ଧନ୍ଯଂ କର୍ମ୍ମ ଚ ତେ ଜନ୍ମ ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ନୈଵ ଵିଦ୍ଯତେ । ଏଵଂ ତେ କର୍ମଣା ସାଧୋ ଚୋଦ୍ଧାରଂ କୁରୁଷେ କୁଲମ୍
ତୁମ କର୍ମ ଓ ଜନ୍ମ ଧନ୍ୟ, ଏମିତି କିଛି ତିନି ଲୋକରେ ମିଳେନି। ଏପରି କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ହେ ସାଧୁ, ତୁମେ ନିଜ ବଂଶକୁ ଉଦ୍ଧାର କରୁଛ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ଏଵଂ ବ୍ରୁଵତି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣେ ଵିମାନଂ ସ୍ଵର୍ଣନିର୍ମିତମ୍ । ଆଗତଂ ହରିଗଣୈର୍ଯୁକ୍ତଂ ସର୍ଵତ୍ର ଗରୁଡଧ୍ଵଜମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ କହିବା ସମୟରେ, ସୁନାରେ ତିଆରି ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥ ଆସିଲା, ସେଠି ସବୁଠାରେ ଗରୁଡ଼ ଚିହ୍ନ ଥିଲା ଓ ହରିଙ୍କ ଗଣମାନେ ଥିଲେ।
ସର୍ଵଂ ତସ୍ଯ କୁଲଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସ ଶ୍ଵପାକପୁରୋହିତମ୍ । ରଥେ ଚାରୋପଯାମାସ ଶଂଖପଦ୍ମଧରଃ ସ୍ଵଯଂ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶଂଖ ଓ ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁ ସ୍ୱୟଂ, ସେ ଲୋକଙ୍କ ସମସ୍ତ ପରିବାରକୁ, ଯେଉଁଠାରେ ଏକ କୁକୁର ଭୋଜନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପ୍ରଧାନ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ରଥରେ ବସାଇଦେଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ତାନ୍ହରିଃ ସର୍ଵାନ୍ଗତୋ ଵୈକୁଂଠମଂଦିରମ୍ । ତତ୍ର ତସ୍ଥୌ ଚିରଂ ତେ ଚ କୃତ୍ଵା ଭୋଗଂ ସୁଦୁର୍ଲ୍ଲଭମ୍
ହରି ସେମାନଙ୍କୁ ସମ୍ବଳି ନେଇ, ଭୂଲୋକରୁ ବୈକୁଣ୍ଠ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ।
ଵଚନଂ ଲଂଘଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଯସ୍ତୁ ଵା ଦକ୍ଷିଣଂ କରମ୍ । ସକୁଲୋ ନିରଯଂ ଯାତି ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଵଦାମ୍ଯହମ୍
ଯିଏ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରେ କିମ୍ବା ଦକ୍ଷିଣ ହାତ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପରିବାର ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି। ମୁଁ ଏହା ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ତସ୍ଯାନ୍ନଂ ତୁ ଜଲଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ନ ଗ୍ରାହ୍ଯଂ ପିତୃଦୈଵତୈଃ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଧର୍ମୋ ଗୃହଂ ତସ୍ଯ ଭୀତ୍ଯା ଯାତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏପରି ଲୋକଙ୍କ ଭୋଜନ କିମ୍ବା ପାଣି ପିତୃମାନେ କିମ୍ବା ଦେବତାମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଧର୍ମକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ଭୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏହି ଘର ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି।
ଦତ୍ଵାଶାଂ ଯୋ ଜନଃ କୁର୍ଯାନ୍ନୈରାଶ୍ଯଂ ଚୈଵ ମୂଢଧୀଃ । ସ ସ୍ଵକାନ୍କୋଟିପୁରୁଷାନ୍ଗୃହୀତ୍ଵା ନରକଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯିଏ ଆଶା ଦେଇ, ପରେ ନିରାଶା କରେ, ମୂଢ଼ ମନ ଥାଏ, ସେ ନିଜର ଅନେକ ପରିଜନଙ୍କୁ ସହିତ ନରକକୁ ଯାଏ।
ଵଚନଂ ଲଂଘଯେଦ୍ଯସ୍ତୁ ଧର୍ମସ୍ତସ୍ଯ ଵିଲଂଘତି । ନୃପାଗ୍ନିତସ୍କରୈର୍ଵିପ୍ର ସତ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ସୁନିଶ୍ଚିତମ୍
ଯିଏ ଏହି ଆଜ୍ଞା ଉଲ୍ଲଂଘନ କରେ, ତାଙ୍କର ଧର୍ମ ଭଙ୍ଗ ହୁଏ। ରାଜା, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଚୋରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ସତ୍ୟ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ସ୍ଵର୍ଗୋତ୍ତରମିମଂ ସମ୍ଯକ୍ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସ୍ଵର୍ଗୋତ୍ତରଂ ଵ୍ରଜେତ୍ । ଜୀଵନ୍ମୁକ୍ତସ୍ତ୍ଵିହାମୁତ୍ର କୃଷ୍ଣାଖ୍ଯଂ ଧାମ ଚୋତ୍ତମମ୍
ଏହି ସ୍ୱର୍ଗଉତ୍ତମ ଉପଦେଶକୁ ଭଲଭାବେ ଶୁଣିଲେ, ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ଉପରେ ଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ। ଏଠି ଓ ପରଲୋକରେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରି, କୃଷ୍ଣ ନାମକ ଉତ୍ତମ ଧାମକୁ ପହଞ୍ଚିଯାଏ।
ଶ୍ରୀଗଣେଶାଯ ନମଃ। ଶ୍ରୀକୁଲଦେଵତାଯୈ ନମଃ। ଶ୍ରୀଗୁରୁଚରଣାରଵିଂଦାଭ୍ଯାଂ ନମଃ । ନାରାଯଣଂ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ନରଂ ଚୈଵ ନରୋତ୍ତମମ୍ । ଦେଵୀଂସରସ୍ଵତୀଂ ଵ୍ଯାସଂ ତତୋ ଜଯମୁଦୀରଯେତ୍
ଶ୍ରୀଗଣେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଶ୍ରୀକୁଳଦେବୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ଶ୍ରୀଗୁରୁଙ୍କର ପଦପଦ୍ମକୁ ନମସ୍କାର। ନାରାୟଣଙ୍କୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷଙ୍କୁ, ଦେବୀ ସରସ୍ୱତୀ ଓ ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପରେ ବିଜୟ ଘୋଷଣା କରାଯାଉ।
