ତତ୍ରୈକୋ ଵାଯସୋ ହ୍ଯାସୀତ୍କୃତନୀଡୋ ଵନସ୍ପତୌ । ତସ୍ଯାଧସ୍ତାନ୍ମହାସର୍ପଂ କୋଟରେଵ ସତି ସ୍ମ ହ
ସେଠାରେ, ସେଇ ଗଛରେ ଏକ କାଉଁଠି ନିଜ ଘର ବନେଇ ରହୁଥିଲା; ଏବଂ ତାହାର ତଳେ ଗଛର ଗୁହାରେ ଏକ ବଡ଼ ସାପ ରହୁଥିଲା।
ଏକଦା ତସ୍ଯ କାକସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂଡଦ୍ଵଯମାଲଯେ । ପ୍ରତିମୁଚ୍ଯ ଗତା କ୍ଵାପି ନ ନୀଡେ ସ୍ଵେ ସମାଗତା
ଏକ ଦିନ, ସେ କାଉଁଠିର ଜଣେ ସାଥି ନିଜ ଘରେ ଦୁଇଟି ଡିମ୍ବ ଦେଇ, କେଉଁଠି ଯାଇଥିଲେ ଓ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ ନାହିଁ।
ସ୍ଵଯମେଵ ସ କାକସ୍ତୁ ପାଲଯନ୍ନଂଡକଦ୍ଵଯମ୍ । ତାମେଵ ଶିଂଶପାମୁଚ୍ଚୈରଧ୍ଯତିଷ୍ଠନ୍ମହୀପତେ
ସେଇ କାଉଁଠି ନିଜେ ଦୁଇଟି ଡିମ୍ବକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏବଂ ଉଚ୍ଚରେ ଥିବା ଶିଂଶପା ଗଛରେ ରହୁଥିଲେ, ରାଜା।
ଅଥୈକଦା ନିଶୀଧେ ତୁ ମହାଵାତ୍ଯା ସମାଗତା । ଅଭନକ୍ଶିଂଶପାଂ ରାଜନ୍ମୂଲାଦପି ଦୃଢାଦପି
ତାପରେ ଏକ ରାତିରେ ବଡ଼ ଝଡ଼ ଆସିଲା, ରାଜା, ଏବଂ ଶିଂଶପା ଗଛକୁ ମୂଳରୁ ଉଖଳି ଦେଲା।
ଵାତ୍ଯଯା ପାତ୍ଯମାନାଯା ଶିଂଶପାଯାସ୍ତଦା ତଲେ । ଚୂର୍ଣିତୌ କାକସର୍ପୌ ତୌ ଗତପ୍ରାଣୌ ବଭୂଵତୁଃ
ଝଡ଼ରେ ଶିଂଶପା ଗଛ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିବା ବେଳେ, ସେ କାଉଁଠି ଓ ସାପ ଦୁହେଁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଜୀବନ ହରାଇଲେ।
ଦିଵ୍ଯାଂଗାସ୍ତେ ତ୍ରଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଶିଂଶପା ଵାଯସାଦଯଃ । ଵିମାନତ୍ରଯମାରୂଢା ଜଗ୍ମୁଃ ଶ୍ରୀପତିକେତନମ୍
ସେ ତିନିଜଣ— ଶିଂଶପା ଗଛ, କାଉଁଠି ଓ ସାପ— ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ତିନିଟି ବିମାନରେ ଚଢ଼ି, ଶ୍ରୀପତିଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ।
ଶିବିରୁଵାଚ- ଦେଵର୍ଷେ କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ପ୍ରାପ୍ତା ତୈର୍ମୁକ୍ତିଦା ପୁରୀ । ଆସଂସ୍ତେ କେ ତ୍ରଯଃ ପୂର୍ଵଂ ସର୍ଵଂ କଥଯ ନାରଦ
ଶିବି ପଚାରିଲେ— ଦେବ ଋଷି, କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ ପୁରୀକୁ ପାଇଲେ? ସେ ତିନିଜଣ ପୂର୍ବେ କିଏ ଥିଲେ? ସବୁ କଥା କହ, ନାରଦ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। କୁରୁଜାଂଗଲଦେଶୀଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶ୍ରଵଣାଭିଧଃ । ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା କୁଡା ନାମ ଭ୍ରାତାଭୂଚ୍ଚ କୁରଂଟକଃ
ନାରଦ କହିଲେ— କୁରୁଜାଙ୍ଗଳ ଦେଶରେ ଶ୍ରବଣ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜଣା ଥିଲେ କୁଡ଼ା ଓ ତାଙ୍କର ଶ୍ୱଶୁର ଥିଲେ କୁରଣ୍ଟକ।
ଅସ୍ନାତଭୋକ୍ତା ନିତ୍ଯଂ ସ କଵଲୋ ମିଷ୍ଟଭୁଗ୍ରହଃ । ଶ୍ରଵଣସ୍ତେନ ଦୋଷେଣ ବଭୂଵ ଗ୍ରାମଵାଯସଃ
