ଵିଲୋକଯ ମହାଦେଵ ଲୋକଯସ୍ଵ ସ୍ଵସେଵକାନ୍ । ଇତ୍ଯୁଚ୍ଚୈର୍ଜଗଦୁଃ ସର୍ଵେ ଦେଵାଃ ଶର୍ଵପୁରୋଗମାଃ
'ମହାଦେବ, ଆମକୁ ଦେଖନ୍ତୁ, ନିଜ ସେବକମାନେକୁ ଚିହ୍ନନ୍ତୁ!' ଏଭଳି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ଶର୍ବଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ, ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଦାକିଲେ ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତମାକର୍ଣ୍ଯ ସୁରାଧିନାଥୋ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରାର୍ତିଂ ପରିଚିଂତ୍ଯ ଵିଷ୍ଣୁଃ । ଜଗାଦ ଦେଵାଞ୍ଜଲଦୋଚ୍ଚଯା ଗିରା ଦୁଃଖଂ ତୁ ତେଷାଂ ପ୍ରଶମଂ ନଯନ୍ନିଵ
ଏହି ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ଦେବତାମାନେ ଯେଉଁ ଦୁଃଖରେ ଅଛନ୍ତି ଦେଖି ଓ ଚିନ୍ତା କରି, ବିଷ୍ଣୁ ମେଘର ଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ଦେବତାଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯେଉଁପରି ସେମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଶାନ୍ତ ହେଉ ।
ଭୋ ବ୍ରହ୍ମଶର୍ଵେଂଦ୍ର ପୁରୋଗମାମରାଃ ଶୃଣ୍ଵଂତୁ ଵାଚଂ ଭଵତାଂ ହିତେରତାମ୍ । ଜାନେ ଦଶଗ୍ରୀଵକୃତଂ ଭଯଂ ଵସ୍ତନ୍ନାଶଯାମ୍ଯଦ୍ଯ କୃତାଵତାରଃ
'ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ଶର୍ବ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ଅମରମାନେ, ମୋର କଥା ଶୁଣ, ଯାହା ତୁମମାନଙ୍କ ଭଲ ପାଇଁ । ଦଶମୁଖୀ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା ଭୟକୁ ମୁଁ ଜାଣେଁ, ଏବେ ଅବତାର ନେଇ ସେଥିରୁ ମୁକ୍ତି ଦେବି ।'
ପୁରୀ ତ୍ଵଯୋଧ୍ଯା ରଵିଵଂଶଜାତୈର୍ନୃପୈର୍ମହାଦାନମଖାଦିସତ୍କ୍ରିଯୈଃ । ପ୍ରପାଲିତା ଭୂତଲମଂଡନୀଯା ଵିରାଜତେ ରାଜତଭୂମିଭାଗୈଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟବଂଶର ରାଜାମାନେ ଶାସନ କରୁଥିବା ଅୟୋଧ୍ୟା ନଗରୀ, ବଡ଼ ଦାନ, ଯଜ୍ଞ ଓ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀକୁ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲା । ରୌପ୍ୟ ମଣ୍ଡିତ ମହଲ୍ଲା ସହ ଏହି ନଗରୀ ଭୂମିକୁ ଅଳଙ୍କୃତ କରୁଥିଲା ।
ତସ୍ଯାଂ ଦଶରଥୋ ରାଜା ନିରପତ୍ଯଃ ଶ୍ରିଯାନ୍ଵିତଃ । ପାଲଯତ୍ଯଧୁନା ରାଜ୍ଯଂ ଦିକ୍ଚକ୍ରଜଯଵାନ୍ଵିଭୁଃ
ସେଠାରେ ଦଶରଥ ରାଜା, ପୁଅ ନଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ, ଶ୍ରୀରେ ସମୃଦ୍ଧ ହୋଇ, ଏବେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିଜୟୀ ହୋଇ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଛନ୍ତି ।
ସ ତୁ ଵଂଦ୍ଯାଦୃଷ୍ଯଶୃଂଗାତ୍ପ୍ରାର୍ଥିତାତ୍ପୁତ୍ରକାମ୍ଯଯା । ପୁତ୍ରେଷ୍ଟ୍ଯାଂ ଵିଧିନା ଯଜ୍ଵା ମହାବଲସମନ୍ଵିତଃ
ସେ, ପୁଅ ଆଶାରେ, ବସିଷ୍ଠ ଋଷିଙ୍କ ଉପଦେଶରେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ପୁତ୍ରେଷ୍ଟି ଯଜ୍ଞ କଲେ, ବଡ଼ ଶକ୍ତି ଧାରଣ କରି ।
ତତୋଽହଂ ପ୍ରାର୍ଥିତଃ ପୂର୍ଵଂ ତପସା ତେନ ଭୋଃ ସୁରାଃ । ପତ୍ନୀଷୁ ତିସୃଷୁ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଚତୁର୍ଧାପି ଭଵତ୍କୃତେ
ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ଅନୁରୋଧ କରାଯାଇଥିଲା, ହେ ଦେବମାନେ, ମୁଁ ତାଙ୍କ ତିନିଜଣ ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରେମରେ ଏବଂ ତୁମମାନଙ୍କର କାରଣରେ ଚାରି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲି ।
ରାମ ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭରତାଖ୍ଯା ସମନ୍ଵିତଃ । କର୍ତାସ୍ମି ରାଵଣୋଦ୍ଧାରଂ ସମୂଲ ବଲଵାହନମ୍
ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶତୃଘ୍ନ ଏବଂ ଭରତଙ୍କ ସହିତ ମୁଁ ରାବଣଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ସମସ୍ତ ସେନା ସହିତ ମୂଳସହିତ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି ।
ଭଵଂତୋଽପି ସ୍ଵକୈରଂଶୈରଵତୀର୍ଯ ଚରଂତ୍ଵିହ । ଋକ୍ଷଵାନରରୂପେଣ ସର୍ଵତ୍ର ପୃଥିଵୀତଲେ
ତୁମେମାନେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଅଂଶରେ ଭୂମିରେ ଭାଲୁ ଓ ବାନର ରୂପରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସମସ୍ତଠାରେ ଘୁରିବା ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଵିରରାମାଶୁ ନଭସୀରିତଵାଙ୍ମୁନେ । ଦେଵାଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମହଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସର୍ଵେ ସଂହୃଷ୍ଟମାନସାଃ
ଏଭଳି କହି, ଆକାଶରେ ଶବ୍ଦ ହେଉଥିବା ମୁନି ଶୀଘ୍ର ଶାନ୍ତ ହେଲେ; ସମସ୍ତ ଦେବତା ଏହି ମହାବାଣୀ ଶୁଣି ଅନନ୍ଦିତ ହେଲେ ।
ତେ ଚକ୍ରୁର୍ଗଦିତଂ ଯାଦୃଗ୍ଦେଵଦେଵେନ ଧୀମତା । ସ୍ଵୈଃସ୍ଵୈରଂଶୈର୍ମହୀ ପୂର୍ଣା ଋକ୍ଷଵାନରରୂପିଭିଃ
ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ଦେବତାଙ୍କ ଯେପରି କହିଥିଲେ, ସେପରି ସମସ୍ତେ କଲେ; ପୃଥିବୀ ନିଜ ଅଂଶରୁ ଭାଲୁ ଓ ବାନର ରୂପୀ ପ୍ରାଣୀମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ।
ଯୋଽସୌ ଵିଷ୍ଣୁର୍ମହାଦେଵୋ ଦେଵାନାଂ ଦୁଃଖନାଶକଃ । ସତ୍ଵମେଵ ମହାରାଜ ଭଗଵାନ୍କୃତଵିଗ୍ରହଃ
ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁ, ମହାଦେବ, ଦେବତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ନାଶ କରନ୍ତି, ସେଇ ପ୍ରଭୁ ନିଜେ ମାନବ ରୂପ ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ହେ ମହାରାଜ ।
ଭରତୋଽଯଂ ଲକ୍ଷ୍ମଣଶ୍ଚ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଶ୍ଚ ମହାମତେ । ତାଵକାଂଶାଦ୍ଦଶଗ୍ରୀଵୋ ଜନିତଶ୍ଚ ସୁରାର୍ଦ୍ଦନଃ
ଏହି ଭରତ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶତୃଘ୍ନ ତୁମ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଛନ୍ତି; ଦଶମୁଖୀ ଦେବତାଙ୍କୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିବା ରାବଣ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଅଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ ।
ପୂର୍ଵଵୈରାନୁବଂଧେନ ଜାନକୀଂ ହୃତଵାନ୍ପୁନଃ । ସ ତ୍ଵଯା ନିହତୋ ଦୈତ୍ଯୋ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସଜାତିମାନ୍
ପୁରୁଣା ଶତ୍ରୁତା ଦ୍ୱାରା ସେ ପୁଣି ଜାନକୀଙ୍କୁ ଅପହରଣ କଲା; ସେଇ ବ୍ରହ୍ମରାକ୍ଷସ ଜାତିର ଦାନବ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ବଧ ହେଲା ।
