ଯଃ ପୁନସ୍ତୁଲସୀମାଲାଂ କଣ୍ଠେ କୃତ୍ଵା ଜନାର୍ଦନମ୍ । ପୂଜଯେତ୍ପୁଣ୍ଯମାପ୍ନୋତି ପ୍ରତିପୁଷ୍ପଂ ଗଵାଯୁତମ୍
ଯିଏ ଗଳାରେ ତୁଳସୀ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଫୁଲ ପାଇଁ ସେ ଦଶ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ଧାରଯନ୍ତି ନ ଯେ ମାଲାଂ ହୈତୁକାଃ ପାପବୁଦ୍ଧଯଃ । ନରକାନ୍ନ ନିଵର୍ତଂତେ ଦଗ୍ଧାଃ କୋପାଗ୍ନିନା ହରେଃ
ଯେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ମନଭାବରୁ ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି, ନରକରୁ ଫେରିଆସନ୍ତିନାହିଁ।
ନ ଜହ୍ଯାତ୍ତୁଲସୀମାଲାଂ ଧାତ୍ରୀମାଲାଂ ଵିଶେଷତଃ । ମହାପାତକସଂହର୍ତ୍ରୀଂ ଧର୍ମକାମାର୍ଥଦାଯିନୀମ୍
ତୁଳସୀ ମାଳା, ବିଶେଷକରି ଧାତ୍ରୀ ମାଳା, କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହିଏ ବଡ଼ ପାପ ନାଶ କରେ ଓ ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଦେଇଥାଏ।
ସ୍ପୃଶେଚ୍ଚ ଯାନି ଲୋମାନି ଧାତ୍ରୀମାଲା କଲୌ ନୃଣାମ୍ । ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଵସତେ କେଶଵାଲଯେ
କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁ ମଣିଷଙ୍କ ଦେହରେ ଧାତ୍ରୀ ମାଳା ଯେତେଟି ଲୋମ ଛୁଁଏ, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ସେ କେଶବଙ୍କ ନିବାସରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ନିଵେଦ୍ଯ କେଶଵେ ମାଲାଂ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠସଂଭଵାମ୍ । ଵହତେ ଯୋ ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ତସ୍ଯ ଵୈ ନାସ୍ତି ପାତକମ୍
ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ କେଶବଙ୍କୁ ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ଅର୍ପଣ କରି ପିନ୍ଧନ୍ତି, ସେଠି ପାଇଁ କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ।
ତୁଲସୀକାଷ୍ଠମାଲାଂ ତୁ ପ୍ରେତରାଜସ୍ଯ ଦୂତକାଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଶ୍ଯନ୍ତି ଦୂରେଣ ଵାତୋଦ୍ଧୂତଂ ଯଥା ଦଲମ୍
ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ଦେଖି, ଯମର ଦୂତମାନେ ବହୁ ଦୂରକୁ ପଳାଇଯାଆନ୍ତି, ଯେପରି ଗଛପତ୍ର ପବନରେ ଉଡ଼ିଯାଏ।
ତୁଲସ୍ଯା ଵିପିନେ ଧାତ୍ର୍ଯାଶ୍ଛାଯାସୁ ଯୋ ନରୋତ୍ତମଃ । ପିଣ୍ଡଂ ଦଦାତି ପିତରୋ ମୁକ୍ତିଂ ଯାନ୍ତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ତୁଳସୀ କିମ୍ବା ଧାତ୍ରୀ ଗଛର ଛାୟାରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି।
ପାଣୌ ମୂର୍ଧ୍ନି ଗଲେ ଚୈଵ କର୍ଣଯୋଶ୍ଚ ମୁଖେ ଦ୍ଵିଜ । ଧାତ୍ରୀଫଲଂ ଯସ୍ତୁ ଧତ୍ତେ ସ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ହାତ, ମୁଣ୍ଡ, ଗଳା, କାନ ଓ ମୁହଁରେ ଧାତ୍ରୀ ଫଳ ଧରିଥାଏ, ସେ ନିଜେ ହରି ବୋଲି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।
