ଜଗନ୍ନେତ୍ରସୁରସ୍ଵାମିନ୍ହର ମେ ଦୁଷ୍କୃତଂ ମହତ୍ । ମଦର୍ଥେ ରାମଚଂଦ୍ରୋଽପି ଜଗତ୍ପୂଜ୍ଯୋ ଵନଂ ଯଯୌ
ହେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଦେଖିବାକୁ ଆଖି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ନାଥ, ମୋର ବଡ଼ ଅପରାଧ ଦୂର କର। ମୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପୂଜ୍ୟ ରାମ ମଧ୍ୟ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲେ।
ସୀତଯା ସୁକୁମାରାଂଗ୍ଯା ସେଵ୍ଯମାନୋଽଟଵୀଂ ଗତଃ । ଯା ସୀତା ପୁଷ୍ପପର୍ଯଂକେ ଵୃଂତମାସାଦ୍ଯ ଦୁଃଖିତା
ସୁକୁମାର ଅଙ୍ଗ ଥିବା ସୀତାଙ୍କ ସେବାରେ ରହି, ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ। ଯିଏ ସୀତା ପୂର୍ବେ ଫୁଲର ଶଯ୍ୟାରେ ବିଶ୍ରାମ କରୁଥିଲେ, ସେ ଏବେ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି।
ଯା ସୀତା ରଵିସଂତାପଂ କଦାପି ପ୍ରାପ ନୋ ସତୀ । ମଦର୍ଥେ ଜାନକୀ ସା ଚ ପ୍ରତ୍ଯରଣ୍ଯଂ ଭ୍ରମତ୍ଯହୋ
ଯିଏ ସୀତା କେବେ ମଧ୍ୟ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପ ଅନୁଭବ କରିନଥିଲେ, ସେ ଜାନକୀ ଏବେ ମୋ ପାଇଁ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି—ହାୟ!
ଯା ସୀତା ରାଜଵୃଂଦୈଶ୍ଚ ନ ଦୃଷ୍ଟା ନଯନୈଃ କଦା । ସା ସୀତା ଦୃଶ୍ଯତେ ନୂନଂ କିରାତୈଃ କାଲରୂପିଭିଃ
ଯିଏ ସୀତାକୁ ରାଜସଭାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଚକ୍ଷୁରେ ଦେଖାଯାଇନଥିଲା, ସେ ସୀତାକୁ ଏବେ ନିଶ୍ଚୟ ଅନ୍ଧକାର ଦେଖାଉଥିବା ଶିକାରୀମାନେ ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଯା ସୀତା ମଧୁରଂ ତ୍ଵନ୍ନଂ ଭୋଜିତା ନ ବୁଭୁକ୍ଷତି । ସା ସୀତାଦ୍ଯ ଵନସ୍ଥାନି ଫଲାନି ପ୍ରାର୍ଥଯତ୍ଯହୋ
ଯିଏ ସୀତା ମଧୁର ଖାଦ୍ୟ ଖାଇଥିଲେ ଏବଂ କେବେ ଭୁଖ ଅନୁଭବ କରିନଥିଲେ, ସେ ସୀତା ଏବେ ଅରଣ୍ୟରେ ରହି, ଫଳ ପାଇଁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି—ହାୟ!
