ତୀର୍ଥସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦେଵତ୍ଵମୁତ୍ତମମ୍ । ତସ୍ମାଦିଦଂ ନ ଵୈ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ତୀର୍ଥଂ ଵୈ କୋଶଲାଭିଧମ୍ । ସର୍ଵାର୍ଥଦଂ ଯତୋ ନାକଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପାପୀଯସା ମଯା
ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର କୃପାରେ ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତ୍ୱ ପାଇଥିଲି। ଏହି କୋଶଳା ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କାରଣ, ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଦୟାରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଛି।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ସ ନାପିତଃ ପାପୋ ଯୋନିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିନିଂଦିତାମ୍ । ଜଗାମ ଦ୍ଯାଂ ଵିମାନସ୍ଥସ୍ତୀର୍ଥସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦତଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଭଳି, ସେ ପାପୀ ନାପିତ ନିନ୍ଦିତ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର କୃପାରେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
ତେ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯା ଯତଯୋ ଭୂତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵ ତୀର୍ଥକେ । ଊଷୁର୍ଗୋଵିଂଦପାଦାବ୍ଜ ମାନସା ଦୃଷ୍ଟଵୈଭଵେ
ସେହି ଦକ୍ଷିଣାପଥର ଯତିମାନେ ତୀର୍ଥରେ ରହି, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ମନ ଲଗାଇ, ତାଙ୍କର ମହିମା ଦେଖି ଅବସ୍ଥାନ କଲେ।
ମାହାତ୍ମ୍ଯମସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମଃ । ତୀର୍ଥେଽତ୍ରଜାତଵିଶ୍ରଦ୍ଧଃ ପିତ୍ରୋରସ୍ଥୀନି ସୋଽକ୍ଷିପତ୍
ଏହି ତୀର୍ଥର ମହିମା ଦେଖି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଟୁଟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କର ଅସ୍ଥି ଏଠାରେ ଭସାଇଲେ।
ପତିତେଷ୍ଵସ୍ଥିଖଂଡେଷୁ ପିତରୌ ତସ୍ଯ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ଵିମାନଵରମାରୂଢୌ ଦିଵ୍ଯୌ ତତ୍ର ସମାଗତୌ
ଅସ୍ଥି ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ପତିତ କରିବା ସହିତ, ସେମାନଙ୍କର ପିତାମାତା ତୁରନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିମାନରେ ବସି ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଊଚତୁଶ୍ଚ ସ୍ଵତନଯଂ ଶୃଣ୍ଵାନେଷୁ ଜନେଷୁ ଵୈ । ଵତ୍ସ ଜୀଵ ଚିରଂ ଲୋକେ ଧନଧାନ୍ଯସୁଖୀ ଭଵ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ବେଟା, ଏହି ଜଗତରେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚ।'
ଆଵଯୋର୍ମୁକ୍ତିଦାନାଚ୍ଚ ମୁକ୍ତିଂ ଯାସ୍ଯସି ନୋ ମୃଷା । ଗଂଗାଯାଂ ପିଂଡଦାନେନ ଯତ୍ଫଲଂ ସ୍ଯାତ୍ସୁତସ୍ଯ ଵୈ । ପିତୄଣାଂ ଯା ଗତିଶ୍ଚାତ୍ର ଦ୍ଵଯଂ ସ୍ଯାଦସ୍ଥିପାତତଃ
'ଆମେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିବାରୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିବ। ଏହା କେବେ ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ। ଗଙ୍ଗାରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ ପୁଅ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଏ, ପିତୃମାନେ ଯେଉଁ ଗତି ପାଆନ୍ତି, ଏଠାରେ ଅସ୍ଥି ପତନ କଲେ ସେଇ ଦୁଇଟି ଫଳ ମିଳେ।'
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ। କାଲିଂଦୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ମୁକୁଂଦୋପାଖ୍ଯାନଂ ନାମୈକାଦଶାଧିକଦ୍ଵିଶତମୋଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ମହାପୁରାଣ 'ଶ୍ରୀପଦ୍ମେ'ର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର 'କାଳିନ୍ଦୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ' ଅଂଶରେ 'ମୁକୁନ୍ଦ ଉପାଖ୍ୟାନ' ନାମକ ଦୁଇଶ ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠି ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଆକର୍ଣଯ ଶିବେ ରାଜନ୍ଵର୍ଣଯାମି ତଵାଗ୍ରତଃ । ପୁଣ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ କାଶ୍ଯା ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ରାଜା ଶିବି, ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ କାଶୀର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମହିମା କଥା କହୁଛି, ଯାହା ପୁଣ୍ୟ, କୀର୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଥାଏ।
ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥତଟସ୍ଥାଯାଂ କାଶ୍ଯାମେକସ୍ତୁ ପାଦପଃ । ଶିଂଶପାଖ୍ଯୋଭଵେଦ୍ରାଜନ୍ ପୁରା ପୁଣ୍ଯଯୁଗେ କୃତେ
ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ତଟରେ, ରାଜା, କୃତଯୁଗରେ ଏକ ଶିଂଶପା ନାମକ ଗଛ ଥିଲା।
ତତ୍ରୈକୋ ଵାଯସୋ ହ୍ଯାସୀତ୍କୃତନୀଡୋ ଵନସ୍ପତୌ । ତସ୍ଯାଧସ୍ତାନ୍ମହାସର୍ପଂ କୋଟରେଵ ସତି ସ୍ମ ହ
ସେଠାରେ, ସେଇ ଗଛରେ ଏକ କାଉଁଠି ନିଜ ଘର ବନେଇ ରହୁଥିଲା; ଏବଂ ତାହାର ତଳେ ଗଛର ଗୁହାରେ ଏକ ବଡ଼ ସାପ ରହୁଥିଲା।
ଏକଦା ତସ୍ଯ କାକସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂଡଦ୍ଵଯମାଲଯେ । ପ୍ରତିମୁଚ୍ଯ ଗତା କ୍ଵାପି ନ ନୀଡେ ସ୍ଵେ ସମାଗତା
ଏକ ଦିନ, ସେ କାଉଁଠିର ଜଣେ ସାଥି ନିଜ ଘରେ ଦୁଇଟି ଡିମ୍ବ ଦେଇ, କେଉଁଠି ଯାଇଥିଲେ ଓ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ ନାହିଁ।
ସ୍ଵଯମେଵ ସ କାକସ୍ତୁ ପାଲଯନ୍ନଂଡକଦ୍ଵଯମ୍ । ତାମେଵ ଶିଂଶପାମୁଚ୍ଚୈରଧ୍ଯତିଷ୍ଠନ୍ମହୀପତେ
ସେଇ କାଉଁଠି ନିଜେ ଦୁଇଟି ଡିମ୍ବକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏବଂ ଉଚ୍ଚରେ ଥିବା ଶିଂଶପା ଗଛରେ ରହୁଥିଲେ, ରାଜା।
ଅଥୈକଦା ନିଶୀଧେ ତୁ ମହାଵାତ୍ଯା ସମାଗତା । ଅଭନକ୍ଶିଂଶପାଂ ରାଜନ୍ମୂଲାଦପି ଦୃଢାଦପି
ତାପରେ ଏକ ରାତିରେ ବଡ଼ ଝଡ଼ ଆସିଲା, ରାଜା, ଏବଂ ଶିଂଶପା ଗଛକୁ ମୂଳରୁ ଉଖଳି ଦେଲା।
