ବଦ୍ଧ୍ଵା ନେତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରୁରାଗତା ଵିଷ୍ଣୁକିଂକରାଃ । ତଦା ଛିତ୍ତ୍ଵା ଚର୍ମପାଶଂ ସ୍ଯଂଦନେ ତଂ ମନୋହରେ
ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ନେବାକୁ ଯମଦୂତମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଏବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଆସି, ଚର୍ମର ପାଶ କାଟି, ତାଙ୍କୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ତୂର୍ଣମାରୋହଯାମାସୁଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ଵିନଯାନ୍ଵିତାଃ । ତେଽପି ପୁଣ୍ଯେନ ଭୋଃ ସଂତଃ କେନ ଵୈ ନୀଯତେଽପ୍ଯସୌ
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ବସାଇ, ସମ୍ମାନ ସହିତ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ପୁଣ୍ୟବାନମାନେ, କେଉଁ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ଲୋକକୁ ନେଉଛନ୍ତି?'
ଊଚୁସ୍ତେଽସୌ ପୁରା ରାଜା ପୁଣ୍ଯଂ ବହୁତରଂ କୃତମ୍ । ଅକରୋଦ୍ଧରଣଂ କାଂଚିତ୍ସୁଂଦରୀଂ ଚାଂଗନାମଯମ୍
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଏହେଁ ପୂର୍ବେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ କାମ କରିଥିଲେ; ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ଜଣା ନାରୀକୁ ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ।'
ଅନେନ ଚାଂହସା ରାଜା ଗତୋ ଵୈ ଶମନକ୍ଷଯମ୍ । ତତ୍ରକ୍ଲେଶଂ ତୁ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଦତ୍ତଂ ଵୈ ଶମନାଜ୍ଞଯା
ସେହି ପାପର ଫଳରେ ରାଜା ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥିଲ।
ତାମ୍ରମଯ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଯାସାର୍ଦ୍ଧଂ କ୍ରୀଡାଂ ସୁପ୍ତ୍ଵା ଚକାର ସଃ । ତପ୍ତାଯାଂ ଲୋହଶଯ୍ଯାଯାଂ ଵୈକ୍ଲଵ୍ଯଂ କର୍ମଣା ନୃପ
ସେ ତାମ୍ରରେ ତିଆରି ନାରୀ ସହ ଖେଳିଥିଲେ, ଏବଂ ତାପିତ ଲୋହା ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇ ଏହି କର୍ମର ଫଳରେ ରାଜା ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ।
ତପ୍ତାଯୋଭୀଷଣଂ ତପ୍ତଂ ଲୋହସ୍ତଂଭଂ ଯମାଜ୍ଞଯା । ତତଃ ସ୍ଥିତଃ ସମାଲିଂଗ୍ଯ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଦୁଃଖଂ ଚିରଂ ନୃପଃ
ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ତାପିତ ଲୋହାର ଖୁମ୍ଭକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ।
ସିକ୍ତଃ କ୍ଷାରାଂବୁଧାରାଭିରନ୍ଯୈର୍ଵୈ ଶମନାଲଯେ । ତତୋ ନରକଶେଷେ ଚ ପାପଯୋନୌ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଯମଙ୍କ ଗୃହରେ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷାର ଜଳର ଧାରାରେ ଭିଜାଇଥିଲେ, ଏବଂ ପରେ ଅନ୍ୟ ନରକରେ ପାପୀ ଗର୍ଭରେ ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଜନ୍ମାସାଦ୍ଯ ଚିରଂ ଦୁଃଖମନୁଭୂତଂ ସ୍ଵକର୍ମଣା । ତୁଲସୀମୂଲକଂ ଵାରି ପୀତ୍ଵା ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ଜନ୍ମ ନେଇ ସେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ତୁଳସୀ ମୂଳର ପାଣି ପିଇ ହେବାରୁ ସେ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଏ।