ଋଷଯ ଊଚୁଃ। ଶ୍ରୁତଂ ସର୍ଵଂ ମହାଭାଗ ସ୍ଵର୍ଗଖଂଡଂ ମନୋହରମ୍ । ତ୍ଵତ୍ତୋଽଧୁନା ଵଦାଯୁଷ୍ମଞ୍ଛ୍ରୀରାମଚରିତଂ ହି ନଃ
ଋଷିମାନେ କହିଲେ: ହେ ମହାଭାଗ, ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗଖଣ୍ଡର ସମସ୍ତ ମନୋହର କଥା ତୁମଠାରୁ ଶୁଣିଛୁ। ଏବେ ଆମକୁ ଦୟାକରି ଶ୍ରୀରାମଙ୍କର ଚରିତ୍ର କହ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ଅଥୈକଦା ଧରାଧାରଂ ପୃଷ୍ଟଵାନ୍ଭୁଜଗେଶ୍ଵରମ୍ । ଵାତ୍ସ୍ଯାଯନୋ ମୁନିଵରଃ କଥାମେତାଂ ସୁନିର୍ମଲାମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଏହା ପରେ, ଏକଥର ଭୂମିର ଧାରକ ଭୁଜଗେଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ବଡ଼ ମୁନି ବାତ୍ସ୍ୟାୟନ ଏହି ପବିତ୍ର କଥା ବିଷୟରେ ପଚାରିଥିଲେ।
ଶ୍ରୀଵାତ୍ସ୍ଯାଯନ ଉଵାଚ। ଶେଷାଶେଷ କଥାସ୍ତ୍ଵତ୍ତୋ ଜଗତ୍ସର୍ଗଲଯାଦିକାଃ । ଭୂଗୋଲଶ୍ଚ ଖଗୋଲଶ୍ଚ ଜ୍ଯୋତିଶ୍ଚକ୍ରଵିନିର୍ଣଯଃ
ଶ୍ରୀବାତ୍ସ୍ୟାୟନ କହିଲେ: ତୁମଠାରୁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟି, ପ୍ରଳୟ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କଥା, ଭୂଗୋଳ, ଖଗୋଳ ଓ ତାରାମଣ୍ଡଳର ବିବରଣୀ ଶୁଣିଛି।
ମହତ୍ତତ୍ତ୍ଵାଦିସୃଷ୍ଟୀନାଂ ପୃଥକ୍ତତ୍ତ୍ଵଵିନିର୍ଣଯଃ । ନାନାରାଜଚରିତ୍ରାଣି କଥିତାନି ତ୍ଵଯାନଘ
ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱର ସ୍୵ତନ୍ତ୍ର ବିବେଚନା, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ରାଜାମାନଙ୍କର ଚରିତ୍ର, ସେମାନେ ତୁମେ ଆମକୁ କହିଛ।
ସୂର୍ଯଵଂଶଭଵାନାଂ ଚ ରାଜ୍ଞାଂ ଚାରିତ୍ରମଦ୍ଭୁତମ୍ । ତତ୍ରାନେକମହାପାପହରା ରାମକୃତା କଥା
ସୂର୍ୟବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ରାଜାମାନଙ୍କର ଅଦ୍ଭୁତ କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ରାମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ହେଉଥିବା ଅନେକ ମହାପାପ ନାଶ କରୁଥିବା କଥା ଶୁଣିଛି।
ତସ୍ଯ ଵୀରସ୍ଯ ରାମସ୍ଯ ହଯମେଧକଥା ଶ୍ରୁତା । ସଂକ୍ଷେପତୋ ମଯା ତ୍ଵତ୍ତସ୍ତାମିଚ୍ଛାମି ସଵିସ୍ତରାମ୍
ସେ ଶୂରବୀର ରାମଙ୍କର ଅଶ୍ୱମେଧ କଥା ମୁଁ ତୁମଠାରୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣିଛି। ଏବେ ମୁଁ ସେହି କଥାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ।
ଯା ଶ୍ରୁତା ସଂସ୍ମୃତା ଚୋକ୍ତା ମହାପାତକହାରିଣୀ । ଚିଂତିତାର୍ଥପ୍ରଦାତ୍ରୀ ଚ ଭକ୍ତଚିତ୍ତପ୍ରତୋଷଦା