ଵାତ୍ଯଯା ପାତ୍ଯମାନାଯା ଶିଂଶପାଯାସ୍ତଦା ତଲେ । ଚୂର୍ଣିତୌ କାକସର୍ପୌ ତୌ ଗତପ୍ରାଣୌ ବଭୂଵତୁଃ
ଝଡ଼ରେ ଶିଂଶପା ଗଛ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିବା ବେଳେ, ସେ କାଉଁଠି ଓ ସାପ ଦୁହେଁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଜୀବନ ହରାଇଲେ।
ଦିଵ୍ଯାଂଗାସ୍ତେ ତ୍ରଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଶିଂଶପା ଵାଯସାଦଯଃ । ଵିମାନତ୍ରଯମାରୂଢା ଜଗ୍ମୁଃ ଶ୍ରୀପତିକେତନମ୍
ସେ ତିନିଜଣ— ଶିଂଶପା ଗଛ, କାଉଁଠି ଓ ସାପ— ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ତିନିଟି ବିମାନରେ ଚଢ଼ି, ଶ୍ରୀପତିଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ।
ଶିବିରୁଵାଚ- ଦେଵର୍ଷେ କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ପ୍ରାପ୍ତା ତୈର୍ମୁକ୍ତିଦା ପୁରୀ । ଆସଂସ୍ତେ କେ ତ୍ରଯଃ ପୂର୍ଵଂ ସର୍ଵଂ କଥଯ ନାରଦ
ଶିବି ପଚାରିଲେ— ଦେବ ଋଷି, କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ ପୁରୀକୁ ପାଇଲେ? ସେ ତିନିଜଣ ପୂର୍ବେ କିଏ ଥିଲେ? ସବୁ କଥା କହ, ନାରଦ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। କୁରୁଜାଂଗଲଦେଶୀଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶ୍ରଵଣାଭିଧଃ । ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା କୁଡା ନାମ ଭ୍ରାତାଭୂଚ୍ଚ କୁରଂଟକଃ
ନାରଦ କହିଲେ— କୁରୁଜାଙ୍ଗଳ ଦେଶରେ ଶ୍ରବଣ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜଣା ଥିଲେ କୁଡ଼ା ଓ ତାଙ୍କର ଶ୍ୱଶୁର ଥିଲେ କୁରଣ୍ଟକ।
ଅସ୍ନାତଭୋକ୍ତା ନିତ୍ଯଂ ସ କଵଲୋ ମିଷ୍ଟଭୁଗ୍ରହଃ । ଶ୍ରଵଣସ୍ତେନ ଦୋଷେଣ ବଭୂଵ ଗ୍ରାମଵାଯସଃ
ଯିଏ ସଦା ସ୍ନାନ କରିନଥିବା ବେଳେ ଖାଏ, ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଚିବାଇ ଖାଏ, ସେ ଏହି ଦୋଷରେ ଗ୍ରାମର କାଉଁଡ଼ି 'ଶ୍ରବଣ' ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲା।
କୁରଂଟକସ୍ତୁ ତଦ୍ଭ୍ରାତା ନାସ୍ତିକୋଽଭଵଦୁଲ୍ବଣଃ । ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିପଥୋଚ୍ଛେତ୍ତା ଦେଵତାନାଂ ଚ ନିଂଦକଃ
ତାଙ୍କର ଭାଇ 'କୁରଣ୍ଟକ' ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ନାସ୍ତିକ ହେଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ମୃତିର ପଥକୁ ଧ୍ଵଂସ କରିଥିଲେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ।
ତେନ ଦୋଷେଣ ସ ମୃତୋ ହ୍ଯଭଵତ୍କାଲକୁଂଡଲୀ । ସା କୁଂଡା ଶ୍ରଵଣସ୍ଯ ସ୍ତ୍ରୀ ବଭୂଵୋଭଯଦୋଷଭାକ୍
ଏହି ଦୋଷ ଦ୍ୱାରା ସେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ କଳା ସାପ ହେଲେ; ସେଇ ସାପ 'କୁଣ୍ଡା' ହେଉଛି ଶ୍ରବଣଙ୍କର ଜଣେ ଜଣାଣୀ, ଦୁଇଁଜଣଙ୍କର ଦୋଷ ଭାଗିନେଇଥିଲେ।
ଅତଃ ସା ସ୍ଥାଵରତ୍ଵଂ ହି ଲବ୍ଧ୍ଵାସୀଦୁଭଯାଶ୍ରଯା । ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ଭୂପ ତଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ପୂର୍ଵଜନ୍ମନି
