ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ହୃଷୀକେଶମେକାଦଶ୍ଯାଂ ସମାହିତଃ । ନିଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଗୋମଯଂ ସମ୍ଯକ୍ମଂତ୍ରଵତ୍ସମୁପାସତେ
ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପୂଜି, ପରେ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଭଲଭାବେ ଗୋମୟ ଦ୍ୱାରା ସେଉଁଠି ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
ଗୋମୂତ୍ରଂ ମଂତ୍ରଵଦ୍ଭୂଯୋ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପ୍ରାଶଯେଦ୍ଵ୍ରତୀ । କ୍ଷୀରଂ ତଥା ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ତଥା ଦଧି
ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପୁନିଥରେ ଗୋମୂତ୍ର ସେବନ କରିବା ଉଚିତ; ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନରେ ଖୀର, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନରେ ଦହି ଖାଇବା ଉଚିତ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ପାପଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଲଂଘଯିତ୍ଵା ଚତୁର୍ଦିନମ୍ । ପଂଚମେ ତୁ ଦିନେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଧିଵତ୍ପୂଜ୍ଯ କେଶଵମ୍
ପାପ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଚାରି ଦିନ ଉପବାସ କରି, ପଞ୍ଚମ ଦିନ ସ୍ନାନ କରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଭୋଜଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ତେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ତତୋ ନକ୍ତଂ ସମଶ୍ନୀଯାତ୍ପଂଚଗଵ୍ଯଂ ସୁମଂତ୍ରିତମ୍
ପରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାଇ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ। ତା'ପରେ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ରାତିରେ ଖାଇବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ କର୍ତୁମଶକ୍ତୋ ଯଃ ଫଲମୂଲଂ ଚ ଭୋଜନମ୍ । କୁର୍ଯାଦ୍ଧଵିଷ୍ଯଂ ଵା ଵିପ୍ର ଯଥୋକ୍ତଵିଧିନା ହ ଵୈ
ଏହିପରି କରିବାକୁ ଯଦି କେହି ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି, ତେବେ ଫଳ, ମୂଳ କିମ୍ବା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ହବିଷ୍ୟ ଖାଇପାରନ୍ତି।
ଶ୍ରୀହରେଃ ପଂଚକଂ ଵିପ୍ର କୁର୍ଯାଦ୍ଯସ୍ତୁଲସୀଦଲୈଃ । ପୂଜଯେତ୍ତଂ ସ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସ୍ଵଯଂ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପଞ୍ଚକ ବ୍ରତ କରେ, ସେ ନିଜେ ନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ।
ପୁରା ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଶୂଦ୍ରୋ ଦସ୍ଯୁଵୃତ୍ତିପରାଯଣଃ । ନାମ୍ନା ଦଂଡକରୋ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମନିଂଦାଂ କରୋତି ଯଃ
ପୂର୍ବେ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଦଣ୍ଡକ ନାମକ ଏକ ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ, ସେ ଚୋରି କାମରେ ଲାଗିଥିଲେ ଏବଂ ସଦା ଧର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ।
ଅସତ୍ଯଭାଷୀ ମିତ୍ରଘ୍ନୋ ଵେଶ୍ଯାଵିଭ୍ରମ ଲୋଲୁପଃ । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵହାରୀ କ୍ରୂରଶ୍ଚ ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନେ ରତଃ
ସେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିଲେ, ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ମାରୁଥିଲେ, ବେଶ୍ୟାମାନେ ପାଇଁ ଲୋଭୀ ଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ଚୋରି କରୁଥିଲେ, କ୍ରୂର ଓ ପରସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ମିଳନରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ଶରଣାଗତହଂତା ଚ ପାଖଂଡଜନସଂଗଭାକ୍ । ଗୋମାଂସାଶୀ ସୁରାପଶ୍ଚ ପରନିଂଦାକରଃ ସଦା
ଯେଉଁମାନେ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ମାରନ୍ତି, ମିଥ୍ୟା ମତରେ ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିଶନ୍ତି, ଗାଈ ମାଂସ ଖାଆନ୍ତି, ମଦ୍ୟପାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି—
ଵିଶ୍ଵାସଘାତୀ ଜ୍ଞାତୀନାଂ ଵୃତ୍ତିଚ୍ଛେଦୀ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଦୁଷ୍ଟଂ ସର୍ଵେ ସମାଲୋକ୍ଯ ତାଦୃଶଂ ତଦ୍ଗୃହେ ଦ୍ଵିଜଃ
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ପରିବାରର ଭରସା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଜୀବିକା ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟମାନେ—
ଆଗତା ଜ୍ଞାତଯଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାସ୍ତସ୍ଯ ପାପପରାଯଣମ୍ । ଜ୍ଞାତଯ ଊଚୁଃ। ରେ ରେ ମୂଢ ଦୁରାଚାର ଵିନାଶଂ ପ୍ରତିନୀଯତେ । ଯା ପ୍ରତିଷ୍ଠାର୍ଜିତା ପୂର୍ଵୈରସ୍ମାକଂ ନିର୍ମଲେଽନ୍ଵଯେ
ସେଉଁଠାରେ ଆସି, ତାଙ୍କର ପାପରେ ରୁଷ୍ଟ ହୋଇ, ଆତ୍ମୀୟମାନେ କହିଲେ: 'ଅରେ ମୂର୍ଖ, ତୁମର ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ଆମ ପବିତ୍ର ବଂଶ ଓ ପୂର୍ବଜମାନେ ଅର୍ଜିତ ମର୍ଯ୍ୟାଦାକୁ ତୁମେ ନଷ୍ଟ କରୁଛ।'
ଇତି କ୍ରୁଦ୍ଧା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅପକୀର୍ତିଭଯାଦପି । ପାପିନାଂ ପ୍ରଵରଂ ସର୍ଵେ ତତ୍ଯଜୁସ୍ତଂ କୁଲାଦରମ୍
ଏପରି ରାଗରେ ଓ ଅପମାନର ଭୟରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସମସ୍ତେ ସେଇ ପାପୀ, କୁଳର ଅପମାନକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।
ତତୋ ଗତୋ ମହାରଣ୍ଯଂ ଵିନଷ୍ଟାଖିଲ ଵୈଭଵଃ । କୁର୍ଯାତ୍ସ ଦସ୍ଯୁଭିଃ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଦସ୍ଯୁକର୍ମ ନିରଂତରମ୍
ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଧନସମ୍ପତି ହରାଇ, ବଡ଼ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲା ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ସହିତ ସବୁବେଳେ ଚୋରି ଓ ଦୁଷ୍ଟ କାମ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ପଥି ପ୍ରଗଚ୍ଛତାଂ ତେଷାଂ ଭଯାଦ୍ଵିପ୍ର ନ ଖାଦିତୁମ୍ । ପ୍ରାପ୍ତଂ କିଂଚିତ୍କ୍ଷୁଧାର୍ତ୍ତାସ୍ତେ ଗତାଶ୍ଚାନ୍ଯ ସ୍ଥଲଂ ପ୍ରତି
ପଥରେ ଯିବା ସମୟରେ, ଭୟରେ ସେମାନେ କିଛି ମିଳିଲେ ମଧ୍ୟ ଖାଇପାରୁନଥିଲେ, ଖାଲି ଭୋକରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ଅନ୍ୟ ଏକ ସ୍ଥାନକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତ୍ର ପ୍ରଵିଷ୍ଟାସ୍ତେ ସର୍ଵେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁଣ୍ଯଜନାନ୍ବହୂନ୍ । ଧାତ୍ରୀମୂଲେ ସ୍ଥିତାନ୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ଵୈଷ୍ଣଵାନ୍ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମାନ୍
ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚି, ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟଶୀଳ ଲୋକ—ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—ଗଛ ତଳେ ଦଢ଼ିଆ ହୋଇ ଉଭା ଅଛନ୍ତି।
ସର୍ଵେ ତେ ଦସ୍ଯଵୋ ଵିପ୍ର ଗତା ଦଂଡକରୋଽପି ସଃ । ତେଷାଂ ପରିସରଂ ଗତ୍ଵା ପ୍ରଣାମଂ ଵୈ ଚକାର ହ
ସେଇ ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଏବଂ ଦଣ୍ଡକ ମଧ୍ୟ, ସେମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ ଏବଂ ସମ୍ମାନ କଲେ।
ଦଂଡକର ଉଵାଚ। କ୍ଷୁଧାର୍ତୋଽହଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠାଃ ପ୍ରାଣା ଯାସ୍ଯଂତି ମେ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଦଦଧ୍ଵଂ ଖାଦିତୁଂ କିଂଚିଦ୍ଯୁଷ୍ମାକଂ ଶରଣଂ ଗତଃ
ଦଣ୍ଡକ କହିଲେ: 'ମୁଁ ଭୋକରେ ଅତି କଷ୍ଟ ପାଉଛି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୋର ପ୍ରାଣ ଚାଲିଯିବ। ମୁଁ ଆପଣମାନଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆସିଛି, ଦୟାକରି କିଛି ଖାଇବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ।'
ଆକର୍ଣ୍ଯ ଵଚନଂ ତସ୍ଯ ଚୋଚୁସ୍ତେ ଧର୍ମତତ୍ପରାଃ । ସର୍ଵପାପହରେ ତ୍ଵଂ ଚ ଵିଖ୍ଯାତେ ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକେ
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ସେମାନେ କହିଲେ: 'ତୁମେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରିବାରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ବିଷ୍ଣୁଭକ୍ତମାନେ ଥିବା ଏହି ଗୋଷ୍ଠୀରେ ତୁମର ନାମ ଅଛି।'
କଥମନ୍ନଂ ଖାଦିତୁଂ ତେ ଵାଂଛା ତ୍ଵଦ୍ଯ ହରେର୍ଦିନେ । ଵିଶେଷଂ ତେ ବ୍ରୂହି ସଂଜ୍ଞା କାତେ ଭଵତି ସାଂପ୍ରତମ୍
'ଏହି ହରି ଦିନରେ ତୁମେ କିପରି ଖାଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ? ଏବେ ତୁମର ଅବସ୍ଥା ସ୍ପଷ୍ଟ କରି କୁହ।'
ସ ଉଵାଚ ମୁଦା ଵିପ୍ରା ନାମ୍ନା ଦଂଡକରୋପ୍ଯହମ୍ । ସର୍ଵପାପସମାଯୁକ୍ତଶ୍ଚୋଦ୍ଧାରୋ ମେ କଥଂ ଭଵେତ୍
ସେ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ: 'ମୋର ନାମ ମଧ୍ୟ ଦଣ୍ଡକ, ମୁଁ ସମସ୍ତ ପାପରେ ଲିପ୍ତ। ମୋର ମୋକ୍ଷ କିପରି ହେବ?'
ଊଚୁସ୍ତେ ଵୈ ଵ୍ରତଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ କୁରୁଷ୍ଵ ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକମ୍ । ଵିପ୍ରାଣାମାଜ୍ଞଯା ଵିପ୍ର ଚକାର ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକମ୍
ସେମାନେ କହିଲେ: 'ବିଷ୍ଣୁପଞ୍ଚକ ନାମକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରତ କର।' ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ବିଷ୍ଣୁପଞ୍ଚକ ବ୍ରତ କଲେ।
ସ ପ୍ରେତ୍ଯ ଚ ହରେଃ ସ୍ଥାନମାରୁହ୍ଯ ସ୍ଯଂଦନେ ଵରେ । ଆସାଦ୍ଯ ଶ୍ରୀହରେରୂପଂ ତସ୍ଥୌ ଜନ୍ମଵିଵର୍ଜିତଃ
ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ରଥରେ ଯାଇ, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ରୂପ ପାଇଲେ ଏବଂ ପୁନର୍ଜନ୍ମରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ।
ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଚାଖ୍ଯାନଂ ପାପନାଶନମ୍ । କୋଟିଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ପାପଂ ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍
ଯେଉଁମାନେ ଏହି ପାପ ନାଶକ ଗଳ୍ପକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ତୁରନ୍ତ ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଏ।
ଶୌନକ ଉଵାଚ। ଵିଦୁଷାଂଵର ତତ୍ତ୍ଵଜ୍ଞ କଥଯସ୍ଵ ମହାମତେ । ଇଦାନୀଂ ମମ ଦାନାନାଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କ୍ରମତୋ ମୁନେ
ଶୌନକ କହିଲେ: 'ହେ ଜ୍ଞାନୀ, ତତ୍ତ୍ୱବିଦ୍, ଏବେ ମୋତେ ଦୟାକରି ଦାନର ମହିମା କ୍ରମକ୍ରମେ କହ।'
ସୂତ ଉଵାଚ। କ୍ଷିତିଦାନଂ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦାନାନାମୁତ୍ତମଂ ମତମ୍ । ଯେନ କୃତଂ ଵୈ ତଦ୍ଦାନଂ ସର୍ଵଦାନଫଲଂ ମତମ୍
ସୂତ କହିଲେ: 'ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ଦାନ ମଧ୍ୟରେ ଭୂମି ଦାନ ସର୍ବୋତ୍ତମ। ଯିଏ ଏହି ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦାନର ଫଳ ପାଏ।'
କ୍ଷିତିଂ ସସସ୍ଯାଂ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଯ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଵିଷ୍ଣୁଲୋକେ ସୁଖଂ ଭୁଂକ୍ତେ ଯାଵଦିଂଦ୍ରାଶ୍ଚତୁର୍ଦଶ
ଯିଏ ଚାଷ ଥିବା ଜମି ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଦାନ କରେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଲୋକରେ ଚୌଦ ଇନ୍ଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସୁଖରେ ବାସ କରେ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଜନ୍ମ ଚାସାଦ୍ଯ ସାର୍ଵଭୌମସ୍ତତୋ ନୃପଃ । ମହୀଂ ସର୍ଵାଂ ଚିରଂ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଵ୍ରଜେଦ୍ଵୈ ଶ୍ରୀହରେର୍ଗୃହମ୍
ପୃଥିବୀରେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ଯେ ରାଜା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭୂମିରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାସନ କରିଥାଏ, ସେ ଶେଷରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯିବା ଉଚିତ।
ଗୋଚର୍ମମାତ୍ରାଂ ଭୂମିଂ ଯଃ ପ୍ରଯଚ୍ଛତି ଦ୍ଵିଜାତଯେ । ସ ଗଚ୍ଛତି ହରେର୍ଗେହଂ ସର୍ଵପାପଵିଵର୍ଜିତଃ
ଯିଏ ଦ୍ୱିଜାତିକୁ ଗାଈର ଚର୍ମ ପରିମାଣ ଭୂମି ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ହରିଙ୍କ ଗୃହକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ଶତଂ ଗାଵୋ ଵୃଷଶ୍ଚୈକୋ ଯତ୍ର ତିଷ୍ଠଂତ୍ଯଯଂତ୍ରିତାଃ । ଗୋଚର୍ମମାତ୍ରାଂ ତାଂ ଭୂମିଂ ପ୍ରଵଦଂତି ମହର୍ଷଯଃ
ଯେଉଁଠାରେ ଏକଶେ ଗାଈ ଏବଂ ଏକ ବୃଷ ଅନାବରୋଧରେ ଦଢ଼ି ରହିପାରନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଥିବା ଭୂମିକୁ ମହାର୍ଷିମାନେ ଗୋଚର୍ମ ପରିମାଣ ଭୂମି ବୋଲି କହନ୍ତି।
ଭୂମିନେତା ଭୂମିଦାତା ଦ୍ଵୌ ଚାପି ସ୍ଵର୍ଗଗାମିନୌ । ଗ୍ରାହ୍ଯା ଭୂମିର୍ଦ୍ଵିଜୈଃ ପ୍ରାଜ୍ଞୈସ୍ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଦାନଶତାନ୍ଯପି
ଭୂମି ନେବା ଓ ଭୂମି ଦେବା, ଏହି ଦୁଇଜଣେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଆନ୍ତି; ପ୍ରଜ୍ଞାନ୍ବିତ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଅନ୍ୟ ଶତଶଃ ଦାନ ଛାଡ଼ି ମଧ୍ୟ ଭୂମି ଗ୍ରହଣ କରିବା ଉଚିତ।