ଶିବ ତାଙ୍କ ଗଣମାନେ ସହିତ ଓ ମାଧବ ନିଜ ଗଣମାନେ ସହିତ ଏହି ଯାତ୍ରାରେ ଯୋଗ ଦେଲେ।