ମଯାନୃତଂ ଵଚୋଭୀତ୍ଯା କଥିତଂ ନ ଗୁରୁଦ୍ରୁହା । ତସ୍ମାନ୍ମମୋପରି କୃପାଂ କୁରୁ ଧର୍ମଶିରୋମଣେ
‘ଭୟରେ ମୁଁ ଅସତ୍ୟ କହିଥିଲି, ଗୁରୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ୱେଷରୁ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ଧର୍ମର ମଣି, ମୋପରି ଦୟା କରନ୍ତୁ'.
ତଦାନୁଗ୍ରହମାଧାଚ୍ଚ ସର୍ଵଭକ୍ଷୋ ଭଵାଞ୍ଛୁଚିଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵାନ୍ହୁତଭୁଜଂ ଦଯାର୍ଦ୍ରୋ ମୁନିତାପସଃ
ମୁନି ଦୟାରେ ମୃଦୁ ହୋଇ, ଅଗ୍ନିକୁ କହିଲେ — 'ତୁମେ ସବୁକିଛି ଭକ୍ଷଣ କରିବା, ତଥାପି ଶୁଦ୍ଧ ରହିବା'.
ଗର୍ଭାଚ୍ଚ୍ଯୁତସ୍ଯ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ଜାତକର୍ମାଦିକଂ ଶୁଚିଃ । ଚକାର ଵିଧିଵଦ୍ଵିପ୍ରୋ ଦର୍ଭପାଣିଃ ସୁମଂଗଲଃ
ଗର୍ଭରୁ ପଡିଥିବା ପୁଅ ପାଇଁ, ଶୁଭ ଦର୍ଭା ହାତରେ ଧରି, ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କ୍ରମରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଜନ୍ମ ସଂସ୍କାର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କ୍ରିୟା କରିଲେ।
ଚ୍ଯଵନାଚ୍ଚ୍ଯଵନଂ ପ୍ରାହୁଃ ପୁତ୍ରଂ ସର୍ଵେ ତପସ୍ଵିନଃ । ଶନୈଃଶନୈଃ ସ ଵଵୃଧେ ଶୁକ୍ଲେ ପ୍ରତିପଦିଂଦୁଵତ୍
ପୁଅ ଗର୍ଭରୁ ପଡିଥିବାରୁ, ସମସ୍ତ ତପସ୍ୱୀ ତାଙ୍କୁ 'ଚ୍ୟବନ' ନାମ ଦେଲେ; ସେ ଦୀରେ-ଦୀରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ପକ୍ଷର ଚନ୍ଦ୍ର ପରି ବୃଦ୍ଧି ହେଲେ।
ସ ଜଗାମ ତପଃ କର୍ତୁଂ ରେଵାଂ ଲୋକୈକପାଵନୀମ୍ । ଶିଷ୍ଯୈଃ ପରିଵୃତଃ ସର୍ଵୈସ୍ତପୋବଲସମନ୍ଵିତୈଃ
ସେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିବା ରେବା ନଦୀକୁ ଗଲେ, ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଥିବା ସମସ୍ତ ଶିଷ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ଥିଲେ।
ଗତ୍ଵା ତତ୍ର ତପସ୍ତେପେ ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଂ ମହାନ୍ । ଅଂସଯୋଃ କିଂଶୁକୌ ଜାତୌ ଵଲ୍ମୀକୋପରିଶୋଭିତୌ
ସେଠାରେ ଗିଅ, ମହାପୁରୁଷ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ତପସ୍ୟା କଲେ; ତାଙ୍କ ଅଂଶରେ ଦୁଇଟି କିଂଶୁକ ଗଛ ଜନ୍ମ ନେଲା, ଭୂମିର ଉପରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲା।
ମୃଗା ଆଗତ୍ଯ ତସ୍ଯାଂଗେ କଂଡୂଂ ଵିଦଧୁରୁତ୍ସୁକାଃ । ନ କିଂଚିତ୍ସ ହି ଜାନାତି ଦୁର୍ଵାରତପସାଵୃତଃ
ଉତ୍ସୁକ ହରିଣମାନେ ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଖୁଜିଲେ, କିନ୍ତୁ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟାରେ ଲିନ ଥିବା ଚ୍ୟବନ କିଛି ଜାଣିଲେ ନାହିଁ।
କଦାଚିନ୍ମନୁରୁଦ୍ଯୁକ୍ତସ୍ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାଂ ପ୍ରତି ପ୍ରଭୁଃ । ସକୁଟୁଂବୋ ଯଯୌ ରେଵାଂ ମହାବଲସମାଵୃତଃ
ଏକଥର, ମନୁ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରାର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ନିଶ୍ଚିତ ହୋଇ, ପରିବାର ସହିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦଳ ନେଇ ରେବାକୁ ଗଲେ।