ପୁଲସ୍ତ୍ଯପୁତ୍ରୋ ଦୈତ୍ଯେଂଦ୍ର ସର୍ଵଲୋକୈକକଂଟକଃ । ପାତିତଃ ପୃଥିଵୀ ସର୍ଵା ସୁଖମାପମହେଶ୍ଵର
ପୁଲସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ପୁଅ, ଦାନବମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ, ସମସ୍ତ ଲୋକର କଣ୍ଟକ, ବଧ ହେଲେ; ଏବଂ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ, ହେ ମହେଶ୍ୱର, ସୁଖ ପାଇଲା ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ସୁଖଂ ତ୍ଵଦ୍ଯ ମୁନୀନାଂ ତାପସଂ ବଲମ୍ । ଶିଵାନି ସର୍ଵତୀର୍ଥାନି ସର୍ଵେ ଯଜ୍ଞାଃ ସୁସଂହିତାଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏବେ ସୁଖୀ, ମୁନିମାନେ ତପସ୍ୟାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ତୀର୍ଥ ପବିତ୍ର ହୋଇଛି, ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ଭଲ ଭାବରେ ହେଉଛି ।
ତ୍ଵଯି ରାଜ୍ଞି ଜଗତ୍ସର୍ଵଂ ସଦେଵାସୁରମାନୁଷମ୍ । ସୁଖଂ ପ୍ରପେଦେ ଵିଶ୍ଵାତ୍ମଞ୍ଜଗଦ୍ଯୋନେ ନରୋତ୍ତମ
ତୁମେ ରାଜା ହେବା ସହିତ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଦେବ, ଦାନବ ଓ ମନୁଷ୍ୟ ସହିତ ସାରା ସଂସାର ସୁଖ ପାଇଛି, ହେ ବିଶ୍ୱର ଆତ୍ମା, ସୃଷ୍ଟିର ମୂଳ ।
ଏତତ୍ତେ ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତଂ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟୋଽହଂ ତ୍ଵଯାନଘ । ଉତ୍ପତ୍ତିଶ୍ଚ ଵିପତ୍ତିଶ୍ଚ ମଯା ମତ୍ଯନୁସାରତଃ
ତୁମେ ପଚାରିଥିଲାବେଳେ, ମୁଁ ଯେତେକି ଜାଣିଛି, ତାହା ସମସ୍ତ କଥା, ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିନାଶ, ତୁମକୁ କହିଦେଲି, ହେ ନିର୍ମଳ ।
ଇତ୍ଥଂ ନିଶମ୍ଯ ଦିତିଜେଂଦ୍ର କୁଲାନୁକାରିଵାର୍ତାଂ ମହାପୁରୁଷ ଈଶ୍ଵରଈଶିତା ଚ । ସଂରୁଦ୍ଧବାଷ୍ପଗଲଦଶ୍ରୁମୁଖାରଵିଂଦୋ ଭୂମୌ ପପାତ ସଦସି ପ୍ରଥିତପ୍ରଭାଵଃ
ଦାନବ ରାଜାଙ୍କ ବଂଶ ଓ କାର୍ଯ୍ୟର କଥା ଏପରି ଶୁଣି, ମହାପୁରୁଷ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପ୍ରଭୁ, ତାଙ୍କ ମୁହଁ ଅଶ୍ରୁରେ ଭିଜିଯାଇ, ସଭାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ, ତାଙ୍କ ଯଶ ଚାରିପାଖରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଅଥ ସ୍ଵାଗତସଂତୁଷ୍ଟଂ ଶତ୍ରୁଘ୍ନଂ ପ୍ରାହ ଭୂମିପଃ । ରଘୁନାଥକଥାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ଶୁଶ୍ରୂଷୁଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ
ଶେଷ କହିଲେ: ତାପରେ ରାଜା, ଅତିଥି ସ୍ୱାଗତରେ ଖୁସି ହୋଇ, ଶତୃଘ୍ନଙ୍କୁ କହିଲେ, ଯିଏ ରଘୁନାଥଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ କଥା ଶୁଣିବାକୁ ଆତୁର ।
ସୁମଦ ଉଵାଚ। କଚ୍ଚିଦାସ୍ତେ ସୁଖଂ ରାମଃ ସର୍ଵଲୋକଶିରୋମଣିଃ । ଭକ୍ତରକ୍ଷାଵତାରୋଽଯଂ ମମାନୁଗ୍ରହକାରକଃ
ସୁମଦ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଲୋକର ମୁକୁଟ ମଣି ରାମ କି ସୁଖରେ ଅଛନ୍ତି? ସେ ଭକ୍ତମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ଅବତାର ନେଇଛନ୍ତି ଏବଂ ମୋତେ କୃପା କରିଛନ୍ତି ।
ଧନ୍ଯା ଲୋକା ଇମେ ପୁର୍ଯାଂ ରଘୁନାଥମୁଖାଂବୁଜମ୍ । ଯେ ପିବଂତ୍ଯନିଶଂ ଚାକ୍ଷିପୁଟକୈଃ ପରିମୋଦିତାଃ