ଇତ୍ଯେଵମନ୍ଵହଂ ସୂର୍ଯମୁପସ୍ଥାଯ ଵଦତ୍ଯଦଃ । ପ୍ରାତଃପ୍ରାତର୍ମହାରାଜୋ ଭରତୋ ରାମଵଲ୍ଲଭଃ
ଏଭଳି ପ୍ରତିଦିନ ସକାଳେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସେ ଏହି କଥା କହୁଥିଲେ। ଏଭଳି ଭାବେ ପ୍ରତି ସକାଳେ ମହାରାଜା ଭରତ, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟଭାଇ।
ଯଶ୍ଚୋଚ୍ଯମାନଃ ସଚିଵୈଃ ସମଦୁଃଖସୁଖୈର୍ବୁଧୈଃ । ନୀତିଜ୍ଞୈଃ ଶାସ୍ତ୍ରନିପୁଣୈରିତି ପ୍ରୋଵାଚ ତାନ୍ନୃପଃ
ଯେତେବେଳେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଦୁଃଖ-ସୁଖରେ ସମ, ନୀତି ଓ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ତେବେ ରାଜା ଏଭଳି କହିଲେ—
ଅମାତ୍ଯା ଦୁର୍ଭଗଂ ମାଂ କିଂ ପ୍ରବ୍ରୂତ ପୁରୁଷାଧମମ୍ । ମଦର୍ଥେ ମେଽଗ୍ରଜୋ ରାମୋ ଵନଂ ପ୍ରାପ୍ଯାଵସୀଦତି
ହେ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ, ଆପଣମାନେ ମୋତେ ଦୁଃଖୀ ଓ ନିମ୍ନତମ ମଣିଷ କାହିଁକି କହୁଛନ୍ତି? ମୋ ପାଇଁ ମୋର ଭାଇ ରାମ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯାଇ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି।
ଦୁର୍ଭଗସ୍ଯ ମମ ପ୍ରସ୍ଵାଃ ପାପମାର୍ଜନମାଦରାତ୍ । କରୋମି ରାମଚଂଦ୍ରାଂଘ୍ରିଂ ସ୍ମାରଂ ସ୍ମାରଂ ସୁମଂତ୍ରିଣଃ
ମୁଁ ଦୁଃଖୀ, ମୋର ପାପ ପରିହାର ପାଇଁ ଭକ୍ତି ସହିତ କରୁଛି, ଏବଂ ପୁନିପୁନି ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ମରଣ କରୁଛି, ହେ ସୁମନ୍ତ୍ର।
ଧନ୍ଯା ସୁମିତ୍ରା ସୁତରାଂ ଵୀରସୂଃ ସ୍ଵପତିପ୍ରିଯା । ଯସ୍ଯାସ୍ତନୂଜୋ ରାମସ୍ଯ ଚରଣୌ ସେଵତେଽନ୍ଵହମ୍
ଧନ୍ୟ ସୁମିତ୍ରା, ଯିଏ ବୀର ପୁତ୍ରର ମାତା ଓ ସ୍ୱାମୀପ୍ରିୟା। ଯାଙ୍କର ପୁଅ ପ୍ରତିଦିନ ରାମଙ୍କ ଚରଣ ସେବା କରୁଛି।
ଯତ୍ର ଗ୍ରାମେ ସ୍ଥିତୋ ନୂନଂ ଭରତୋ ଭ୍ରାତୃଵତ୍ସଲଃ । ଵିଲାପଂ ପ୍ରକରୋତ୍ଯୁଚ୍ଚୈସ୍ତଂ ଗ୍ରାମଂ ସ ଦଦର୍ଶ ହ
ଯେଉଁ ଗ୍ରାମରେ ଭାଇପ୍ରେମୀ ଭରତ ରହୁଛନ୍ତି, ସେଠାରେ ସେ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ବିଳାପ କରୁଛନ୍ତି। ସେ ଗ୍ରାମକୁ ସେ ଦେଖିଲେ।
ଅଗସ୍ତ୍ଯ ଉଵାଚ। ଅଥୋଗ୍ରଂ ସ ତପୋ ଦୈତ୍ଯୋ ଦଶଵର୍ଷସହସ୍ରକମ୍ । ଚକାର ଭାନୁମକ୍ଷ୍ଣା ଚ ପଶ୍ଯନ୍ନୂର୍ଧ୍ଵପଦେ ସ୍ଥିତଃ
ଅଗସ୍ତ୍ୟ କହିଲେ—ତାପରେ ସେ ଦାନବ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲେ, ପାଦ ଉପରକୁ ଉଠାଇ, ଦୃଷ୍ଟି ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ରଖି।
କୁଂଭକର୍ଣୋଽପି କୃତଵାଂସ୍ତପଃ ପରମଦୁଶ୍ଚରମ୍ । ଵିଭୀଷଣସ୍ତୁ ଧର୍ମାତ୍ମା ଚଚାର ପରମଂ ତପଃ
କୁମ୍ଭକର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଅତି କଠିନ ତପସ୍ୟା କଲେ। ବିଭୀଷଣ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ତପସ୍ୟା କଲେ।
ତଦା ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍ଦେଵଦେଵଃ ପ୍ରଜାପତିଃ । ଦେଵଦାନଵଯକ୍ଷାଦି ମୁକୁଟୈଃ ପରିସେଵିତଃ
ତାପରେ ଭଗବାନ୍, ଦେବମାନଙ୍କର ଦେବ, ପ୍ରଜାପତି, ଖୁସି ହେଲେ। ଦେବ, ଦାନବ, ଯକ୍ଷ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ମୁକୁଟ ପିନ୍ଧି ସେଠାରେ ଥିଲେ।
ଦଦୌ ରାଜ୍ଯଂ ଚ ସୁମହଦ୍ଭୁଵନତ୍ରଯଭାସ୍ଵରମ୍ । ଵପୁଶ୍ଚ କୃତଵାନ୍ରମ୍ଯଂ ଦେଵଦାନଵସେଵିତମ୍
