ପଦ୍ମପୁରାଣମ୍

ଵିଲଲାପ ପତିଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିକୀର୍ଣାଵଯଵଂ ରଣେ । ପ୍ରଭାଵତ୍ଯଶ୍ରୁପୂର୍ଣାକ୍ଷୀ ମୁକ୍ତକେଶୀ ଘନସ୍ତନୀ

ଯୁଦ୍ଧ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପତିଙ୍କ ଭାଗିଯାଇଥିବା ଦେହ ଦେଖି, ପ୍ରଭାବତୀ ଅଶ୍ରୁଭରା ଚକ୍ଷୁ, ଖୋଲା କେଶ ଓ ଭାରି ଅସ୍ତନ ନିଆଁ, ବିଲାପ କରିଲେ।

ହା ନାଥ ବଲଵିକ୍ରାଂତ କାଂତଦେହ ଜଗତ୍ପ୍ରିଯ । ମାଂ ତ୍ଵଂ ଵିହାଯ କିଂ ଚାତ୍ର କୈଵଲ୍ଯଂ ଗତଵାନସି

'ହା ନାଥ, ବଳବୀର, ପ୍ରିୟ ଦେହ, ଜଗତର ଆଦରଣୀୟ! ଆପଣ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ଏହି ଏକାନ୍ତତାକୁ କାହିଁକି ପାଇଲେ?'

ଜରାକୁଷ୍ଠାଦିଭିର୍ଵ୍ଯାପ୍ତଂ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଦେହଂ ତ୍ଯଜଂତି ନ । ଦେହିନୋଽନ୍ଯେ ପରଂ କାଂତଂ ତ୍ଵଯା ଦେହୋ ଵୃଥୋଜ୍ଝିତଃ

'ଅନ୍ୟମାନେ ଜରା, କୁଷ୍ଠ ଓ ଅନ୍ୟ ରୋଗରେ ଦେହ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହେବାକୁ ଜାଣିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେହ ଛାଡ଼ନାହାନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଆପଣ, ପ୍ରିୟ, ଦେହକୁ ଅପରିଗ୍ରହ ଭାବରେ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।'

ତଵ ଦେହେନ ଦିଵ୍ଯେନ ହାରକଂ ଭୂଷ୍ଯତେ ପ୍ରିଯ । ରଣୋତ୍ସୁକେନ ଭଵତା ଯା ଵେଣୀ ଗ୍ରଥିତା ମମ

'ଆପଣଙ୍କ ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଦ୍ୱାରା, ପ୍ରିୟ, ମୋ ହାର ଶୋଭା ପାଉଛି; ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆପଣ ଯେଉଁ ବେଣୀ ଗଠିତ କରିଥିଲେ, ସେହି—'

ତାମୁଦ୍ଗ୍ରଥଯ ଵୈଧଵ୍ଯଦୁଃଖାର୍ତ୍ତାଯାଃ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରିଯ । ଏଵଂ ଵିଲପତୀଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ବଲରାଜ୍ଞୀଂ ସମୁଦ୍ରଜଃ । ଦୁଃଖିତଃ ଶୁକ୍ରମିତ୍ଯାହ ବଲଂ ଜୀଵଯ ଭାର୍ଗଵ

'ସେହି ବେଣୀକୁ ଆପଣ ନିଜେ ଖୋଲନ୍ତୁ, ବିଧବା ଦୁଃଖରେ ଅତିବ୍ୟାକୁଳ ମୋ ପାଇଁ, ପ୍ରିୟ।' ଏଭଳି ବିଲାପ କରୁଥିବା ବଳାଙ୍କ ରାଣୀକୁ ଦେଖି, ସମୁଦ୍ରଜ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭାର୍ଗବ, ବଳାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦିଅ।'

ଶୁକ୍ର ଉଵାଚ-। ଇଚ୍ଛଯାମରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ତଂ କଥଂ ଜୀଵଯାମ୍ଯହମ୍ । ତଥାପି ମଂତ୍ରସାମର୍ଥ୍ଯାଦ୍ଵାଚମୁଚ୍ଚାରଯିଷ୍ଯତି