ଏହି ସହରରେ ଯେଉଁମାନେ ରଘୁନାଥଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖକୁ ନିଜ ଆଖିରେ ଦିନରାତି ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ୍ୟ ।
ଅର୍ଥଜାତଂ ମଦୀଯଂ ଚ ନିତରାଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ । କୃତାର୍ଥଂ କୁଲଭୂମ୍ଯାଦି ଵସ୍ତୁଜାତଂ ମହାମତେ
ହେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୋର ସମସ୍ତ ଧନ-ସମ୍ପତି ଏବଂ ମୋ ପରିବାରର ଜମି ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟସମୂହ, ହେ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ସାଧନ କରିଛି।
କାମାକ୍ଷଯା ପ୍ରସାଦୋ ମେ କୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ଦଯାର୍ଦ୍ରଯା । ରଘୁନାଥମୁଖାଂଭୋଜଂ ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯେଦ୍ଯ ସକୁଟୁଂବକଃ
ମୋର ମନରେ କୌଣସି ଇଚ୍ଛା ନଥିବା ଓ ଗଭୀର ଦୟାରୁ, ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ଅନୁଗ୍ରହ କରିଥିଲି, ଯାହାର ଫଳରେ ଏବେ ସେ ତାଙ୍କର ପରିବାର ସହିତ ରଘୁନାଥଙ୍କ ମୁଖକମଳ ଦେଖିପାରିବ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଵତି ଵୀରେ ତୁ ସୁମଦେ ପାର୍ଥିଵୋତ୍ତମେ । ସର୍ଵଂ ତତ୍କଥଯାମାସ ରଘୁନାଥଗୁଣୋଦଯମ୍
ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେ ଶୂରବୀର ଓ ରାଜାମାନ୍ୟ ସୁମଦା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ରଘୁନାଥଙ୍କର ଗୁଣ ଓ ମହିମା ବିସ୍ତାରରେ କହିଦେଲେ।
ତ୍ରିରାତ୍ରଂ ତତ୍ର ସଂସ୍ଥିତ୍ଯ ରଘୁନାଥାନୁଜଃ ପରମ୍ । ଗଂତୁଂ ଚକାର ଧିଷଣାଂ ରାଜ୍ଞା ସହ ମହାମତିଃ
ସେଠାରେ ତିନି ରାତି ରହି, ରଘୁନାଥଙ୍କ ଛୋଟଭାଇ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ ରାଜା ସହ ଏଠାରୁ ବିଦାୟ ନେବାକୁ ନିଷ୍ପତ୍ତି କଲେ।
ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ସୁମଦଃ ଶୀଘ୍ରଂ ପୁତ୍ରଂ ରାଜ୍ଯେଽଭ୍ଯଷେଚଯତ୍ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନେନ ମହାରାଜ୍ଞା ପୁଷ୍କଲେନାନୁମୋଦିତଃ
ଏହି କଥା ଜାଣି, ସୁମଦା ତୁରନ୍ତ ତାଙ୍କ ପୁଅଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ କଲେ, ଏହି କାମରେ ମହାରାଜା ଶତୃଘ୍ନ ଓ ପୁଷ୍କଳ ଖୁସି ହେଲେ।
ଵାସାଂସି ବହୁରତ୍ନାନି ଧନାନି ଵିଵିଧାନି ଚ । ଶତ୍ରୁଘ୍ନସେଵକେଭ୍ଯୋଽସୌ ପ୍ରାଦାତ୍ତତ୍ର ମହାମତିଃ
ସେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଅନେକ ବସ୍ତ୍ର, ମୂଲ୍ୟବାନ ମଣିମୁକ୍ତା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଧନ ଶତୃଘ୍ନଙ୍କ ସେବକମାନେଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ।
ତତୋ ଗମନମାରେଭେ ମଂତ୍ରିଭିର୍ବହୁଵିତ୍ତମୈଃ । ପତ୍ତିଭିର୍ଵାଜିଭିର୍ନାଗୈଃ ସଦଶ୍ଵୈରଥ କୋଟିଭିଃ
ତାପରେ, ଧନୀ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ପଦାତି, ଘୋଡ଼ା, ହାତୀ ଓ ଅଗଣିତ ଉତ୍ତମ ରଥ ସହିତ ସେ ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶତ୍ରୁଘ୍ନଃ ସହିତସ୍ତେନ ସୁମଦେନ ଧନୁର୍ଭୃତା । ଜଗାମ ମାର୍ଗେ ଵିହସନ୍ରଘୁନାଥପ୍ରତାପଭୃତ୍
ଧନୁର୍ଧାରୀ ସୁମଦାଙ୍କ ସହ ଶତୃଘ୍ନ ହସିହସି ରାସ୍ତାରେ ଚାଲିଗଲେ, ରଘୁନାଥଙ୍କର ପ୍ରଭାବ ଧାରଣ କରି।