ତେ ଚକ୍ରୁର୍ଗଦିତଂ ଯାଦୃଗ୍ଦେଵଦେଵେନ ଧୀମତା । ସ୍ଵୈଃସ୍ଵୈରଂଶୈର୍ମହୀ ପୂର୍ଣା ଋକ୍ଷଵାନରରୂପିଭିଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଦେବତାଙ୍କ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ସମସ୍ତେ କଲେ; ପୃଥିବୀ ନିଜ ଅଂଶରୁ ଭାଲୁ ଓ ବାନର ରୂପୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ।
ଯୋଽସୌ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମହାଦେଵୋ ଦେଵାନାଂ ଦୁଃଖନାଶକଃ । ସତ୍ଵମେଵ ମହାରାଜ ଭଗଵାନ୍କୃତଵିଗ୍ରହଃ
ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ, ମହାଦେବ, ଦେବତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ନାଶ କରନ୍ତି, ସେଇ ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ହେ ମହାରାଜ ।
ଭରତୋଽଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚ ମହାମତେ । ତାଵକାଂଶାଦ୍ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଜନିତଶ୍ଚ ସୁରାର୍ଦ୍ଦନଃ
ଏହି ଭରତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତୃଘ୍ନ ତୁମ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି; ଦଶମୁଖୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ରାବଣ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ ।
ପୂର୍ଵଵୈରାନୁବଂଧେନ ଜାନକୀଂ ହୃତଵାନ୍ପୁନଃ । ସ ତ୍ଵଯା ନିହତୋ ଦୈତ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଜାତିମାନ୍
ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ଦ୍ୱାରା ସେ ପୁଣି ଜାନକୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ କଲା; ସେଇ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ଜାତିର ଦାନବ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲା ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯପୁତ୍ରୋ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ର ସର୍ଵଲୋକୈକକଂଟକଃ । ପାତିତଃ ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ସୁଖମାପମହେଶ୍ଵର
ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ସମସ୍ତ ଲୋକର କଣ୍ଟକ, ବଧ ହେଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ହେ ମହେଶ୍ୱର, ସୁଖ ପାଇଲା ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ସୁଖଂ ତ୍ଵଦ୍ଯ ମୁନୀନାଂ ତାପସଂ ବଲମ୍ । ଶିଵାନି ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ସର୍ଵେ ଯଜ୍ଞାଃ ସୁସଂହିତାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବେ ସୁଖୀ, ମୁନିମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଭଲ ଭାବରେ ହେଉଛି ।
ତ୍ଵଯି ରାଜ୍ଞି ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷମ୍ । ସୁଖଂ ପ୍ରପେଦେ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମଞ୍ଜଗଦ୍ଯୋନେ ନରୋତ୍ତମ