ଏହିପରି, ସେ ଅଚଳ ଦେହ ପାଇଲେ ଓ ଦୁଇ ପ୍ରକୃତିର ହେଲେ; ଏହି ତୁମକୁ ପୂର୍ବଜନ୍ମର କଥା କହିଲି, ରାଜା।
ଅତଃ ପରଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତେଷାଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଯତସ୍ତ୍ରଯଃ । ପ୍ରାପୁସ୍ତେନ ପୁରୀଂ ରମ୍ଯାଂ କାଶୀଂ ଵୈଶ୍ଵେଶ୍ଵରୀଂ ନୃପ
ଏବେ ମୁଁ ତିନିଜଣଙ୍କର ଶୁଭ କର୍ମ କଥା କହିବି, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ରମଣୀୟ କାଶୀ ନଗରକୁ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ, ଏହି କାଶୀ ହେଉଛି ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରୀଙ୍କର ସ୍ଥାନ, ରାଜା।
ଗ୍ରାମାଂତରାଦେକଦା ତୌ ପ୍ରତ୍ଯାଯାତୌ ନିଜାଲଯମ୍ । କସ୍ଯଚିତ୍ପଥିକସ୍ଯାଥ କୂପମଗ୍ନାଂ ପଯସ୍ଵିନୀମ୍
ଏକଦିନ ଅନ୍ୟ ଗ୍ରାମରୁ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରୁଥିବା ବେଳେ, ସେମାନେ ଦେଖିଲେ ଏକ ଯାତ୍ରୀଙ୍କର ଦୁଧ ଦେଉଥିବା ଗାଈ କୂଏଁରେ ପଡ଼ିଯାଇଛି।
ଅଵଲୋକ୍ଯ ତଦୁଦ୍ଧାରଂ ଚକ୍ରତୁସ୍ତେନ ନୋଦିତୌ । ତାଭ୍ଯାଂଗଦିତମାକର୍ଣ୍ଯ କୁଂଡା ସାଧ୍ଵିତ୍ଯଭାଷତ
ଏହା ଦେଖି ସେମାନେ କାହାରୁ କିଛି କହିବା ପୂର୍ବରୁ ଗାଈଟିକୁ ବାହାର କରିଦେଲେ; ସେମାନଙ୍କର କଥା ଶୁଣି 'କୁଣ୍ଡା' ଖୁସି ହୋଇ କହିଲେ।
ତେ ତ୍ରଯସ୍ତେନପୁଣ୍ଯେନ ମରଣଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଦୁର୍ଲଭମ୍ । ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥତଟସ୍ଥାଯାଂ କାଶ୍ଯାଂ ଵୈକୁଂଠମାରୁହନ୍
ଏହି ଶୁଭ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା, ସେ ତିନିଜଣ ଦୁର୍ଲଭ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ତଟରେ ଥିବା କାଶୀରେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ଚଳିଗଲେ।
ଇଯଂ କାଶୀ ମହେଶସ୍ଯ ପୁରୀ ଯଦ୍ଯପି ଭୂପତେ । ତଥାପ୍ଯସ୍ଯାଂ ମୃତଂ ଜଂତୁର୍ଵୈକୁଂଠେ ସ୍ଯାତ୍ସୁଖୀ ହରେଃ
ଏହି କାଶୀ ମହେଶଙ୍କର ପୁରୀ ହେଉଛି, ରାଜା; ତଥାପି ଏଠାରେ ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁ ହୁଏ, ସେ ବୈକୁଣ୍ଠରେ ଶୁଖି ହୁଏ, ହରିଙ୍କ ପାଖରେ।
ଏତତ୍ତେ କଥିତଂ ରାଜନ୍କାଶ୍ଯା ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ । କିମନ୍ଯଚ୍ଛ୍ରୋତୁମିଚ୍ଛା ତେ ଵିଦ୍ଯତେ ତଦ୍ଵଦସ୍ଵ ମେ
ଏହିପରି ମୁଁ ତୁମକୁ କାଶୀର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମହିମା କହିଲି, ରାଜା; ଆଉ କଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ଥିଲେ କହ।
ଶିବିରୁଵାଚ- ମୁନେ ତ୍ଵଯା ମହେଶସ୍ଯ କ୍ଷେତ୍ରତ୍ରଯମୁଦୀରିତମ୍ । କାଶୀ ଚ ଶିଵକାଂଚୀ ଚ ଗୋକର୍ଣଂ ଚ ତଥାପରମ୍
ଶିବିରୁ କହିଲେ— ମୁନି, ତୁମେ ମହେଶଙ୍କର ତିନିଟି କ୍ଷେତ୍ର କଥା କହିଛ; କାଶୀ, ଶିବକାଞ୍ଚୀ ଓ ଗୋକର୍ଣ୍ଣ।
ଏକସ୍ଯ ମହିମା ପ୍ରୋକ୍ତୋ ତ୍ଵଯା କାଶ୍ଯା ମହାମୁନେ । ଗୋକର୍ଣଶିଵକାଂଚ୍ଯୋଶ୍ଚ କଥ୍ଯତାଂ ଯଦି ଵିଦ୍ଯତେ
ତୁମେ କାଶୀର ମହିମା କହିଛ, ମହାମୁନି; ଗୋକର୍ଣ୍ଣ ଓ ଶିବକାଞ୍ଚୀ ବିଷୟରେ କିଛି ଅଛି କି? ଥିଲେ କହ।