ଯେ କଥା ଶୁଣିଲେ, ସ୍ମରଣ କଲେ, କିମ୍ବା କହିଲେ, ମହାପାପ ନାଶ କରେ, ଚିନ୍ତିତ ଅଭିଷ୍ଟ ଦେଇଥାଏ, ଭକ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଧନ୍ଯୋସି ଦ୍ଵିଜଵର୍ଯ ତ୍ଵଂ ଯସ୍ଯ ତେ ମତିରୀଦୃଶୀ । ରଘୁଵୀରପଦଦ୍ଵଂଦ୍ଵ ମକରଂଦ ସ୍ପୃହାଵତୀ
ଶେଷ କହିଲେ: ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମ ମନ ଯେପରି ରଘୁବୀରଙ୍କର ଚରଣାମୃତ ପ୍ରତି ଆକାଂକ୍ଷା କରେ, ତେଣୁ ତୁମେ ଧନ୍ୟ।
ଵଦଂତି ମୁନଯଃ ସର୍ଵେ ସାଧୂନାଂ ସଂଗମଂ ଵରମ୍ । ଯସ୍ମାତ୍ପାପକ୍ଷଯକରୀ ରଘୁନାଥକଥା ଭଵେତ୍
ସମସ୍ତ ମୁନିମାନେ କହନ୍ତି, ସାଧୁମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, କାରଣ ରଘୁନାଥଙ୍କ କଥା ପାପ ନାଶ କରେ।
ତ୍ଵଯା ମେଽନୁଗ୍ରହଃ ସୃଷ୍ଟୋ ଯଦ୍ରାମଃ ସ୍ମାରିତଃ ପୁନଃ । ସୁରାସୁରକିରୀଟୌଘ ମଣିନୀରାଜିତାଂଘ୍ରିକଃ
ତୁମେ ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କରିଛ, କାରଣ ରାମଙ୍କୁ ପୁନିଥରେ ସ୍ମରଣ କରାଇଲ। ଯାହାଙ୍କର ପଦପଦ୍ମ ଦେବ ଓ ଦାନବମାନଙ୍କର ମୁକୁଟର ମଣି ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ।
ରାଵଣାରିକଥା ଵାର୍ଦ୍ଧୌ ମଶକୋ ମାଦୃଶଃ କିଯାନ୍ । ଯତ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଦଯୋ ଦେଵା ମୋହିତା ନ ଵିଦଂତ୍ଯପି
ରାବଣଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ବିଷୟରେ ଅନେକ କଥାର ଏତେ ବଡ଼ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ, ମୋ ପରି ଏକ ଛୋଟ ମଶା କଣ କରିପାରିବ? ଯେଉଁଠାରେ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେଥିରେ କିଛି ବୁଝିପାରନାହାନ୍ତି।
ତଥାପି ଭୋ ମଯା ତୁଭ୍ଯଂ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ସ୍ଵୀଯଶକ୍ତିତଃ । ପକ୍ଷିଣଃ ସ୍ଵଗତିଂ ଶ୍ରିତ୍ଵା ଖେ ଗଚ୍ଛଂତି ସୁଵିସ୍ତରେ
ତଥାପି, ହେ ପ୍ରଭୁ, ମୋର ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କିଛି କହିବି; ଯେପରି ଚଡ଼ା ପକ୍ଷୀମାନେ ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁଯାୟୀ ଆକାଶରେ ଉଡ଼ନ୍ତି।
ଚରିତଂ ରଘୁନାଥସ୍ଯ ଶତକୋଟିପ୍ରଵିସ୍ତରମ୍ । ଯେଷାଂ ଵୈ ଯାଦୃଶୀ ବୁଦ୍ଧିସ୍ତେ ଵଦଂତ୍ଯେଵ ତାଦୃଶମ୍
ରଘୁନାଥଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଅନେକ କୋଟି ଦିଗରେ ବିସ୍ତୃତ; ଯେଉଁମାନେ ଯେପରି ବୁଝନ୍ତି, ସେମାନେ ସେହିପରି କଥା କହନ୍ତି।
ରଘୁନାଥସତୀକୀର୍ତିର୍ମଦ୍ବୁଦ୍ଧିଂ ନିର୍ମଲୀମସାମ୍ । କରିଷ୍ଯତି ସ୍ଵସଂପର୍କାତ୍କନକଂ ତ୍ଵନଲୋ ଯଥା