ତୁମେ ରାଜା ହେବା ସହିତ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟ ସହିତ ସାରା ସଂସାର ସୁଖ ପାଇଛି, ହେ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋଽହଂ ତ୍ଵଯାନଘ । ଉତ୍ପତ୍ତିଶ୍ଚ ଵିପତ୍ତିଶ୍ଚ ମଯା ମତ୍ଯନୁସାରତଃ
ତୁମେ ପଚାରିଥିଲାବେଳେ, ମୁଁ ଯେତେକି ଜାଣିଛି, ତାହା ସମସ୍ତ କଥା, ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିନାଶ, ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ହେ ନିର୍ମଳ ।
ଇତ୍ଥଂ ନିଶମ୍ଯ ଦିତିଜେଂଦ୍ର କୁଲାନୁକାରିଵାର୍ତାଂ ମହାପୁରୁଷ ଈଶ୍ଵରଈଶିତା ଚ । ସଂରୁଦ୍ଧବାଷ୍ପଗଲଦଶ୍ରୁମୁଖାରଵିଂଦୋ ଭୂମୌ ପପାତ ସଦସି ପ୍ରଥିତପ୍ରଭାଵଃ
ଦାନବ ରାଜାଙ୍କ ବଂଶ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର କଥା ଏପରି ଶୁଣି, ମହାପୁରୁଷ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଯାଇ, ସଭାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଯଶ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଅଥ ସ୍ଵାଗତସଂତୁଷ୍ଟଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପ୍ରାହ ଭୂମିପଃ । ରଘୁନାଥକଥାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ଶୁଶ୍ରୂଷୁଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ତାପରେ ରାଜା, ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତରେ ଖୁସି ହୋଇ, ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ରଘୁନାଥଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଆତୁର ।
ସୁମଦ ଉଵାଚ। କଚ୍ଚିଦାସ୍ତେ ସୁଖଂ ରାମଃ ସର୍ଵଲୋକଶିରୋମଣିଃ । ଭକ୍ତରକ୍ଷାଵତାରୋଽଯଂ ମମାନୁଗ୍ରହକାରକଃ
ସୁମଦ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଲୋକର ମୁକୁଟ ମଣି ରାମ କି ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି? ସେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଅବତାର ନେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ମୋତେ କୃପା କରିଛନ୍ତି ।
ଧନ୍ଯା ଲୋକା ଇମେ ପୁର୍ଯାଂ ରଘୁନାଥମୁଖାଂବୁଜମ୍ । ଯେ ପିବଂତ୍ଯନିଶଂ ଚାକ୍ଷିପୁଟକୈଃ ପରିମୋଦିତାଃ
ଏହି ସହରରେ ଯେଉଁମାନେ ରଘୁନାଥଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖକୁ ନିଜ ଆଖିରେ ଦିନରାତି ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ ।
ଅର୍ଥଜାତଂ ମଦୀଯଂ ଚ ନିତରାଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । କୃତାର୍ଥଂ କୁଲଭୂମ୍ଯାଦି ଵସ୍ତୁଜାତଂ ମହାମତେ
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପତି ଏବଂ ମୋ ପରିବାରର ଜମି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟସମୂହ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରିଛି।
କାମାକ୍ଷଯା ପ୍ରସାଦୋ ମେ କୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ଦଯାର୍ଦ୍ରଯା । ରଘୁନାଥମୁଖାଂଭୋଜଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେଦ୍ଯ ସକୁଟୁଂବକଃ