ଯିଏ ସଦା ସ୍ନାନ କରିନଥିବା ବେଳେ ଖାଏ, ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଚିବାଇ ଖାଏ, ସେ ଏହି ଦୋଷରେ ଗ୍ରାମର କାଉଁଡ଼ି 'ଶ୍ରବଣ' ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲା।
କୁରଂଟକସ୍ତୁ ତଦ୍ଭ୍ରାତା ନାସ୍ତିକୋଽଭଵଦୁଲ୍ବଣଃ । ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିପଥୋଚ୍ଛେତ୍ତା ଦେଵତାନାଂ ଚ ନିଂଦକଃ
ତାଙ୍କର ଭାଇ 'କୁରଣ୍ଟକ' ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ନାସ୍ତିକ ହେଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ମୃତିର ପଥକୁ ଧ୍ଵଂସ କରିଥିଲେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ।
ତେନ ଦୋଷେଣ ସ ମୃତୋ ହ୍ଯଭଵତ୍କାଲକୁଂଡଲୀ । ସା କୁଂଡା ଶ୍ରଵଣସ୍ଯ ସ୍ତ୍ରୀ ବଭୂଵୋଭଯଦୋଷଭାକ୍
ଏହି ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କଳା ସାପ ହେଲେ; ସେଇ ସାପ 'କୁଣ୍ଡା' ହେଉଛି ଶ୍ରବଣଙ୍କର ଜଣେ ଜଣାଣୀ, ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ଦୋଷ ଭାଗିନେଇଥିଲେ।
ଅତଃ ସା ସ୍ଥାଵରତ୍ଵଂ ହି ଲବ୍ଧ୍ଵାସୀଦୁଭଯାଶ୍ରଯା । ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ଭୂପ ତଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି
ଏହିପରି, ସେ ଅଚଳ ଦେହ ପାଇଲେ ଓ ଦୁଇ ପ୍ରକୃତିର ହେଲେ; ଏହି ତୁମକୁ ପୂର୍ବଜନ୍ମର କଥା କହିଲି, ରାଜା।
ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେଷାଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯତସ୍ତ୍ରଯଃ । ପ୍ରାପୁସ୍ତେନ ପୁରୀଂ ରମ୍ଯାଂ କାଶୀଂ ଵୈଶ୍ଵେଶ୍ଵରୀଂ ନୃପ
ଏବେ ମୁଁ ତିନିଜଣଙ୍କର ଶୁଭ କର୍ମ କଥା କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ରମଣୀୟ କାଶୀ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ, ଏହି କାଶୀ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରୀଙ୍କର ସ୍ଥାନ, ରାଜା।
ଗ୍ରାମାଂତରାଦେକଦା ତୌ ପ୍ରତ୍ଯାଯାତୌ ନିଜାଲଯମ୍ । କସ୍ଯଚିତ୍ପଥିକସ୍ଯାଥ କୂପମଗ୍ନାଂ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍
ଏକଦିନ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରାମରୁ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରୁଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଯାତ୍ରୀଙ୍କର ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ କୂଏଁରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି।
ଅଵଲୋକ୍ଯ ତଦୁଦ୍ଧାରଂ ଚକ୍ରତୁସ୍ତେନ ନୋଦିତୌ । ତାଭ୍ଯାଂଗଦିତମାକର୍ଣ୍ଯ କୁଂଡା ସାଧ୍ଵିତ୍ଯଭାଷତ