ଶୁକ୍ର କହିଲେ— ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ପାଇଛି, ମୁଁ କିପରି ତାଙ୍କୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଇପାରିବି? ତଥାପି, ମୋ ମନ୍ତ୍ରର ଶକ୍ତିରେ, ସେ କଥା କହିବ।

ଜାଲଂଧର ଉଵାଚ-। ବଲସ୍ଯ ରୂପ ଵଚନଂ ଶ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛାମି ଭାର୍ଗଵ । ଜାଲଂଧରେଣୈଵମୁକ୍ତଃ କ୍ଷଣଂ ଧ୍ଯାନପରୋଽଭଵତ୍

ଜାଲନ୍ଧର କହିଲେ— ଭାର୍ଗବ, ମୁଁ ତାଙ୍କର ରୂପ, ଶକ୍ତି ଓ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ। ଏପରି ଜାଲନ୍ଧର କହିବା ପରେ, ସେ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଧ୍ୟାନରେ ଲିନ ହେଲେ।

ଅଥୋଦତିଷ୍ଠଦ୍ଵଦନାତ୍ସ୍ଵନଃ ଶ୍ରୋତ୍ରମନୋରମଃ । ପ୍ରଭାଵତୀଂ ପ୍ରତି ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଵାଦ୍ଯଭାଂଡା ଦିଵୋତ୍ଥିତଃ

ତାପରେ, ତାଙ୍କର ମୁଁହରୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ଶବ୍ଦ ଉପଜିଲା, ଯାହା କାନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଲା; ପ୍ରଭାବତୀଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି ଶବ୍ଦ ସ୍ପଷ୍ଟ ହେଲା, ଏବଂ ଦିବ୍ୟ ସଙ୍ଗୀତ ଉପକରଣ ମନୋରମ ଭାବେ ଚାଲିଗଲା।

ପ୍ରଭାଵତି ସ୍ଵଦେହଂ ତ୍ଵଂ ମମାଂଗେଷୁ ଲଯଂ ନଯ । ଇତି ତସ୍ଯ ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ନଦୀ ଜାତା ପ୍ରଭାଵତୀ

“ପ୍ରଭାବତୀ, ତୁମ ଦେହକୁ ମୋ ଅଙ୍ଗରେ ଏକତା କର।” ଏହି କଥା ଶୁଣି ପ୍ରଭାବତୀ ଏକ ନଦୀରୂପେ ପରିଣତ ହେଲେ।

ବଲାଙ୍ଗେଷ୍ଵେଵ ଲୀନା ସା ସୁମେରୋଃ ପୂର୍ଵଵାହିନୀ । ଯସ୍ଯାସ୍ତୋଯେନ ସଂଜାତା ରତ୍ନାନାଂ କାଂତିରୁତ୍ତମା

ସେ, ବଳଙ୍ଗରେ ଏକତା ହୋଇ, ସୁମେରୁ ପାହାଡ଼ରୁ ପୂର୍ବ ଦିଗକୁ ବହିଲେ; ତାଙ୍କର ଜଳରୁ ରତ୍ନମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚମକ ଉପଜିଲା।

ନାରଦ ଉଵାଚ- ଅତ୍ରୋତ୍ତରେ ମଯା ଗତ୍ଵା କଥିତଂ ସିଂଧୁସୂନଵେ । ତ୍ଵାଂ ହଂତୁ ସର୍ଵଵୀରେଶ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶଂଭୁନା କୃତା । ଶ୍ରୁତ୍ଵେତ୍ଥଂ ମଦ୍ଵଚୋ ରାଜଂସ୍ତତଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ସୋଽସୁରଃ

ନାରଦ କହିଲେ— ଏଠାରେ, ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ଯାଇ, ମୁଁ ସିନ୍ଧୁପୁତ୍ରକୁ କହିଲି— “ଶମ୍ଭୁ ସମସ୍ତ ବୀରମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁ, ତୁମକୁ ହଂତିବା ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରିଛନ୍ତି।” ଏପରି ମୋର କଥା ଶୁଣି, ରାଜା, ସେ ଅସୁର ମୋତେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।

ଜାଲଂଧର ଉଵାଚ-। କିମସ୍ତି ଶୂଲିନୋ ଗେହେ ରତ୍ନଜାତଂ ମହାମୁନେ । ତନ୍ମମାଚକ୍ଷ୍ଵ ସକଲଂ ନାସ୍ତି ଯୁଦ୍ଧଂ ନିରାମିଷମ୍

ଜାଲନ୍ଧର କହିଲେ— ମହାମୁନି, ଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଘରେ କିଛି ରତ୍ନ ରହିଛି କି? ସବୁ କଥା ମୋତେ କହ, କାରଣ ଉପହାର ନଥିଲେ ଯୁଦ୍ଧ ହେବା ନାହିଁ।

ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଭୂତିର୍ଗାତ୍ରେ ଵୃଷୋ ଜୀର୍ଣଃ ଫଣିନୋଂଽଗେ ଗଲେ ଵିଷମ୍ । ଭିକ୍ଷାପାତ୍ରଂ କରେ ପୁତ୍ରୌ ଗଜାନନ ଷଡାନନୌ

ନାରଦ କହିଲେ— ତାଙ୍କର ଧନ ହେଉଛି ଦେହରେ ଭସ୍ମ, ଏକ ପୁରୁଣା ବୃଷ, ଗଳାରେ ସାପ, ଗଳାରେ ବିଷ, ହାତରେ ଭିକ୍ଷାପାତ୍ର; ତାଙ୍କର ପୁଅମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ଗଜମୁଖ ଓ ଷଡମୁଖ।

ଇତ୍ଯାଦି ଵିଭଵସ୍ତସ୍ଯ ଯଦନ୍ଯତ୍ତନ୍ନିବୋଧ ମେ । ତନଯା ଗିରିରାଜସ୍ଯ ଵିଶାଲା ହ୍ଯୁନ୍ନତସ୍ତନୀ

ଏପରି ତାଙ୍କର ସମ୍ପଦ; ଆଉ କିଛି ଅଛି, ଶୁଣ। ତାଙ୍କର ଜୀବନୀ ସେ ପାହାଡ଼ର ରାଜାର କନ୍ୟା, ଚଉଡ଼ା କଟି ଓ ଉଚ୍ଚ ଉରୁ।

ଦଗ୍ଧସ୍ମରୋଽପି ଭଗଵାନ୍ଯସ୍ଯାରୂପେଣ ମୋହିତଃ । ମହେଶୋ ଯଦ୍ଵିନୋଦାଯ କୁରୁତେ ନିତ୍ଯ କୌତୁକମ୍

ଯଦିଓ କାମଦେବ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ତଥାପି ସେ ତାଙ୍କ ରୂପରେ ମୋହିତ ହେଲେ। ମହେଶ୍ଵର ନିଜ ଆନନ୍ଦ ପାଇଁ ସଦା ଅଦ୍ଭୁତ କୌତୁକ କରନ୍ତି।

ନୃତ୍ଯନ୍ଗାଯଂଶ୍ଚ ତାଞ୍ଛଂଭୁଃ ସ୍ଵଯଂ ଭଵତି ହାସକଃ । ସା ପାର୍ଵତୀତି ଵିଖ୍ଯାତା ସୌଂଦର୍ଯାଵଧି ଦୈଵତମ୍

ନୃତ୍ୟ ଓ ଗାନ ପାଇଁ ଶମ୍ଭୁ ନିଜେ ହସାନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ହସାଇବାକୁ। ସେ ପାର୍ବତୀ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଦେବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୌନ୍ଦର୍ୟର ସୀମା।

ଵୃଂଦା ଵରାଂଗନା ରାଜନ୍ନିମାଶ୍ଚାପ୍ସରସଃ ଶୁଭାଃ । ନ ଚାପ୍ନୁଵଂତି ପାର୍ଵତ୍ଯାଃ ଷୋଡଶୀମପି ତାଂ କଲାମ୍

ରାଜା, ବୃନ୍ଦା ସର୍ବୋତ୍ତମ ନାରୀ, ଏହି ଅପ୍ସରାମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର; କିନ୍ତୁ ପାର୍ବତୀଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ୟର ଏକ ଶୋଡ଼ଶି ଅଂଶ ମଧ୍ୟ ପାଇପାରିନାହାନ୍ତି।

ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵାହଂ ମହୀପାଲ ଜାଲଂଧରମମର୍ଷଣମ୍ । ପଶ୍ଯତାଂ ସର୍ଵଦୈତ୍ଯାନାମଂତର୍ଧାନଂ ଗତଃ କ୍ଷଣାତ୍

ଏପରି କହି, ମୁଁ, ମହୀପତି, ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କୁ ଅବିଚଳ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଦୈତ୍ୟମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲି।

ଅଥ ସ ପ୍ରେଷଯଦ୍ଦୂତଂ ସିଂଧୁଜଃ ସିଂହିକାସୁତମ୍ । କ୍ଷଣେନାସାଦ୍ଯ କୈଲାସଂ ଦେଵାଵାସମପଶ୍ଯତ

ତାପରେ ସିନ୍ଧୁପୁତ୍ର ସିଂହିକାର ପୁଅକୁ ଦୂତ ଭାବେ ପଠାଇଲେ। ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ କୈଳାସକୁ ପହଞ୍ଚି, ଦେବମାନଙ୍କର ନିବାସ ଦେଖିଲେ।

ଅତ୍ରାଂତରେ ହରିର୍ଭୀମମାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ତୁ ତଦା ହରମ୍ । ଜଗାମାଲକ୍ଷିତସ୍ତୂର୍ଣଂ କ୍ଷୀରାବ୍ଧିଂ ଭେଦଶଂକଯା

ଏହି ମଧ୍ୟରେ, ହରି ଭୀମଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଇ, ହରଙ୍କୁ ଦେଖି, ଚୁପଚାପ ଶୀଘ୍ର ଦୁଧ ସାଗରକୁ ଗଲେ, ଭଙ୍ଗ ହେବା ଆଶଙ୍କା କରି।

ଦଦର୍ଶ ରାହୁର୍ଭଵନଂ ଶଂକରସ୍ଯାତିଦୀପ୍ତିମତ୍ । ଆତ୍ମାନମାତ୍ମନା ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କିମିତ୍ଯାହ ସୁଵିସ୍ମିତଃ

ରାହୁ ଶଂକରଙ୍କର ଅତି ଦୀପ୍ତିମୟ ମନ୍ଦିର ଦେଖିଲେ। ନିଜକୁ ନିଜ ଚୟାରେ ଦେଖି, ଅତି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ପଚାରିଲେ— 'ଏହା କଣ?'

ପ୍ରଵେଷ୍ଟୁକାମୋ ବଲିଭିର୍ଦ୍ଵାରି ଦ୍ଵାସ୍ଥୈର୍ନିରୋଧିତଃ । ଯତ୍ନଵାନ୍ସ ନିଷିଦ୍ଧୋଽପି ତଦା ତେ ପ୍ରୋଦ୍ଯତାଯୁଧାଃ

ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦ୍ୱାରପାଳମାନେ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ। ସେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କୁ ବାରଣ କରି, ଅସ୍ତ୍ର ଉଠାଇଲେ।

ତାନ୍ନିଵାର୍ଯ ଗଣାନ୍ନଂଦୀ ଵ୍ଯାଜହାର ଵିଧୁଂତୁଦମ୍ । କସ୍ତ୍ଵଂ କସ୍ମାଦିହାଯାତଃ କିଂ କାର୍ଯଂ ତଵ ବର୍ବର । ବ୍ରୂହି କାର୍ଯଂ ଗଣା ଯାଵତ୍ତ୍ଵାଂ ନ ହନ୍ଯୁର୍ଭଯାଵହାଃ

ନନ୍ଦୀ ଗଣମାନେକୁ ରୋକି, ଚନ୍ଦ୍ର ଖାଇଥିବାକୁ କହିଲେ— 'ତୁମେ କି? କାହିଁକି ଏଠାକୁ ଆସିଛ? ତୁମର କାମ କଣ, ବାରବର? କାମ କହ, ନାହିଁଲେ ଏହି ଭୟଙ୍କର ଗଣମାନେ ତୁମକୁ ମାରିଦେବେ।'