ରଘୁନାଥଙ୍କର ଶୁଦ୍ଧ ଓ ନିର୍ମଳ କୀର୍ତ୍ତି, ତାଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶରେ, ମୋ ମନକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରିଦେବ, ଯେପରି ଅଗ୍ନି ସୁନାକୁ ଶୁଦ୍ଧ କରେ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଂ ମୁନିଵରଂ ଧ୍ଯାନସ୍ତିମିତଲୋଚନଃ । ଜ୍ଞାନେନାଲୋକଯାଂଚକ୍ରେ କଥାଂ ଲୋକୋତ୍ତରାଂ ଶୁଭାମ୍
ସୂତ କହିଲେ: ଏପରି କହି, ସେ ମହାମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି, ଧ୍ୟାନରେ ଲଗିଥିବା ଚକ୍ଷୁଁ ସହିତ, ଜ୍ଞାନ ଦ୍ୱାରା ଶୁଭ ଓ ଲୋକାତିତ କଥାକୁ ଦେଖିଲେ।
ଗଦ୍ଗଦସ୍ଵରସଂଯୁକ୍ତୋ ମହାହର୍ଷାଂକିତାଂଗକଃ । କଥଯାମାସ ଵିଶଦାଂ କଥାଂ ଦାଶରଥେଃ ପୁନଃ
ଭାବନାରେ ଗଳା ଅଟକିଯିବା ଶବ୍ଦ ଓ ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ଶରୀର ଭରିଯିବା ସହିତ, ସେ ପୁଣିଥରେ ଦଶରଥପୁତ୍ରଙ୍କର କଥା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଶେଷ ଉଵାଚ। ଲଂକେଶ୍ଵରେ ଵିନିହତେ ଦେଵଦାନଵଦୁଃଖଦେ । ଅପ୍ସରୋଗଣଵକ୍ତ୍ରାବ୍ଜଚଂଦ୍ରମଃ କାଂତିହର୍ତରି
ଶେଷ କହିଲେ: ଲଙ୍କାର ରାଜା ବଧ ହେବା ପରେ, ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନେ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ, ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କର ପଦ୍ମମୁଖର ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା ହରାଇଗଲା।
ସୁରାଃ ସର୍ଵେ ସୁଖଂ ପ୍ରାପୁରିଂଦ୍ର ପ୍ରଭୃତଯସ୍ତଦା । ସୁଖଂ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ତୁତିଂ ଚକ୍ରୁର୍ଦାସଵତ୍ପ୍ରଣତିଂ ଗତାଃ
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତାମାନେ ଆନନ୍ଦ ଲାଗିଲେ; ସେମାନେ ଖୁସିରେ ଷ୍ଟୁତି କଲେ ଓ ଦାସମାନେ ପରି ନମସ୍କାର କଲେ।
ଲଂକାଯାଂ ଚ ପ୍ରତିଷ୍ଠାପ୍ଯ ଧର୍ମଯୁକ୍ତଂ ବିଭୀଷଣମ୍ । ସୀତଯାସହିତୋ ରାମଃ ପୁଷ୍ପକଂ ସମୁପାଶ୍ରିତଃ
ଲଙ୍କାରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ବିଭୀଷଣଙ୍କୁ ରାଜା ବାନ୍ଧି, ରାମ ଶୀତାଙ୍କ ସହିତ ପୁଷ୍ପକ ରଥରେ ଚଢ଼ିଲେ।
ସୁଗ୍ରୀଵହନୁମତ୍ସୀତାଲକ୍ଷ୍ମଣୈଃ ସଂଯୁତସ୍ତଦା । ବିଭୀଷଣୋଽପି ସଚିଵୈରନ୍ଵଗାଦ୍ଵିରହୋତ୍ସୁକଃ
ସେତେବେଳେ ସୁଗ୍ରୀବ, ହନୁମାନ, ଶୀତା ଓ ଲକ୍ଷ୍ମଣଙ୍କ ସହ ରାମ ଥିଲେ; ବିଭୀଷଣ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହ ଦୂର ରହିଥିବା ଦୁଃଖରେ ଅନୁସରଣ କଲେ।