ଧାତ୍ରୀପତ୍ରୈଃ ଫଲୈର୍ଵିପ୍ର ଶ୍ରୀହରିଂ ଚାର୍ଚଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜ । କୋଟିଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ପାପଂ ପୂଜଯା ନଶ୍ଯତି ସକୃତ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ଧାତ୍ରୀ ପତ୍ର ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରେ, ସେ କୋଟି ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନାଶ କରିପାରେ।
ଯଜ୍ଞାଦେଵାଶ୍ଚ ମୁନଯସ୍ତୀର୍ଥାନି କାର୍ତିକେ ଦ୍ଵିଜ । ଧାତ୍ରୀଵୃକ୍ଷଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତି କାର୍ତିକେ ସଦା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯଜ୍ଞ, ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମାନେ ସବୁବେଳେ ଧାତ୍ରୀ ଗଛ ନିକଟରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ଧାତ୍ରୀପତ୍ରଂ କାର୍ତିକେ ଚ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ତୁଲସୀଦଲମ୍ । ଚିନୋତି ଯୋ ନରୋ ଗଚ୍ଛେନ୍ନିରଯଂ ଯାତନାମଯମ୍
କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ଦ୍ୱାଦଶୀ ତିଥିରେ ଯିଏ ଧାତ୍ରୀ ପତ୍ର କିମ୍ବା ତୁଳସୀ ପତ୍ର ତୁଳେ, ସେ ଯନ୍ତ୍ରଣାମୟ ନରକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
ଧାତ୍ରୀଛାଯାସୁ ଯୋ ଵିପ୍ର ଚାନ୍ନଂ ଭୁନକ୍ତି କାର୍ତିକେ । ଅନ୍ନସଂସର୍ଗଜଂ ପାପମାଵର୍ଷଂ ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯତି
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯିଏ ଧାତ୍ରୀ ଗଛର ଛାୟାରେ ଭୋଜନ କରେ, ସେ ବର୍ଷର ଖାଦ୍ୟ ସଂସ୍ପର୍ଶରୁ ହୋଇଥିବା ପାପ ନାଶ ହୁଏ।
ତୁଲସୀଵନମଧ୍ଯେ ଚ ଧାତ୍ରୀମୂଲେ ଚ କାର୍ତିକେ । କୁର୍ଯାଦ୍ଧର୍ଯର୍ଚନଂ ଵିପ୍ର ଵୈକୁଣ୍ଠଂ ଯାତି ସ ଧ୍ରୁଵମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀ ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ କିମ୍ବା ଆମଳୀ ଗଛର ମୂଳରେ ହରିଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବୈକୁଣ୍ଠକୁ ପ୍ରାପ୍ତି କରେ।
ତୁଲସୀମୂଲଦେଶେଽପି ସ୍ଥିତଂ ଵାରି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ । ଗୃହ୍ଣାତି ମସ୍ତକେ ଭକ୍ତ୍ଯା ପାପୀ ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁଳସୀ ଗଛର ମୂଳରେ ରଖାଯାଇଥିବା ପାଣିକୁ ଯେଉଁ ପାପୀ ଭକ୍ତିସହିତ ମୁଣ୍ଡରେ ଲଗାଏ, ସେ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଏ।
ତୁଲସୀପତ୍ରଗଲିତଂ ଯସ୍ତୋଯଂ ଶିରସାଵହେତ୍ । ସର୍ଵତୀର୍ଥେଷୁ ସ ସ୍ନାତଶ୍ଚାଂତେ ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ଯେଉଁଠି ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ଝରିଥିବା ପାଣିକୁ କେହି ମୁଣ୍ଡରେ ଧରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପବିତ୍ର ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରିଥିବା ପରି ହୁଏ ଏବଂ ଶେଷରେ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଏ।
ପୁରା କଶ୍ଚିଦ୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠୋ ଦ୍ଵାପରେଽଭୂନ୍ମହାମୁନେ । ସ୍ନାତ୍ଵୈକଦା ତୁଲସ୍ଯୈ ସ ଵନଂ ଦତ୍ଵା ଗୃହଂ ଗତଃ
ପୂର୍ବେ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ; ସେ ଏକଦିନ ସ୍ନାନ କରି, ତୁଳସୀ ପାଇଁ ଏକ ଜଙ୍ଗଲ ଦାନ କରି ଘରକୁ ଫେରିଲେ।
ଆଦିତ୍ଯୋ ଵର୍ଚସା ନାମ୍ନା ମାର୍ତ୍ତଂଡ ଇଵ ପୁଣ୍ଯତଃ । ତୃଷାର୍ତୋ ଭକ୍ଷକଃ କଶ୍ଚିଦାଗତୋ ବହୁକଲ୍ମଷଃ
ଏଠାରେ ବର୍ଚ୍ଚସ ନାମକ ଜଣେ ପୁରୁଷ ଆସିଲେ, ସେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଓ ପୁଣ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ତିବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ଏବଂ ବହୁ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ।
ତୁଲସ୍ଯାମୂଲତସ୍ତୋଯଂ ପୀତ୍ଵା ଚାସୌ ହତାଂହସଃ । ତ୍ଵରଯାପ୍ଯାଗତୋ ଵ୍ଯାଧୋ ନାମ୍ନା ଯଶ୍ଚାସିମର୍ଦ୍ଦନଃ
ସେ ତୁଳସୀ ମୂଳର ପାଣି ପିଇ ନିଜର ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲେ; ଏହିପରେ ତ୍ୱରାରେ ଏକ ଶିକାରୀ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ଥିଲା ଅସିମର୍ଦ୍ଦନ।
ଉଵାଚ ଭୁକ୍ତଂ ଚାନ୍ନଂ ଚ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଭଗ୍ନଂ ଗତଃ କିମୁ । କୃତ୍ଵା ମେ ପାକଭାଂଡସ୍ଥଂ ଚାଗତୋ ହିଂସକସ୍ଯ ତେ
ସେ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଭୋଜନ କରିଛ, ଏବଂ ଭୋଜନ କରି ହେବା ପରେ କାହିଁକି ରନ୍ଧା ବାଟି ଭାଙ୍ଗି ଏଠାକୁ ଆସିଛ, ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୟ?'
ଵିଵ୍ଯାଧ ତଂ ଗତପ୍ରାଣଂ ନେତୁଂ ଵୈ ଶମନାଜ୍ଞଯା । ଆଗତାଃ କିଂକରାଃ କ୍ରୁଦ୍ଧାଃ ପାଶମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ
ସେ ତାକୁ ଆଘାତ କଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରାଣ ଯିବାବେଳେ, ଯମଙ୍କ କ୍ରୁଧ୍ଧ ଦୂତମାନେ ପାଶ ଓ ଗଦା ନେଇ ତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଆସିଲେ।
ବଦ୍ଧ୍ଵା ନେତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରୁରାଗତା ଵିଷ୍ଣୁକିଂକରାଃ । ତଦା ଛିତ୍ତ୍ଵା ଚର୍ମପାଶଂ ସ୍ଯଂଦନେ ତଂ ମନୋହରେ
ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ନେବାକୁ ଯମଦୂତମାନେ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ, ଏବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଆସି, ଚର୍ମର ପାଶ କାଟି, ତାଙ୍କୁ ଏକ ସୁନ୍ଦର ରଥରେ ବସାଇଲେ।
ତୂର୍ଣମାରୋହଯାମାସୁଃ ପପ୍ରଚ୍ଛୁର୍ଵିନଯାନ୍ଵିତାଃ । ତେଽପି ପୁଣ୍ଯେନ ଭୋଃ ସଂତଃ କେନ ଵୈ ନୀଯତେଽପ୍ଯସୌ
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ରଥରେ ବସାଇ, ସମ୍ମାନ ସହିତ ପଚାରିଲେ, 'ହେ ପୁଣ୍ୟବାନମାନେ, କେଉଁ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏହି ଲୋକକୁ ନେଉଛନ୍ତି?'
ଊଚୁସ୍ତେଽସୌ ପୁରା ରାଜା ପୁଣ୍ଯଂ ବହୁତରଂ କୃତମ୍ । ଅକରୋଦ୍ଧରଣଂ କାଂଚିତ୍ସୁଂଦରୀଂ ଚାଂଗନାମଯମ୍
ସେମାନେ କହିଲେ, 'ଏହେଁ ପୂର୍ବେ ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଅନେକ ପୁଣ୍ୟ କାମ କରିଥିଲେ; ସେ ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ଜଣା ନାରୀକୁ ଦୁଃଖରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲେ।'
ଅନେନ ଚାଂହସା ରାଜା ଗତୋ ଵୈ ଶମନକ୍ଷଯମ୍ । ତତ୍ରକ୍ଲେଶଂ ତୁ ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଦତ୍ତଂ ଵୈ ଶମନାଜ୍ଞଯା
ସେହି ପାପର ଫଳରେ ରାଜା ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲେ; ସେଠାରେ ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ କଷ୍ଟ ଦେଇଥିଲ।
ତାମ୍ରମଯ୍ଯାସ୍ତ୍ରିଯାସାର୍ଦ୍ଧଂ କ୍ରୀଡାଂ ସୁପ୍ତ୍ଵା ଚକାର ସଃ । ତପ୍ତାଯାଂ ଲୋହଶଯ୍ଯାଯାଂ ଵୈକ୍ଲଵ୍ଯଂ କର୍ମଣା ନୃପ
ସେ ତାମ୍ରରେ ତିଆରି ନାରୀ ସହ ଖେଳିଥିଲେ, ଏବଂ ତାପିତ ଲୋହା ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇ ଏହି କର୍ମର ଫଳରେ ରାଜା ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ।
ତପ୍ତାଯୋଭୀଷଣଂ ତପ୍ତଂ ଲୋହସ୍ତଂଭଂ ଯମାଜ୍ଞଯା । ତତଃ ସ୍ଥିତଃ ସମାଲିଂଗ୍ଯ ଭୁକ୍ତ୍ଵା ଦୁଃଖଂ ଚିରଂ ନୃପଃ
ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ସେ ଭୟଙ୍କର ତାପିତ ଲୋହାର ଖୁମ୍ଭକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଥିଲେ।
ସିକ୍ତଃ କ୍ଷାରାଂବୁଧାରାଭିରନ୍ଯୈର୍ଵୈ ଶମନାଲଯେ । ତତୋ ନରକଶେଷେ ଚ ପାପଯୋନୌ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ
ଯମଙ୍କ ଗୃହରେ ଅନ୍ୟମାନେ ତାଙ୍କୁ କ୍ଷାର ଜଳର ଧାରାରେ ଭିଜାଇଥିଲେ, ଏବଂ ପରେ ଅନ୍ୟ ନରକରେ ପାପୀ ଗର୍ଭରେ ପୁନିପୁନି ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ଜନ୍ମାସାଦ୍ଯ ଚିରଂ ଦୁଃଖମନୁଭୂତଂ ସ୍ଵକର୍ମଣା । ତୁଲସୀମୂଲକଂ ଵାରି ପୀତ୍ଵା ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ଜନ୍ମ ନେଇ ସେ ନିଜ କର୍ମର ଫଳରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଦୁଃଖ ଅନୁଭବ କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ତୁଳସୀ ମୂଳର ପାଣି ପିଇ ହେବାରୁ ସେ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଏ।
ଇଦାନୀଂ ତଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଗତାଦୂତା ଯଥାଗତାଃ । ତେନ ସାର୍ଦ୍ଧଂ ଵିଷ୍ଣୁଦୂତା ଗତା ଵୈକୁଂଠମଂଦିରମ୍
ଏବେ ଏହି କଥା ଶୁଣି, ଯମଦୂତମାନେ ଯେପରି ଆସିଥିଲେ, ସେପରି ଚାଲିଗଲେ; ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କ ସହ ବୈକୁଣ୍ଠ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ।
ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥିତଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ତୁଲସ୍ଯାଃ ପାପନାଶନମ୍ । କୁର୍ଵଂତି ସେଵାଂ ଯେ ଭକ୍ତ୍ଯା ନ ଜାନେ କିଂ ଭଵେନ୍ମୁନେ
ହେ ବ୍ରହ୍ମା, ତୁଳସୀଙ୍କର ପାପ ନାଶକ ମହିମା କୁହାଯାଇଛି; ଯେମାନେ ଭକ୍ତିରେ ସେବା କରନ୍ତି, ମୁଁ ଜାଣେ ନାହିଁ, ସେମାନେ କ'ଣ ପାଇବେ ନାହିଁ, ହେ ମୁନି।