ଇଦାନୀଂ ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗତାଦୂତା ଯଥାଗତାଃ । ତେନ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଵିଷ୍ଣୁଦୂତା ଗତା ଵୈକୁଂଠମଂଦିରମ୍
ଏବେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯମଦୂତମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ବୈକୁଣ୍ଠ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ।
ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ତୁଲସ୍ଯାଃ ପାପନାଶନମ୍ । କୁର୍ଵଂତି ସେଵାଂ ଯେ ଭକ୍ତ୍ଯା ନ ଜାନେ କିଂ ଭଵେନ୍ମୁନେ
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ତୁଳସୀଙ୍କର ପାପ ନାଶକ ମହିମା କୁହାଯାଇଛି; ଯେମାନେ ଭକ୍ତିରେ ସେବା କରନ୍ତି, ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ, ସେମାନେ କ'ଣ ପାଇବେ ନାହିଁ, ହେ ମୁନି।
ଶୌନକ ଉଵାଚ। କଥଯସ୍ଵ ମୁନେ ସୂତ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଲୁଷକ୍ଷଯମ୍ । ଶେଷପଂଚଦିନସ୍ଯାପି କାର୍ତ୍ତିକସ୍ଯାନୁକଂପଯା
ଶୌନକ କହିଲେ, ମୁନିବର, କୃପାକରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଶେଷ ପାଞ୍ଚଟି ଦିନ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଯେଉଁ ମହିମା ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟତାକୁ ଦୂର କରେ, ସେଇ ମହିମାକୁ ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ଶୃଣୁ ଶୌନକ ଯତ୍ପୃଷ୍ଟଂ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଵକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵୈ ଚୋର୍ଜସ୍ଯ ଶେଷପଂଚଦିନସ୍ଯ ଚ
ସୂତ କହିଲେ, ଶୌନକ, ତୁମେ ଯେଉଁ ମହିମା ବିଷୟରେ ପଚାରିଛ, ଯାହା ପାପକୁ ନଶ୍ୱନ କରେ, ସେଥିରେ ଶେଷ ପାଞ୍ଚ ଦିନର ମହତ୍ତ୍ୱ ଏବେ ମୁଁ କହିବି।
ଵ୍ରତାନାଂ ମୁନିଶାର୍ଦୂଲ ପ୍ରଵରଂ ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକମ୍ । ତସ୍ମିନ୍ଯଃ ପୂଜଯେଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଶ୍ରୀହରିଂ ରାଧଯା ସହ
ମୁନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ମଧ୍ୟରେ 'ବିଷ୍ଣୁ ପଞ୍ଚକ' ସବୁଠାରୁ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ। ଏହି ସମୟରେ ଯିଏ ଭକ୍ତିଭାବରେ ରାଧା ସହିତ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ—
ଗଂଧପୁଷ୍ପୈର୍ଧୂପଦୀପୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈର୍ନାନାଵିଧୈଃ ଫଲୈଃ । ସ ଯାତି ଵିଷ୍ଣୁସଦନଂ ସର୍ଵପାପଵିଵର୍ଜିତଃ
ଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଦୀପ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଯିଏ ପୂଜା କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ ଗୃହସ୍ଥୋ ଵା ଵାନପ୍ରସ୍ଥୋଽଥଵା ଯତିଃ । ନ ପ୍ରାପ୍ନୋତି ପରଂ ସ୍ଥାନମକୃତ୍ଵା ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକମ୍
ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଗୃହସ୍ଥ, ବାନପ୍ରସ୍ଥ କିମ୍ବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀ, ବିଷ୍ଣୁ ପଞ୍ଚକ ବ୍ରତ କରିନଥିଲେ କେହି ମଧ୍ୟ ପରମ ଦ୍ୱିତୀୟ ଅବସ୍ଥାକୁ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ।
ସର୍ଵପାପହରଂ ପୁଣ୍ଯଂ ଵିଖ୍ଯାତଂ ଵିଷ୍ଣୁପଂଚକମ୍ । ତତ୍ର ସ୍ନାନଂ ତୁ ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସର୍ଵତୀର୍ଥଫଲଂ ଲଭେତ୍
'ବିଷ୍ଣୁ ପଞ୍ଚକ' ସମସ୍ତ ପାପକୁ ଦୂର କରେ ଓ ପୁଣ୍ୟ ଦେଇଥାଏ। ଏହି ସମୟରେ ଯିଏ ସ୍ନାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥର ଫଳ ପାଏ।
ଶ୍ରୀହରେଃ ପୁରତୋ ଵିପ୍ର ତୁଲସ୍ଯାଶ୍ଚ ସମୀପତଃ । ପ୍ରଦୀପଂ ସର୍ପିଷା ପୂର୍ଣଂ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯୋ ଭକ୍ତିଭାଵତଃ
ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ତୁଳସୀ ଗଛ ନିକଟରେ, ଯିଏ ଭକ୍ତିଭାବରେ ଘିଅ ଭରା ଦୀପ ଦେଇଥାଏ—
ନଭସି ଶ୍ରୀହରେଃ ପ୍ରୀତ୍ଯୈ ଯାତି ସ ଵିଷ୍ଣୁମଂଦିରମ୍ । ପାପୀ ଯାତି ହରେର୍ଧାମ ସତ୍ଯମେତନ୍ମଯୋଦିତମ୍
—ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଆକାଶରେ ଏହିପରି କରିଲେ, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଏ; ଏକ ପାପୀ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି କଲେ ହରିଙ୍କ ଧାମକୁ ପାଏ—ଏହି କଥା ମୁଁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ସ୍ନାପଯେଚ୍ଚାଚ୍ଯୁତଂ ଭକ୍ତ୍ଯା ମଧୁକ୍ଷୀରଘୃତାଦିଭିଃ । ଦଦ୍ଯାତ୍କିଂ ନୋ ହରିଃ ପ୍ରୀତସ୍ତସ୍ମୈ ସାଧୁଜନାଯ ଵୈ
ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ ଅଚ୍ୟୁତଙ୍କୁ ମଧୁ, ଖୀର, ଘିଅ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସ୍ନାନ କରାଏ, ଏମିତି ଭଲ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ହରି କିଏଁ ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ?
ନୈଵେଦ୍ଯଂ ଦେଵଦେଵେଶଂ ପରମାନ୍ନଂ ନିଵେଦଯେତ୍ । ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ପ୍ରସଂଖ୍ଯାତୁଂ ନ ଶକ୍ତୋ ଵୈ ଚତୁର୍ମୁଖଃ
ଦେବମାନ୍ୟ ଭଗବାନଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗ ନିବେଦନ କରିବା ଉଚିତ। ଏହାର ପୁଣ୍ୟ କେତେ ହେବ, ତାହା ଚାରିମୁହିଁ ବ୍ରହ୍ମା ମଧ୍ୟ ଗଣନା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଅର୍ଚଯିତ୍ଵା ହୃଷୀକେଶମେକାଦଶ୍ଯାଂ ସମାହିତଃ । ନିଷ୍ପ୍ରାପ୍ଯ ଗୋମଯଂ ସମ୍ଯକ୍ମଂତ୍ରଵତ୍ସମୁପାସତେ
ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଏକାଗ୍ର ମନେ ହୃଷୀକେଶଙ୍କୁ ପୂଜି, ପରେ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ଭଲଭାବେ ଗୋମୟ ଦ୍ୱାରା ସେଉଁଠି ସେବା କରିବା ଉଚିତ।
ଗୋମୂତ୍ରଂ ମଂତ୍ରଵଦ୍ଭୂଯୋ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପ୍ରାଶଯେଦ୍ଵ୍ରତୀ । କ୍ଷୀରଂ ତଥା ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଚତୁର୍ଦଶ୍ଯାଂ ତଥା ଦଧି
ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ପୁନିଥରେ ଗୋମୂତ୍ର ସେବନ କରିବା ଉଚିତ; ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନରେ ଖୀର, ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ଦିନରେ ଦହି ଖାଇବା ଉଚିତ।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ପାପଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ଲଂଘଯିତ୍ଵା ଚତୁର୍ଦିନମ୍ । ପଂଚମେ ତୁ ଦିନେ ସ୍ନାତ୍ଵା ଵିଧିଵତ୍ପୂଜ୍ଯ କେଶଵମ୍