ତତ୍ର ସ୍ନାତ୍ଵା ମହାନଦ୍ଯାଂ ସଂତର୍ପ୍ଯ ପିତୃଦେଵତାଃ । ଦାନାନି ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରାଦାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁପ୍ରତୁଷ୍ଟଯେ
ସେଠାରେ ବଡ଼ ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପିତୃ ଓ ଦେବତାମାନେଙ୍କୁ ତୃପ୍ତ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଲେ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ପାଇଁ।
ତତ୍କନ୍ଯା ଵିଚରଂତୀ ସା ଵନମଧ୍ଯେ ଇତସ୍ତତଃ । ସଖୀଭିଃ ସହିତା ରମ୍ଯା ତପ୍ତହାଟକଭୂଷଣା
ତାଙ୍କର ରମ୍ୟା କନ୍ୟା, ତପ୍ତ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଗହଣା ପିନ୍ଧି, ସଖୀମାନେ ସହିତ ଅଟୁଟ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁଞ୍ଚି ଉଠିଲେ।
ତତ୍ର ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଥ ଵଲ୍ମୀକଂ ମହାତରୁସୁଶୋଭିତମ୍ । ନିମେଷୋନ୍ମେଷରହିତଂ ତେଜଃ କିଂଚିଦ୍ଦଦର୍ଶ ସା
ସେଠାରେ ଏକ ବଡ଼ ଗଛ ତଳେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଭୂମିକୁ ଦେଖି, ଏକ ଭୂମିକୁ ନିଜରେ ଅଚଳ ଏବଂ ଅବିଚଳ ଏକ ତେଜ ଦେଖିଲେ।
ଗତ୍ଵା ତତ୍ର ଶଲାକାଭିରତୁଦଦ୍ରୁଧିରଂ ସ୍ରଵତ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜ୍ଞାଂଗଜା ଖେଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଵତ୍ଯତିଦୁଃଖିତା
ସେଠାକୁ ଯାଇ, ଶଳାକା ଦ୍ୱାରା ମାରିଲେ, ରକ୍ତ ବହିବା ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ରାଜାର କନ୍ୟା ଏହା ଦେଖି ବହୁ ଦୁଃଖରେ ଆକୁଳ ହେଲେ।
ନ ଜନନ୍ଯୈ ତଥା ପିତ୍ରେ ଶଶଂସାଘେନ ଵିପ୍ଲୁତା । ସ୍ଵଯମେଵାତ୍ମନାତ୍ମାନଂ ସା ଶୁଶୋଚ ଭଯାତୁରା
ପାପରେ ଆକୁଳ ହୋଇ, ସେ ଜନନୀ କିମ୍ବା ପିତାଙ୍କୁ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ; ନିଜେ ଭୟରେ ଏବଂ ହୃଦୟରେ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ଶୋକ କଲେ।
ତଦା ଭୂଶ୍ଚଲିତା ରାଜନ୍ଦିଵଶ୍ଚୋଲ୍କା ପପାତ ହ । ଧୂମ୍ରା ଦିଶୋ ଭଵନ୍ସର୍ଵାଃ ସୂର୍ଯଶ୍ଚ ପରିଵେଷିତଃ
ତାପରେ, ରାଜା, ପୃଥିବୀ କମ୍ପିଗଲା, ଆକାଶରୁ ଏକ ଉଲ୍କା ପଡିଲା, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଧୂମ୍ର ହେଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଏକ ଆଭାରେ ଘିରିଗଲା।
ତଦା ରାଜ୍ଞୋ ହଯା ନଷ୍ଟା ହସ୍ତିନୋ ବହଵୋ ମୃତାଃ । ଧନଂ ନଷ୍ଟଂ ରତ୍ନଯୁତଂ କଲହୋଭୂନ୍ମିଥସ୍ତଦା
ସେ ସମୟରେ, ରାଜାଙ୍କର ଘୋଡା ହରାଇଗଲା, ବହୁ ହାତୀ ମରିଗଲେ, ରତ୍ନରେ ଭରିତ ଧନ ନଷ୍ଟ ହେଲା, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ତଦାଲୋକ୍ଯ ନୃପୋ ଭୀତଃ କିଂଚିଦୁଦ୍ଵିଗ୍ନମାନସଃ । ଜନାନପୃଚ୍ଛତ୍କେନାପି ମୁନଯେ ତ୍ଵପରାଧିତମ୍
ଏହା ଦେଖି, ରାଜା ଭୟଭିତ ଏବଂ ମନରେ ଅଶାନ୍ତ ହୋଇ, ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ — 'କିଏ ଏକ ମୁନିଙ୍କୁ ଅପରାଧ କରିଛି?'