ସେ ତିନି ଲୋକରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବଡ଼ ରାଜ୍ୟ ଦେଲେ, ଏବଂ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନେ ସେବା କରୁଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେହ ଦାନ କଲେ।
ତଦା ସଂତାପିତୋ ଭ୍ରାତା ଧନଦୋ ଧର୍ମବୁଦ୍ଧିମାନ୍ । ଵିମାନଂ ତୁ ତତୋ ନୀତଂ ଲଂକା ଚ ନଗରୀ ହଠାତ୍
ତାପରେ ଧନର ଦେବତା, ଧର୍ମବୁଦ୍ଧି ସମ୍ପନ୍ନ ଭାଇ, ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଲେ। ସେଠାରୁ ତାଙ୍କର ବିମାନ ଓ ଲଙ୍କା ନଗରୀ ବଳେ ନେଇଯିବା ହେଲା।
ଭୁଵନଂ ତାପିତଂ ସର୍ଵଂ ଦେଵାଶ୍ଚୈଵ ଦିଵୋ ଗତାଃ । ହତଵାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣକୁଲଂ ମୁନୀନାଂ ମୂଲକୃଂତନଃ
ସମସ୍ତ ଜଗତ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିଲା, ଦେବତାମାନେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଲିଯାଇଥିଲେ । ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କର ଘରକୁ ମୂଳରୁ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେଇଥିଲା ।
ତଦାତିଦୁଃଖିତା ଦେଵାଃ ସେଂଦ୍ରା ବ୍ରହ୍ମାଣମାଯଯୁଃ । ସ୍ତୁତିଂ ଚକ୍ରୁର୍ମହାତ୍ମାନୋ ଦଂଡଵତ୍ପ୍ରଣତିଂ ଗତାଃ
ତେବେ ଦେବତାମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ର ସହିତ, ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ । ସେମାନେ ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ ଶିର ନମାଇ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ସ୍ତୁତି କଲେ ।
ତେ ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ଵାଗ୍ଭିରର୍ଥ୍ଯାଭିରାଦୃତାଃ । ତତଃ ପ୍ରସନ୍ନୋ ଭଗଵାନ୍କିଂକରୋମୀତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ସମସ୍ତ ଦେବତା ଆଦର ଓ ଆବେଗରେ ଶବ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ । ତାପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଭଗବାନ କହିଲେ, 'ମୁଁ କଣ କରିବି?'
ତତୋ ନିଵେଦଯାଂଚକ୍ରୁର୍ବ୍ରହ୍ମଣେ ଵିବୁଧାଃ ପୁରଃ । ଦଶଗ୍ରୀଵାଚ୍ଚ ସଂକଷ୍ଟଂ ତଥା ନିଜପରାଭଵମ୍
ତାପରେ ଦେବତାମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଶମୁଖୀ ଦ୍ୱାରା ହୋଇଥିବା କଷ୍ଟ ଓ ନିଜେମାନେ ପଡ଼ିଥିବା ପରାଜୟ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ ।
କ୍ଷଣଂ ଧ୍ଯାତ୍ଵା ଯଯୌ ବ୍ରହ୍ମା କୈଲାସଂ ତ୍ରିଦଶୈଃ ସହ । ତସ୍ଯ ଶୈଲସ୍ଯ ପାର୍ଶ୍ଵେ ତୁ ଵୈଚିତ୍ର୍ଯେଣ ସମାକୁଲାଃ
କିଛି କ୍ଷଣ ଧ୍ୟାନ କରି ବ୍ରହ୍ମା ଦେବତାମାନେ ସହ କୈଳାଶକୁ ଗଲେ । ସେ ପାହାଡ଼ର ପାଶେ ସେମାନେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହେଲେ ।
ସ୍ଥିତାଃ ସଂତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ଦେଵାଃ ଶଂଭୁଂ ଶକ୍ରପୁରୋଗମାଃ । ନମୋ ଭଵାଯ ଶର୍ଵାଯ ନୀଲଗ୍ରୀଵାଯ ତେ ନମଃ
ସେଠାରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବତାମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ — 'ଭବ, ଶର୍ବ, ନୀଳକଣ୍ଠ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର ।'
ନମଃ ସ୍ଥୂଲାଯ ସୂକ୍ଷ୍ମାଯ ବହୁରୂପାଯ ତେ ନମଃ । ଇତି ସର୍ଵମୁଖେନୋକ୍ତାଂ ଵାଣୀମାକର୍ଣ୍ଯ ଶଂକରଃ