ଏହା ଦେଖି ସେମାନେ କାହାରୁ କିଛି କହିବା ପୂର୍ବରୁ ଗାଈଟିକୁ ବାହାର କରିଦେଲେ; ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି 'କୁଣ୍ଡା' ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ।
ତେ ତ୍ରଯସ୍ତେନପୁଣ୍ଯେନ ମରଣଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥତଟସ୍ଥାଯାଂ କାଶ୍ଯାଂ ଵୈକୁଂଠମାରୁହନ୍
ଏହି ଶୁଭ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ସେ ତିନିଜଣ ଦୁର୍ଲଭ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ତଟରେ ଥିବା କାଶୀରେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଚଳିଗଲେ।
ଇଯଂ କାଶୀ ମହେଶସ୍ଯ ପୁରୀ ଯଦ୍ଯପି ଭୂପତେ । ତଥାପ୍ଯସ୍ଯାଂ ମୃତଂ ଜଂତୁର୍ଵୈକୁଂଠେ ସ୍ଯାତ୍ସୁଖୀ ହରେଃ
ଏହି କାଶୀ ମହେଶଙ୍କର ପୁରୀ ହେଉଛି, ରାଜା; ତଥାପି ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଶୁଖି ହୁଏ, ହରିଙ୍କ ପାଖରେ।
ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍କାଶ୍ଯା ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛା ତେ ଵିଦ୍ଯତେ ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କାଶୀର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମହିମା କହିଲି, ରାଜା; ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଥିଲେ କହ।
ଶିବିରୁଵାଚ- ମୁନେ ତ୍ଵଯା ମହେଶସ୍ଯ କ୍ଷେତ୍ରତ୍ରଯମୁଦୀରିତମ୍ । କାଶୀ ଚ ଶିଵକାଂଚୀ ଚ ଗୋକର୍ଣଂ ଚ ତଥାପରମ୍
ଶିବିରୁ କହିଲେ— ମୁନି, ତୁମେ ମହେଶଙ୍କର ତିନିଟି କ୍ଷେତ୍ର କଥା କହିଛ; କାଶୀ, ଶିବକାଞ୍ଚୀ ଓ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ।
ଏକସ୍ଯ ମହିମା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ତ୍ଵଯା କାଶ୍ଯା ମହାମୁନେ । ଗୋକର୍ଣଶିଵକାଂଚ୍ଯୋଶ୍ଚ କଥ୍ଯତାଂ ଯଦି ଵିଦ୍ଯତେ
ତୁମେ କାଶୀର ମହିମା କହିଛ, ମହାମୁନି; ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶିବକାଞ୍ଚୀ ବିଷୟରେ କିଛି ଅଛି କି? ଥିଲେ କହ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। ଗୋକର୍ଣଂ କେଵଲଂ ଶୈଵଂ କ୍ଷେତ୍ରଂ ପରମପାଵନମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ମୃତୋ ନରୋ ରାଜନ୍ଶିଵଃ ସ୍ଯାନ୍ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ଗୋକର୍ଣ୍ଣ କେବଳ ଶିବଙ୍କର ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ର; ଏଠାରେ ଯେଉଁ ମଣିଷ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଶିବ ହୁଏ, ରାଜା।
ସ୍ଥଲେ ଜଲେଂତରିକ୍ଷେ ଚ ଜଂତୁସ୍ତତ୍ର ମୃଯେତ ଚେତ୍ । ତଦା କୈଲାସଶିଖରୋ ଶିଵଃ ସଂଭୂଯ ଦୀଵ୍ଯତି
ମାଟି, ପାଣି କିମ୍ବା ଆକାଶରେ ଯେଉଁ ପ୍ରାଣୀ ଏଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରେ, ସେବେ କୈଳାଶ ଶିଖରର ଶିବ ଦେଖାଦେଇ ଆନନ୍ଦ କରନ୍ତି।