ପାରଂପର୍ଯେଣ ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସ୍ଵପୁତ୍ର୍ଯାଃ ପରିଚେଷ୍ଟିତମ୍ । ଯଯୌ ସୁଦୁଃଖିତସ୍ତତ୍ର ସମୃଦ୍ଧବଲଵାହନଃ
ମଧ୍ୟସ୍ଥମାନେ ଦ୍ୱାରା ଜଣାଇବା ପରେ, ସେ ନିଜ କନ୍ୟାର କାର୍ଯ୍ୟ ଜାଣି, ଭୟାନକ ଦୁଃଖରେ ପଡି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସେନା ଓ ଯାନବାହନ ସହିତ ସେଠାକୁ ଗଲେ।
ତଂ ଵୈ ତପୋନିଧିଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ମହତା ତପସାଯୁତମ୍ । ସ୍ତୁତ୍ଵା ପ୍ରସାଦଯାମାସ ମୁନିଵର୍ଯ ଦଯାଂ କୁରୁ
ସେ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଦେଖି, ଅତି ତପସ୍ୟାରେ ନିମଗ୍ନ ଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରି, ଦୟା କରିବା ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କଲେ—“ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦୟା କରନ୍ତୁ।”
ତସ୍ମୈ ତୁଷ୍ଟୋ ଜଗାଦାଯଂ ମୁନିଵର୍ଯୋ ମହାତପାଃ । ତଵାତ୍ମଜାକୃତଂ ସର୍ଵମୁତ୍ପାତାଦ୍ଯମଵେହି ତତ୍
ସେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତପସ୍ୟାର ମହାଶକ୍ତି ଥିବା, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ କହିଲେ—“ତୁମର କନ୍ୟାର କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟିଛି, ଏହା ଜାଣ।
ତଵ ପୁତ୍ର୍ଯା ମହାରାଜ ଚକ୍ଷୁର୍ଵିସ୍ଫୋଟନଂ କୃତମ୍ । ବହୁସୁସ୍ରାଵ ରୁଧିରଂ ଜାନତୀ ତ୍ଵାମୁଵାଚ ନ
ମହାରାଜ, ତୁମର କନ୍ୟା ଏକ ଚକ୍ଷୁ ଫାଟିବା ଘଟଣା କରିଥିଲେ, ଯାହାରୁ ବହୁ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହିତ ହୋଇଥିଲା; ସେ ତୁମକୁ ଜାଣିଥିଲେ, ତଥାପି କିଛି କହିନଥିଲେ।
ତସ୍ମାଦିଯଂ ମହାଭୂପ ମହ୍ଯଂ ଦେଯା ଯଥାଵିଧି । ତତଶ୍ଚୋତ୍ପାତଶମନଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଏହିପରି ମହାଭୂପ, ଏହି କନ୍ୟାକୁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ମୋତେ ଦେବା ଦରକାର; ତାପରେ ଦୁର୍ଘଟଣା ଶାନ୍ତି ହେବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଦୁଃଖିତୋ ରାଜା ପ୍ରଜ୍ଞାଚାକ୍ଷୁଷ ଆତ୍ମଜାମ୍ । ଦଦୌ କୁଲଵଯୋରୂପ ଶୀଲଲକ୍ଷଣସଂଯୁତାମ୍
ଏହା ଶୁଣି, ଦୁଃଖିତ ରାଜା, ନିଜ କୁଳ, ରୂପ ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଶୋଭିତ କନ୍ୟାକୁ ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ।
ଦତ୍ତା ଯଦା ନୃପେଣେଯଂ କନ୍ଯା କମଲଲୋଚନା । ତଦୋତ୍ପାତାଃ ଶମଂ ଯାତାଃ ସର୍ଵେ ମୁନିରୁଷୋଦ୍ଗତାଃ