ମୋର ମନରେ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ନଥିବା ଓ ଗଭୀର ଦୟାରୁ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଥିଲି, ଯାହାର ଫଳରେ ଏବେ ସେ ତାଙ୍କର ପରିବାର ସହିତ ରଘୁନାଥଙ୍କ ମୁଖକମଳ ଦେଖିପାରିବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି ଵୀରେ ତୁ ସୁମଦେ ପାର୍ଥିଵୋତ୍ତମେ । ସର୍ଵଂ ତତ୍କଥଯାମାସ ରଘୁନାଥଗୁଣୋଦଯମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ଶୂରବୀର ଓ ରାଜାମାନ୍ୟ ସୁମଦା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରଘୁନାଥଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ମହିମା ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେଲେ।
ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ତତ୍ର ସଂସ୍ଥିତ୍ଯ ରଘୁନାଥାନୁଜଃ ପରମ୍ । ଗଂତୁଂ ଚକାର ଧିଷଣାଂ ରାଜ୍ଞା ସହ ମହାମତିଃ
ସେଠାରେ ତିନି ରାତି ରହି, ରଘୁନାଥଙ୍କ ଛୋଟଭାଇ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ସହ ଏଠାରୁ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ।
ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସୁମଦଃ ଶୀଘ୍ରଂ ପୁତ୍ରଂ ରାଜ୍ଯେଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ମହାରାଜ୍ଞା ପୁଷ୍କଲେନାନୁମୋଦିତଃ
ଏହି କଥା ଜାଣି, ସୁମଦା ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କଲେ, ଏହି କାମରେ ମହାରାଜା ଶତୃଘ୍ନ ଓ ପୁଷ୍କଳ ଖୁସି ହେଲେ।
ଵାସାଂସି ବହୁରତ୍ନାନି ଧନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନସେଵକେଭ୍ଯୋଽସୌ ପ୍ରାଦାତ୍ତତ୍ର ମହାମତିଃ
ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅନେକ ବସ୍ତ୍ର, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମୁକ୍ତା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଧନ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ସେବକମାନେଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।
ତତୋ ଗମନମାରେଭେ ମଂତ୍ରିଭିର୍ବହୁଵିତ୍ତମୈଃ । ପତ୍ତିଭିର୍ଵାଜିଭିର୍ନାଗୈଃ ସଦଶ୍ଵୈରଥ କୋଟିଭିଃ
ତାପରେ, ଧନୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ପଦାତି, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ଅଗଣିତ ଉତ୍ତମ ରଥ ସହିତ ସେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସହିତସ୍ତେନ ସୁମଦେନ ଧନୁର୍ଭୃତା । ଜଗାମ ମାର୍ଗେ ଵିହସନ୍ରଘୁନାଥପ୍ରତାପଭୃତ୍
ଧନୁର୍ଧାରୀ ସୁମଦାଙ୍କ ସହ ଶତୃଘ୍ନ ହସିହସି ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିଗଲେ, ରଘୁନାଥଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଧାରଣ କରି।
ପଯୋଷ୍ଣୀତୀରମାସାଦ୍ଯ ଜଗାମ ସ ହଯୋତ୍ତମଃ । ପୃଷ୍ଠତୋଽନୁଯଯୁଃ ସର୍ଵେ ଯୋଧା ଵୈ ହଯରକ୍ଷିଣଃ
ପୟୋଷ୍ଣୀ ନଦୀ ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେ ଉତ୍ତମ ଘୋଡ଼ା ଆଗକୁ ବଢ଼ିଗଲା, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯୋଧା ଓ ଘୋଡ଼ାର ରକ୍ଷକମାନେ ପଛରେ ଅନୁସରଣ କଲେ।
ଆଶ୍ରମାନ୍ଵିଵିଧାନ୍ପଶ୍ଯନ୍ନୃଷୀଣାଂ ସୁତପୋଭୃତାମ୍ । ତତ୍ରତତ୍ର ଵିଶୃଣ୍ଵାନୋ ରଘୁନାଥଗୁଣୋଦଯମ୍
ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ଆଶ୍ରମ ଦେଖି, ସେଠାଠାରେ ରଘୁନାଥଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ମହିମାର ଗୀତ ଶୁଣୁଥିଲେ।
ଏଷ ଧୀମାନ୍ହରିର୍ଯାତି ହରିଣା ପରିରକ୍ଷିତଃ । ହରିଭିର୍ହରିଭକ୍ତୈଶ୍ଚ ହରିଵର୍ଯାନୁଗୈର୍ମୁହୁଃ
ଏହି ବୁଦ୍ଧିମାନ ହରି, ହରିଙ୍କର ରକ୍ଷାରେ ଅଗ୍ରସର ହେଉଛନ୍ତି, ଏବଂ ସଦା ବାନର, ହରିଭକ୍ତ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହରିଅନୁଗତମାନେ ସହିତ ରହନ୍ତି।
ଇତି ଶୃଣ୍ଵଞ୍ଛୁଭା ଵାଚୋ ମୁନୀନାଂ ପରିତଃ ପ୍ରଭୁଃ । ତୁତୋଷ ଭକ୍ତ୍ଯୁତ୍କଲିତଚିତ୍ତଵୃତ୍ତିଭୃତାଂ ମହାନ୍
ଏପରି ଭାବରେ, ମହାପ୍ରଭୁ ଚାରିପାଖରେ ମୁନିମାନଙ୍କର ଶୁଭ ବାଣୀ ଶୁଣି, ଭକ୍ତିରେ ଉତ୍କଳିତ ହୃଦୟ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ମନ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲା।
ଦଦର୍ଶ ଚାଶ୍ରମଂ ଶୁଦ୍ଧଂ ଜନଜଂତୁସମାକୁଲମ୍ । ଵେଦଧ୍ଵନିହତାଶେଷା ମଂଗଲଂ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ନୃଣାମ୍
ସେ ଏକ ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ମଣିଷ ଓ ପଶୁପକ୍ଷୀ ଭରିଥିଲେ, ଏଉଁଠାରେ ବେଦର ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ ଯାହା ଶୁଣୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ସମସ୍ତ ଅଶୁଭ ଦୂର କରୁଥିଲା।
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରହଵିର୍ଧୂମ ପଵିତ୍ରିତନଭୋଖିଲମ୍ । ମୁନିଵର୍ଯକୃତାନେକ ଯାଗଯୂପସୁଶୋଭିତମ୍
ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରର ହବିର ଧୂଆଁ ସମସ୍ତ ଆକାଶକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିଲା, ଏବଂ ମହାମୁନିମାନେ ନିର୍ମିତ ଅନେକ ଯଜ୍ଞସ୍ତମ୍ଭ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇଥିଲା।
ଯତ୍ର ଗାଵସ୍ତୁ ହରିଣା ପାଲ୍ଯଂତେ ପାଲନୋଚିତାଃ । ମୂଷକା ନ ଖନଂତ୍ଯସ୍ମିନ୍ବିଡାଲସ୍ଯ ଭଯାଦ୍ବିଲମ୍
ଏଠାରେ ବନର ମାନ୍ଦ ମାନ୍ଦ ଗାଈମାନେ ବାନରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯଥାଯଥ ରକ୍ଷିତ, ଏଠାରେ ଉନ୍ଦୁରମାନେ ବିଲ ଖୋଦେନାହାନ୍ତି, ବିଲାଳଙ୍କ ଭୟରେ।
ମଯୂରୈର୍ନକୁଲୈଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ କ୍ରୀଡଂତି ଫଣିନୋନିଶମ୍ । ଗଜୈଃ ସିଂହୈର୍ନିତ୍ଯମତ୍ର ସ୍ଥୀଯତେ ମିତ୍ରତାଂ ଗତୈଃ
ମୟୂରମାନେ ନକୁଳ ସହ ଖେଳୁଥିଲେ, ସାପମାନେ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କ ସହ ଦିନ ଓ ରାତି ଖେଳୁଥିଲେ; ଏଠାରେ ହାତୀ ଓ ସିଂହ ସଦା ମିତ୍ରତାରେ ବସୁଥିଲେ।
ଏଣାସ୍ତତ୍ରତ୍ଯ ନୀଵାରଭକ୍ଷଣେଷୁ କୃତାଦରାଃ । ନ ଭଯଂ କୁର୍ଵତେ କାଲାଦ୍ରକ୍ଷିତା ମୁନିଵୃଂଦକୈଃ
ଏଠାରେ କୃଷ୍ଣମୃଗମାନେ ନୀବାର ଖାଇବାରେ ମନ ଲଗାଇ ରହନ୍ତି, ସେମାନେ କାଳର ଭୟ କରୁନାହାନ୍ତି, କାରଣ ସେମାନେ ମୁନିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ରକ୍ଷିତ।
ଗାଵଃ କୁଂଭସମୋଧସ୍କା ନଂଦିନୀ ସମଵିଗ୍ରହାଃ । କୁର୍ଵଂତି ଚରଣୋତ୍ଥେନ ରଜସେଲାଂ ପଵିତ୍ରିତାମ୍
ଏଠାରେ ଗାଈମାନେ ଘଡ଼ାପରି ଦୁଧ ଭରା ଉଦର ଓ ନନ୍ଦିନୀ ପରି ଦେହ ଥିବା, ସେମାନେ ପାଦରେ ଉଠୁଥିବା ଧୂଳି ଦ୍ୱାରା ଭୂମିକୁ ପବିତ୍ର କରୁଥିଲେ।