'ସ୍ଥୂଳ ଓ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ବହୁ ରୂପ ଧାରୀ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର ।' ଏଭଳି ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣି, ଶିବ—
ପ୍ରୋଵାଚ ନଂଦିନଂ ଦେଵା ନାନଯେତି ମମାଂତିକମ୍ । ଏତସ୍ମିନ୍ନଂତରେ ଦେଵା ଆହୂତା ନଂଦିନା ଚ ତେ
ନନ୍ଦିଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ସମସ୍ତ ଦେବତା ମୋର ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସନ୍ତୁ ।' ଏହି ମଧ୍ୟରେ ନନ୍ଦି ଦେବତାମାନେକୁ ଡାକିଲେ ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯାଂତଃପୁରେ ଦେଵା ଦଦୃଶୁର୍ଵିସ୍ମିତେକ୍ଷଣାଃ । ବ୍ରହ୍ମାଗତ୍ଯ ଦଦର୍ଶାଥ ଶଂକରଂ ଲୋକଶଂକରମ୍
ମହଲ୍ଲାରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଦେବତାମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଦେଖିଲେ । ବ୍ରହ୍ମା ଆସି ଲୋକଙ୍କୁ ମଙ୍ଗଳ ଦେଇଥିବା ଶିବଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ।
ଗଣକୋଟିସହସ୍ରୈସ୍ତୁ ସେଵିତଂ ମୋଦଶାଲିଭିଃ । ନଗ୍ନୈର୍ଵିରୂପୈଃ କୁଟିଲୈର୍ଧୂସରୈର୍ଵିକଟୈସ୍ତଥା
ଅନେକ ଗଣମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ସେବା କରୁଥିଲେ । କେହି ନଗ୍ନ, କେହି ବିକୃତ, କେହି ବାଙ୍କା, କେହି ଧୂସର ଓ କେହି ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ ।
ପ୍ରଣିପତ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତ୍ଵା ସହ ଦେଵୈଃ ପିତାମହଃ । ଉଵାଚ ଦେଵଦେଵେଶଂ ପଶ୍ଯାଵସ୍ଥାଂ ଦିଵୌକସାମ୍
ଦେବତାମାନେ ସହିତ ପିତାମହ ଶିର ନମାଇ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଢ଼ି ଉଭେଇ ଲୋକନାଥଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ଦେବତାମାନେ ଯେମିତି ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି, ଦେଖନ୍ତୁ ।'
କୃପାଂ କୁରୁ ମହାଦେଵ ଶରଣାଗତଵତ୍ସଲ । ଦୁଷ୍ଟଦୈତ୍ଯଵଧାର୍ଥଂ ତ୍ଵଂ ସମୁଦ୍ଯୋଗଂ ଵିଧେହି ଭୋଃ
'ହେ ମହାଦେବ, ଆପଣ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ଭଲପାଆନ୍ତି, ଦୟା କରନ୍ତୁ । ଦୁଷ୍ଟ ଦାନବଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ କୃପା କରି କାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତୁ ।'
ସୋଽପି ତଦ୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଦୈନ୍ଯଶୋକସମନ୍ଵିତମ୍ । ତ୍ରିଦଶୈଃ ସହିତୈଃ ସର୍ଵୈରାଜଗାମ ହରେଃ ପଦମ୍
ସେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ଦୁଃଖ ଓ ଦୟାଭାବର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ସହ ହରିଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ ।
ତୁଷ୍ଟୁଵୁର୍ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ସସୁରୋରଗକିନ୍ନରାଃ । ଜଯ ମାଧଵ ଦେଵେଶ ଜଯ ଭକ୍ତଜନାର୍ତିହନ୍
ସମସ୍ତ ଋଷି, ଦେବତା, ନାଗ ଓ କିନ୍ନରମାନେ ଏହିପରି ସ୍ତୁତି କଲେ — 'ମାଧବ, ଦେବତାଙ୍କ ନାଥ, ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ନାଶକ, ତୁମକୁ ବିଜୟ ହୋଉ ।'