ରାଜା ଯେତେବେଳେ ଏହି କମଳନୟନୀ କନ୍ୟାକୁ ଦେଇଦେଲେ, ସମସ୍ତ ଦୁର୍ଘଟଣା ଶାନ୍ତି ହେଲା, ଏବଂ ମୁନି ଉଠି ଚାଲିଗଲେ।
ରାଜା ଦତ୍ତ୍ଵାତ୍ମଜାଂ ତସ୍ମୈ ମୁନଯେ ତପସାଂନିଧେ । ପ୍ରାପ ସ୍ଵାଂ ନଗରୀଂ ଭୂଯୋ ଦୁଃଖିତୋଽଯଂ ଦଯାଯୁତଃ
ରାଜା ତପସ୍ୱୀଙ୍କୁ ନିଜ କନ୍ୟା ଦେଇ, ଦୟାର ନିଧି ହୋଇ, ଦୁଃଖିତ ଭାବରେ ପୁନି ନିଜ ନଗରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚ୍ଯଵନସ୍ଯାଥ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାଽଚିଂତ୍ଯଂ ତପୋବଲମ୍ । ପ୍ରଶଶଂସ ତପୋ ବ୍ରାହ୍ମଂ ସର୍ଵଲୋକୈକଵଂଦିତମ୍
ଶେଷ କହିଲେ—ଶତୃଘ୍ନ, ଚ୍ୟବନଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ତପସ୍ୟାକୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ।
ଅହୋ ପଶ୍ଯତ ଯୋଗସ୍ଯ ସିଦ୍ଧିଂ ବ୍ରାହ୍ମଣସତ୍ତମେ । ଯଃ କ୍ଷଣାଦେଵ ଦୁଷ୍ପ୍ରାପଂ ତଦ୍ଵିମାନମଚୀକରତ୍
“ଦେଖନ୍ତୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କର ଯୋଗର ସିଦ୍ଧି! ସେ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ ଏହି ବିମାନ ତିଆରି କରିଦେଲେ।”
କ୍ଵ ଭୋଗସିଦ୍ଧିର୍ମହତୀ ମୁନୀନାମମଲାତ୍ମନାମ୍ । କ୍ଵ ତପୋବଲହୀନାନାଂ ଭୋଗେଚ୍ଛା ମନୁଜାତ୍ମନାମ୍
ମୁନିମାନେ ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ ଯେ ମହା ଭୋଗ ଲାଭ କରନ୍ତି, ତାହା କେଉଁଠି; ଏବଂ ତପସ୍ୟାର ଶକ୍ତି ନଥିବା ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଯେ ଭୋଗ ଚାହାନ୍ତି, ତାହା କେଉଁଠି?
ଇତି ସ୍ଵଗତମାଶଂସଞ୍ଛତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚ୍ଯଵନାଶ୍ରମେ । କ୍ଷଣଂ ସ୍ଥିତ୍ଵା ଜଲଂ ପୀତ୍ଵା ସୁଖସଂଭୋଗମାପ୍ତଵାନ୍
ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି, ଶତୃଘ୍ନ ଚ୍ୟବନଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ କିଛି ସମୟ ରହି, ପାଣି ପିଇ, ବଡ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କଲେ।
ହଯସ୍ତସ୍ଯାଃ ପଯୋଷ୍ଣ୍ଯାଖ୍ଯା ନଦ୍ଯାଃ ପୁଣ୍ଯଜଲାତ୍ମନଃ । ପଯଃ ପୀତ୍ଵା ଯଯୌ ମାର୍ଗେ ଵାଯୁଵେଗଗତିର୍ମହାନ୍
ପରେ, ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀର ପବିତ୍ର ଜଳ ପିଇ, ସେ ପଥରେ ବାୟୁର ଦ୍ରୁତଗତିରେ ଆଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଯୋଧାସ୍ତନ୍ନିର୍ଗମଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଯଯୁସ୍ତଦା । ହସ୍ତିଭିଃ ପତ୍ତିଭିଃ କେଚିଦ୍ରଥୈଃ କେଚନ ଵାଜିଭିଃ
ସେ ଯାଉଥିବା ଦେଖି, ଯୋଧାମାନେ ପଛରେ ଅନୁସରଣ କଲେ—କିଛି ହାତୀ, କିଛି ପଦାଟୀ, କିଛି ରଥ ଓ କିଛି ଘୋଡାରେ।