ଅତ୍ର ଗୋକର୍ଣତୀର୍ଥେ ସ୍ଯାନ୍ମୃତସ୍ଯ ନ ପୁନର୍ଭଵଃ । ଶିଵେନ ସ ସମଂ ରାଜନ୍ମୁକ୍ତିଂ ଯାସ୍ଯତି କର୍ହିଚିତ୍
ଏହି ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ତୀର୍ଥରେ ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ନାହିଁ; ଶିବଙ୍କ ସହିତ କେବେ ନା କେବେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥାଏ, ରାଜା।
ଅସ୍ଯାପି ତଵ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଗୋକର୍ଣସ୍ଯ ମହାମତେ । ଵର୍ଣଯାମି ଯଦାକର୍ଣି ମଯା ବ୍ରହ୍ମମୁଖାତ୍ପ୍ରଭୋ
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଗୋକର୍ଣ୍ଣର ମହିମା କହିବି, ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ; ଯେଉଁଥିକି ମୁଁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ଶୁଣିଥିଲି, ପ୍ରଭୁ।
ପ୍ରଯାଗାଦେକଗଵ୍ଯୂତୌ ଗୁରୁତୀର୍ଥସମୀପଗଃ । ମର୍ଯାଦାପର୍ଵତୋ ଯୋଽଯଂ ଦୃଶ୍ଯତେ ପୁଣ୍ଯଦର୍ଶନଃ
ପ୍ରୟାଗ ନିକଟରେ, ଗୋଧାନ ଦୂରରେ, ମହାତୀର୍ଥ ପାଖରେ, ଏକ ପବିତ୍ର ଦେଖାଯାଉଥିବା ସୀମା ପାହାଡ଼ ଅଛି।
ତତ୍ରୈକଃ କର୍କଟୋ ନାମ ଭିଲ୍ଲ ଆସୀତ୍ସୁଦାରୁଣଃ । ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ଜରା ନାମ ସା ଜଘ୍ନେ ପତିପଂଚକମ୍
ସେଠାରେ 'କର୍କଟ' ନାମକ ଏକ ଭିଲ୍ଲ ଜଣେ ବହୁତ ଦୁଷ୍ଟ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଜଣାଣୀ 'ଜରା' ନାମ, ସେ ପଞ୍ଚଟି ପତିକୁ ମାରିଦେଇଥିଲେ।
ସା ଜରା ଵିଷସଂଯୁକ୍ତଂ ଷଷ୍ଠଂ କର୍କଟକଂ ତଦା । ଅକରୋନ୍ମୋଦକଂ ହଂତୁଂ ତଦା ତେନ ସ୍ଵସୁଃ ଶ୍ରୁତମ୍
ସେ ବୃଦ୍ଧା ଜଣେ ବିଷ ମିଶାଇ ଛଅଟିଏ ମିଠା ତିଆରି କଲେ, ତାଙ୍କର ଭଉଣୀଙ୍କ ଠାରୁ ଶୁଣିଥିବା ଭଳି, ତାହା ସେ ମାରିବାକୁ ଚାହିଲେ।
ନିଜାଯା ମୁଖତୋ ରାଜନ୍ଭିଲ୍ଲେନ ଚ ମହାତ୍ମନା । ବାଲାଂ ତାଂ ହଂତୁମାରେଭେ କର୍କଟୋ ଭୃଶଦାରୁଣଃ
ହେ ରାଜା, ସେ ମହାତ୍ମା ଭିଲ୍ଲ ନିଜ ଜଣେ ଜନାନୀଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ସେଇ ଝିଅଟିକୁ ମାରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ; କର୍କଟଟି ବହୁତ ଭୟଙ୍କର ଥିଲା।
ଖଙ୍ଗପାଣିର୍ଯଦା ଯାତି ତଦ୍ଵଧାଯ ସ ଭିଲ୍ଲପଃ । ଯାଵତ୍ତାଵତ୍ତୁ ସା ଯାଯାଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵା ନିଜଵଧୋଦ୍ଯମମ୍
ଭିଲ୍ଲ ତାଲୱାର ହାତରେ ନେଇ ତାକୁ ମାରିବାକୁ ଆସିଲେ, ତାହା ଜାଣି ସେ ଝିଅଟି ତୁରନ୍ତ ପଳାଇଗଲେ।
ଵନମଭ୍ଯଦ୍ରଵଦ୍ଭୀତା ନିଜପ୍ରାଣପରୀପ୍ସଯା । ତାମନୁଦ୍ରଵତା ତେନ କର୍କଟେନ ମହୀପତେ
ନିଜ ପ୍ରାଣ ବଞ୍ଚାଇବା ଆଶାରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ସେ ଝିଅଟି ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ, ଏବଂ ସେ କର୍କଟଟି ତାଙ୍କୁ ଧାଉଥିଲା, ହେ ରାଜା।