ପାପ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ଚାରି ଦିନ ଉପବାସ କରି, ପଞ୍ଚମ ଦିନ ସ୍ନାନ କରି ନିୟମ ଅନୁସାରେ କେଶବଙ୍କୁ ପୂଜିବା ଉଚିତ।
ଭୋଜଯେଦ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ତେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଚ୍ଚ ଦକ୍ଷିଣାମ୍ । ତତୋ ନକ୍ତଂ ସମଶ୍ନୀଯାତ୍ପଂଚଗଵ୍ଯଂ ସୁମଂତ୍ରିତମ୍
ପରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେକୁ ଭୋଜନ କରାଇ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଦକ୍ଷିଣା ଦେବା ଉଚିତ। ତା'ପରେ ମନ୍ତ୍ରପୂର୍ଣ୍ଣ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ରାତିରେ ଖାଇବା ଉଚିତ।
ଏଵଂ କର୍ତୁମଶକ୍ତୋ ଯଃ ଫଲମୂଲଂ ଚ ଭୋଜନମ୍ । କୁର୍ଯାଦ୍ଧଵିଷ୍ଯଂ ଵା ଵିପ୍ର ଯଥୋକ୍ତଵିଧିନା ହ ଵୈ
ଏହିପରି କରିବାକୁ ଯଦି କେହି ସମର୍ଥ ନୁହଁନ୍ତି, ତେବେ ଫଳ, ମୂଳ କିମ୍ବା ନିୟମ ଅନୁସାରେ ହବିଷ୍ୟ ଖାଇପାରନ୍ତି।
ଶ୍ରୀହରେଃ ପଂଚକଂ ଵିପ୍ର କୁର୍ଯାଦ୍ଯସ୍ତୁଲସୀଦଲୈଃ । ପୂଜଯେତ୍ତଂ ସ ଵିଜ୍ଞେଯଃ ସ୍ଵଯଂ ନାରାଯଣଃ ପ୍ରଭୁଃ
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପଞ୍ଚକ ବ୍ରତ କରେ, ସେ ନିଜେ ନାରାୟଣ ପ୍ରଭୁ ବୋଲି ଜଣାଯିବେ।
ପୁରା ତ୍ରେତାଯୁଗେ ଶୂଦ୍ରୋ ଦସ୍ଯୁଵୃତ୍ତିପରାଯଣଃ । ନାମ୍ନା ଦଂଡକରୋ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମନିଂଦାଂ କରୋତି ଯଃ
ପୂର୍ବେ ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ଦଣ୍ଡକ ନାମକ ଏକ ଶୂଦ୍ର ଥିଲେ, ସେ ଚୋରି କାମରେ ଲାଗିଥିଲେ ଏବଂ ସଦା ଧର୍ମକୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ।
ଅସତ୍ଯଭାଷୀ ମିତ୍ରଘ୍ନୋ ଵେଶ୍ଯାଵିଭ୍ରମ ଲୋଲୁପଃ । ବ୍ରହ୍ମସ୍ଵହାରୀ କ୍ରୂରଶ୍ଚ ପରସ୍ତ୍ରୀଗମନେ ରତଃ
ସେ ମିଥ୍ୟା କଥା କହୁଥିଲେ, ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ମାରୁଥିଲେ, ବେଶ୍ୟାମାନେ ପାଇଁ ଲୋଭୀ ଥିଲେ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସମ୍ପତ୍ତି ଚୋରି କରୁଥିଲେ, କ୍ରୂର ଓ ପରସ୍ତ୍ରୀ ସହିତ ମିଳନରେ ଲାଗିଥିଲେ।
ଶରଣାଗତହଂତା ଚ ପାଖଂଡଜନସଂଗଭାକ୍ । ଗୋମାଂସାଶୀ ସୁରାପଶ୍ଚ ପରନିଂଦାକରଃ ସଦା
ଯେଉଁମାନେ ଶରଣାଗତଙ୍କୁ ମାରନ୍ତି, ମିଥ୍ୟା ମତରେ ଲୋକଙ୍କ ସହ ମିଶନ୍ତି, ଗାଈ ମାଂସ ଖାଆନ୍ତି, ମଦ୍ୟପାନ କରନ୍ତି ଏବଂ ସବୁବେଳେ ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି—
ଵିଶ୍ଵାସଘାତୀ ଜ୍ଞାତୀନାଂ ଵୃତ୍ତିଚ୍ଛେଦୀ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଦୁଷ୍ଟଂ ସର୍ଵେ ସମାଲୋକ୍ଯ ତାଦୃଶଂ ତଦ୍ଗୃହେ ଦ୍ଵିଜଃ
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ପରିବାରର ଭରସା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ତାଙ୍କର ଜୀବିକା ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏପରି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକକୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟମାନେ—