ମାଂସେ ଚ ବହୁପାପଂ ସ୍ଯାଦ୍ଵର୍ଜଯେତ୍ପ୍ରତିପଦାଦିଷୁ । ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଵର୍ଜଯେଦ୍ଯୋଽନ୍ନଂ ଶ୍ରୀହରେ ପ୍ରୀତଯେ ଦ୍ଵିଜ
ମାଂସ ଭୋଜନ କଲେ ବହୁ ପାପ ହୁଏ, ପ୍ରଥମ ତିଥି ଓ ଏପରି ଦିନରେ ଏହା ବର୍ଜନ କରିବା ଉଚିତ୍; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି ବର୍ଜନ କରେ—
ତତ୍ପୁନର୍ଭୂସୁରେ ଦତ୍ଵା ଵ୍ରତାଂତେ ତସ୍ଯ ଭୋଜନମ୍ । କାର୍ତିକଵ୍ରତିନଂ ଵିପ୍ର ଯଥୋକ୍ତକାରିଣଂ ନରମ୍
—ସେହି ଖାଦ୍ୟ ବ୍ରତ ଶେଷରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ ତାହା ତାଙ୍କର ଭୋଜନ ହୁଏ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରେ—
ଯମଦୂତାଃ ପଲାଯଂତେ ସିଂହଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯଥା ଗଜାଃ । ଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ଵିଷ୍ଣୁଵ୍ରତଂ ଵିପ୍ର ତତ୍ତୁଲ୍ଯା ନ ଶତଂ ମଖାଃ
—ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଯମଦୂତମାନେ ସିଂହକୁ ଦେଖି ହାତୀମାନେ ଯେପରି ଭୟରେ ପଳାଯାନ୍ତି, ସେପରି ପଳାଯାନ୍ତି; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ବ୍ରତ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ— ଏହା ସମାନ ଶତ ଯଜ୍ଞ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
କୃତ୍ଵା କ୍ରତୁଂ ଵ୍ରଜେତ୍ସ୍ଵର୍ଗଂ ଵୈକୁଂଠଂ କାର୍ତିକଵ୍ରତୀ । ଯତ୍କିଂଚିଦ୍ଦୁଷ୍କୃତଂ ଵିପ୍ର ମନୋଵାକ୍କାଯକର୍ମଜମ୍
ଏକ ଯଜ୍ଞ କରିଲେ ସ୍ୱର୍ଗ ମିଳେ, କିନ୍ତୁ କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତୀ ବୈକୁଣ୍ଠ ପାଏ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମନ, କଥା କିମ୍ବା କାୟା ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ପାପ ହୁଏ—
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତୁ ଵିଲଯଂ ଯାତି କାର୍ତିକଵ୍ରତିନଂ କ୍ଷଣାତ୍ । କାର୍ତ୍ତିକଵ୍ରତିନଃ ପୁଣ୍ଯଂ ବ୍ରହ୍ମା ଚୈଵ ଚତୁର୍ମୁଖଃ
—କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ସେହି ପାପ କ୍ଷଣମାତ୍ରରେ ନଷ୍ଟ ହୁଏ; କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତୀଙ୍କ ପୁଣ୍ୟ ବ୍ରହ୍ମା ଚାରିମୁହଁ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ନ ସମର୍ଥୋ ଭଵେଦ୍ଵକ୍ତୁଂ ଯଥୋକ୍ତଵ୍ରତକାରିଣଃ । ଯତ୍କୃତ୍ଵା କଲୁଷଂ ସର୍ଵଂ ଵ୍ରଜେଦ୍ଵିପ୍ର ଦଶୋ ଦିଶଃ
ଯିଏ ନିୟମିତ ବ୍ରତ କରେ, ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନ କରିବାକୁ କେହି ସମର୍ଥ ନୁହେଁ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ବ୍ରତ କରିଲେ ସମସ୍ତ ପାପ ଦଶ ଦିଗକୁ ଚାଲିଯାଏ।
କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି କ୍ଵ ତିଷ୍ଠାମି କାର୍ତ୍ତିକଵ୍ରତିନୋ ଭଯାତ୍ । ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଯଥାଶକ୍ତି ଚାନ୍ନଵସ୍ତ୍ରାଦିକଂ ଦ୍ଵିଜ
‘କେଉଁଠି ଯିବି, କେଉଁଠି ରହିବି, କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତୀଙ୍କ ଭୟରେ?’ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଦିନେ ଯେଉଁଠାରେ ସମ୍ଭବ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଅନ୍ନ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଏହା ସହିତ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍।
ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵୈ ଶ୍ରୀହରେଃ ପ୍ରୀତ୍ଯୈ ବ୍ରାହ୍ମଣାନପି ଭୋଜଯେତ୍ । ରାତ୍ରୌ ଜାଗରଣଂ କୁର୍ଯାନ୍ନୃତ୍ଯଗୀତାଦିଭିର୍ଵ୍ରତୀ । ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ତସ୍ଯ ପାପଂ ପ୍ରଣଶ୍ଯତି
ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ପାଇଁ ଦାନ କରିବା ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ୍; ରାତିରେ ବ୍ରତୀ ନୃତ୍ୟ, ଗୀତ ଓ ଏହା ସଦୃଶ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଜାଗରଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ଯିଏ ଏହାକୁ ଭକ୍ତି ସହିତ ଶୁଣେ, ତାଙ୍କର ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଶୌନକଉଵାଚ। ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ବ୍ରୂହି ସର୍ଵଜ୍ଞ ଶୃଣ୍ଵତାଂ ପାପନାଶନମ୍ । ସର୍ଵପ୍ରାଣିହିତାର୍ଥାଯ ତୁଲସ୍ଯା ଅନୁକଂପଯା
ଶୌନକ କହିଲେ: ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ତୁମେ ଦୟାବଶତଃ ତୁଳସୀଙ୍କ ପ୍ରତି କୃପା କରି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ, ଶୁଣୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ପାପ ନାଶ କରୁଥିବା ମହିମା କହ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ତୁଲସ୍ଯାଃ ପରିସରେ ଯସ୍ଯ କାନନଂ ତିଷ୍ଠତି ଦ୍ଵିଜ । ଗୃହସ୍ଯ ତୀର୍ଥରୂପତ୍ଵାନ୍ନାଯାଂତି ଯମକିଂକରାଃ
ସୂତ କହିଲେ: ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯାହାଙ୍କ ଘରେ ତୁଳସୀ ଉଦ୍ୟାନ ଅଛି, ସେଠାରେ ଘର ତୀର୍ଥ ସମାନ ହୋଇଯାଏ, ଯମର ସେବକମାନେ ସେଠାକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ତୁଲସ୍ଯାଃ କାନନଂ ଵିପ୍ର ସର୍ଵପାପହରଂ ଶୁଭମ୍ । ରୋପଯଂତି ନରାଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠାସ୍ତେ ନ ପଶ୍ଯଂତି ଭାସ୍କରିମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁଳସୀ ଉଦ୍ୟାନ ଶୁଭ ଓ ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ; ଯିଏ ଏହାକୁ ଲଗାଏ, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁର ଦେବତା ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
ରୋପଣଂ ପାଲନଂ ସେଵାଂ ଦର୍ଶନଂ ସ୍ପର୍ଶନଂ ତୁ ଯଃ । କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ତସ୍ଯ ପ୍ରଣଷ୍ଟଂ ସ୍ଯାତ୍ସର୍ଵପାପଂ ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ଯିଏ ତୁଳସୀ ଲଗାଏ, ପାଳନ କରେ, ସେବା କରେ, ଦର୍ଶନ କରେ କିମ୍ବା ସ୍ପର୍ଶ କରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
କୋମଲୈସ୍ତୁଲସୀପତ୍ରୈରର୍ଚଯଂତି ହରିଂ ତୁ ଯେ । କାଲସ୍ଯ ସଦନଂ ଵିପ୍ର ତେ ନ ଯାଂତି ମହାଶଯାଃ
ଯେମାନେ କୋମଳ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେମାନେ ମହାପୁରୁଷମାନେ କାଳର ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତି ନାହିଁ।
ଗଂଗାଦ୍ଯାଃ ସରିତଃ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଵିଷ୍ଣୁ ବ୍ରହ୍ମ ମହେଶ୍ଵରାଃ । ଦେଵୈସ୍ତୀର୍ଥୈଃ ପୁଷ୍କରାଦ୍ଯୈସ୍ତିଷ୍ଠଂତି ତୁଲସୀଦଲେ
ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନଦୀମାନେ, ବିଷ୍ଣୁ, ବ୍ରହ୍ମା, ମହେଶ୍ୱର, ଦେବତାମାନେ ଓ ପୁଷ୍କର ଭଳି ତୀର୍ଥମାନେ, ସମସ୍ତେ ତୁଳସୀ ପତ୍ରରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ଯୋ ଯୁକ୍ତସ୍ତୁଲସୀପତ୍ରୈଃ ପାପୀ ପ୍ରାଣାନ୍ଵିମୁଞ୍ଚତି । ଵିଷ୍ଣୋର୍ନିକେତନଂ ଯାତି ସତ୍ଯମେତନ୍ମଯୋଦିତମ୍
ଯେଉଁ ପାପୀ ମଣିଷ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଧାରଣ କରି ଜୀବନ ଛାଡ଼ନ୍ତି, ସେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଏହା ସତ୍ୟ, ମୁଁ ଏହି କଥା କହୁଛି।
ତୁଲସୀମୃତ୍ତିକାଲିପ୍ତୋ ଯୁକ୍ତଃ ପାପଶତୈରପି । ଵିମୁଂଚତି ନରଃ ପ୍ରାଣାନ୍ସ ଯାତି ହରିମନ୍ଦିରମ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷ ତୁଳସୀ ମାଟି ଲଗାଇଥାଏ, ସେ ଶତଶଃ ପାପ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ଯୋ ନରୋ ଧାରଯେଦ୍ଵିପ୍ର ତୁଲସୀକାଷ୍ଠଚଂଦନମ୍ । ତସ୍ଯାଙ୍ଗଂ ନ ସ୍ପୃଶେତ୍ପାପଂ ସ ଯାତି ପରମଂ ପଦମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ତୁଳସୀ କାଠ ଓ ଚନ୍ଦନ ଧାରଣ କରେ, ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ପାପ ଛୁଁଇପାରେନି; ସେ ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରନ୍ତି।
ତୁଲସୀକାଷ୍ଠମାଲାଂ ତୁ କଣ୍ଠସ୍ଥାଂ ଵହତେ ତୁ ଯଃ । ଅପ୍ଯଶୌଚୋପ୍ଯନାଚାରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯାତି ହରେର୍ଗୃହମ୍
ଯିଏ ଗଳାରେ ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥାଏ, ସେ ଅଶୁଚି କିମ୍ବା ଅନାଚାରୀ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଭକ୍ତି ସହିତ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚନ୍ତି।
ଧାତ୍ରୀଫଲକୃତାମାଲା ତୁଲସୀକାଷ୍ଠସଂଭଵା । ଦୃଶ୍ଯତେ ଯସ୍ଯ ଦେହେ ତୁ ସ ଵୈ ଭାଗଵତୋ ନରଃ
ଯାହାର ଦେହରେ ଧାତ୍ରୀ ଫଳ ଓ ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ଦେଖାଯାଏ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଭଗବାନଙ୍କ ଭକ୍ତ।
ତୁଲସୀଦଲଜାଂ ମାଲାଂ କଣ୍ଠସ୍ଥାଂ ଵହତେ ତୁ ଯଃ । ଵିଷ୍ଣୂଚ୍ଛିଷ୍ଟାଂ ଵିଶେଷେଣ ସ ନମସ୍ଯୋ ଦିଵୌକସାମ୍
ଯିଏ ଗଳାରେ ତୁଳସୀ ପତ୍ରର ମାଳା ପିନ୍ଧିଥାଏ, ବିଶେଷକରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଅର୍ପିତ ଥିବା, ସେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କରିବାଯୋଗ୍ୟ।
ଯଃ ପୁନସ୍ତୁଲସୀମାଲାଂ କଣ୍ଠେ କୃତ୍ଵା ଜନାର୍ଦନମ୍ । ପୂଜଯେତ୍ପୁଣ୍ଯମାପ୍ନୋତି ପ୍ରତିପୁଷ୍ପଂ ଗଵାଯୁତମ୍
ଯିଏ ଗଳାରେ ତୁଳସୀ ମାଳା ପିନ୍ଧି ଜନାର୍ଦ୍ଦନଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଫୁଲ ପାଇଁ ସେ ଦଶ ହଜାର ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ଧାରଯନ୍ତି ନ ଯେ ମାଲାଂ ହୈତୁକାଃ ପାପବୁଦ୍ଧଯଃ । ନରକାନ୍ନ ନିଵର୍ତଂତେ ଦଗ୍ଧାଃ କୋପାଗ୍ନିନା ହରେଃ
ଯେମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ମନଭାବରୁ ମାଳା ପିନ୍ଧନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ ହରିଙ୍କ କ୍ରୋଧର ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ି, ନରକରୁ ଫେରିଆସନ୍ତିନାହିଁ।
ନ ଜହ୍ଯାତ୍ତୁଲସୀମାଲାଂ ଧାତ୍ରୀମାଲାଂ ଵିଶେଷତଃ । ମହାପାତକସଂହର୍ତ୍ରୀଂ ଧର୍ମକାମାର୍ଥଦାଯିନୀମ୍
ତୁଳସୀ ମାଳା, ବିଶେଷକରି ଧାତ୍ରୀ ମାଳା, କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହିଏ ବଡ଼ ପାପ ନାଶ କରେ ଓ ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଦେଇଥାଏ।
ସ୍ପୃଶେଚ୍ଚ ଯାନି ଲୋମାନି ଧାତ୍ରୀମାଲା କଲୌ ନୃଣାମ୍ । ତାଵଦ୍ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଵସତେ କେଶଵାଲଯେ
କଳିଯୁଗରେ ଯେଉଁ ମଣିଷଙ୍କ ଦେହରେ ଧାତ୍ରୀ ମାଳା ଯେତେଟି ଲୋମ ଛୁଁଏ, ସେତେ ହଜାର ବର୍ଷ ସେ କେଶବଙ୍କ ନିବାସରେ ବାସ କରନ୍ତି।
ନିଵେଦ୍ଯ କେଶଵେ ମାଲାଂ ତୁଲସୀକାଷ୍ଠସଂଭଵାମ୍ । ଵହତେ ଯୋ ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ତସ୍ଯ ଵୈ ନାସ୍ତି ପାତକମ୍
ଯିଏ ଭକ୍ତି ସହିତ କେଶବଙ୍କୁ ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ଅର୍ପଣ କରି ପିନ୍ଧନ୍ତି, ସେଠି ପାଇଁ କୌଣସି ପାପ ନାହିଁ।
ତୁଲସୀକାଷ୍ଠମାଲାଂ ତୁ ପ୍ରେତରାଜସ୍ଯ ଦୂତକାଃ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନଶ୍ଯନ୍ତି ଦୂରେଣ ଵାତୋଦ୍ଧୂତଂ ଯଥା ଦଲମ୍
ତୁଳସୀ କାଠର ମାଳା ଦେଖି, ଯମର ଦୂତମାନେ ବହୁ ଦୂରକୁ ପଳାଇଯାଆନ୍ତି, ଯେପରି ଗଛପତ୍ର ପବନରେ ଉଡ଼ିଯାଏ।
ତୁଲସ୍ଯା ଵିପିନେ ଧାତ୍ର୍ଯାଶ୍ଛାଯାସୁ ଯୋ ନରୋତ୍ତମଃ । ପିଣ୍ଡଂ ଦଦାତି ପିତରୋ ମୁକ୍ତିଂ ଯାନ୍ତି ଦ୍ଵିଜୋତ୍ତମ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ତୁଳସୀ କିମ୍ବା ଧାତ୍ରୀ ଗଛର ଛାୟାରେ ପିଣ୍ଡ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପିତୃପୁରୁଷମାନେ ମୋକ୍ଷ ପାଆନ୍ତି।
ପାଣୌ ମୂର୍ଧ୍ନି ଗଲେ ଚୈଵ କର୍ଣଯୋଶ୍ଚ ମୁଖେ ଦ୍ଵିଜ । ଧାତ୍ରୀଫଲଂ ଯସ୍ତୁ ଧତ୍ତେ ସ ଵିଜ୍ଞେଯୋ ହରିଃ ସ୍ଵଯମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ହାତ, ମୁଣ୍ଡ, ଗଳା, କାନ ଓ ମୁହଁରେ ଧାତ୍ରୀ ଫଳ ଧରିଥାଏ, ସେ ନିଜେ ହରି ବୋଲି ଜଣାଯିବା ଉଚିତ।
ଧାତ୍ରୀପତ୍ରୈଃ ଫଲୈର୍ଵିପ୍ର ଶ୍ରୀହରିଂ ଚାର୍ଚଯେଦ୍ଦ୍ଵିଜ । କୋଟିଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ପାପଂ ପୂଜଯା ନଶ୍ଯତି ସକୃତ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ଧାତ୍ରୀ ପତ୍ର ଓ ଫଳ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଏକଥର ମଧ୍ୟ ପୂଜା କରେ, ସେ କୋଟି ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନାଶ କରିପାରେ।
ଯଜ୍ଞାଦେଵାଶ୍ଚ ମୁନଯସ୍ତୀର୍ଥାନି କାର୍ତିକେ ଦ୍ଵିଜ । ଧାତ୍ରୀଵୃକ୍ଷଂ ସମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠନ୍ତି କାର୍ତିକେ ସଦା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯଜ୍ଞ, ଦେବତା, ଋଷି ଓ ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନମାନେ ସବୁବେଳେ ଧାତ୍ରୀ ଗଛ ନିକଟରେ ବାସ କରନ୍ତି।