ରାହୁରୁଵାଚ-। ଦୂତୋ ଜାଲଂଧରସ୍ଯାହଂ ତ୍ଵଂ ମାଂ ଶର୍ଵାଂତିକେ ନଯ । ନ ଵାଚ୍ଯମଂତରେ ଦ୍ଵାସ୍ଥ ମହାରାଜପ୍ରଯୋଜନମ୍

ରାହୁ କହିଲେ— ମୁଁ ଜାଲନ୍ଧରଙ୍କ ଦୂତ। ମୋତେ ଶିବଙ୍କ ସମ୍ନାନ୍ଧିକେ ନେଇଯାଅ। ଦ୍ୱାରୀ, ଏଠି ମହାରାଜଙ୍କ କାମ ଚାଲିଛି, ତୁମେ ଅନ୍ୟ କିଛି କହିବା ଦରକାର ନାହିଁ।

ନଂଦୀ ଦୂତୋକ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ନୀଲଲୋହିତମାଯଯୌ । ଦଂଡଵତ୍ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଗ୍ରେ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଶଂକରମବ୍ରଵୀତ୍

ଦୂତର କଥା ଶୁଣି ନନ୍ଦୀ, ନୀଳ ଓ ଲାଲ ରଙ୍ଗରେ, ଶିବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ। ସମ୍ମାନରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି, ଶିବଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ଉଭେଇ କହିଲେ।

ସୈଂହିକେଯୋ ମହାରାଜ ଦ୍ଵାରେ ତିଷ୍ଠତି କାର୍ଯତଃ । ସ ପ୍ରଯାତ୍ଵଥଵାଯାତୁ ଭଵାନାଜ୍ଞପ୍ତୁମର୍ହତି

ମହାରାଜ, ସିଂହିକାଙ୍କ ପୁଅ ଦ୍ୱାରେ କାମ ନେଇ ଉଭେଇଛି। ତାକୁ ଯିବାକୁ ଦିଅ କିମ୍ବା ଭିତରକୁ ଆଣ; ଆପଣଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅନୁସାରେ ହେବ।

ନଂଦିନୋକ୍ତମଥାକର୍ଣ୍ଯ ତ୍ଵରନ୍ନିଵ ମହେଶ୍ଵରଃ । ସୁପ୍ତାମଂତଃପୁରାଦ୍ଦେଵୀଂ ପ୍ରସ୍ଥାପ୍ଯ ଚ ସଖୀଵୃତାମ୍

ନନ୍ଦୀଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମହେଶ୍ୱର, ଅତି ତ୍ୱରାନ୍ବିତ ଭାବରେ, ଅନ୍ତଃପୁରରେ ଶୁଇଥିବା ଦେବୀଙ୍କୁ ସଖୀମାନେ ସହିତ ପଠାଇଦେଲେ।

ପଶ୍ଚାଦ୍ଵାସ୍ଥଂ ଜଗାଦାଥ ନଂଦିନ୍ଦୂତଂ ପ୍ରଵେଶଯ । ତତୋ ହସ୍ତେ ପ୍ରଗୃହ୍ଯାମୁଂ ଦୂତଂ ନଂଦୀ ମହାବଲଃ

ତାପରେ ଦ୍ୱାରୀଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ନନ୍ଦୀ, ଦୂତକୁ ଭିତରକୁ ଆଣ।' ଏହାପରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନନ୍ଦୀ ଦୂତକୁ ହାତ ଧରି ଆଣିଲେ।

ଆନଯାମାସ ଦେଵାନାଂ ମଧ୍ଯେ ଶଂଭୁମଦର୍ଶଯତ୍ । ତଂ ଦଦର୍ଶ ତଦା ରାହୁର୍ଜଟିଲଂ ନୀଲମାତ୍ମନି

ସେ ଦୂତକୁ ଦେବମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଆଣି ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ। ତାପରେ ରାହୁ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ— ଜଟାଧାରୀ, ନୀଳ ରଙ୍ଗର ଶରୀର।