ଜାରାକାଂକ୍ଷୀ ସଦା ନାମ୍ନା ତୃଣଵନ୍ମନ୍ଯତେ ପତିମ୍ । ଅସୌ ପତିର୍ନ ମେ ଯୋଗ୍ଯୋ ମେ ସ୍ଵାମୀ ପରପୂରୁଷଃ
ସେ ସଦା ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ଥିଲା କଳିପ୍ରିୟା। ସେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀକୁ ଘାସ ସମାନ ମନେ କରୁଥିଲେ— 'ଏହି ସ୍ୱାମୀ ମୋ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁନ୍ତି, ମୋର ସ୍ୱାମୀ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ।'
ଇତି ମତ୍ଵା ସଦା ତସ୍ମୈ ଚୋଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ତୁ ଦଦାତି ଵୈ । ନୀଚସଂଗାନ୍ମହାମୂଢା ମଦ୍ଯମାଂସଂ ଚଖାଦ ହ
ଏପରି ଭାବି ସେ ସଦା ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ନିଜ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଦେଉଥିଲେ; ଖରାପ ସଙ୍ଗରେ ପଡି ମୂଢ଼ା ମଦ ଓ ମାଂସ ଖାଉଥିଲେ।
ସ୍ଵାମିନୋ ଭର୍ତ୍ସନାଂ ନିତ୍ଯଂ କୁର୍ଯାତ୍କାମଂ ତୁ ନିଷ୍ଠୁରା । ପାଦରଜ୍ଜୁର୍ଭଵେଚ୍ଚାସୌ କସ୍ମାଦ୍ଵୈ ନ ମୃତୋଽପି ଚ
ସେ ନିତ୍ୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଇଚ୍ଛାମତେ କଠୋର ଭାବରେ ଗାଳି ଦେଉଥିଲେ; ସେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପାଦଧୂଳି ସମାନ ହୋଇଗଲେ— କାହିଁକି ସେ ମରିଲେ ନାହିଁ?
ମୃତେ ତସ୍ମିନ୍ନହଂ ଭୋଗଂ କରିଷ୍ଯାମି ଯଦୃଚ୍ଛଯା । ଵିଚାର୍ଯେତି ହୃଦା ମୂଢା ଜାରେଣୈକେନ ସା ତଦା
ମୂଢ଼ା ମନେ ଭାବିଲେ— 'ସ୍ୱାମୀ ମରିଗଲେ, ମୁଁ ମୋ ଚାହିଦା ଅନୁଯାୟୀ ଜାର ସହ ଭୋଗ କରିବି।'
ଅନ୍ଯଦେଶଂ ଗମିଷ୍ଯାଵଃ ସଂକେତମକରୋଦ୍ଦ୍ଵିଜ । ସୁପ୍ତସ୍ଯ ସ୍ଵାମିନୋ ରାତ୍ରୌ ଚାସିନା ତଦ୍ଗଲଂ ଦ୍ଵିଜ
ସେ ଜାର ସହ ଅନ୍ୟ ଦେଶକୁ ଯିବା ପାଇଁ ଚୁକ୍ତି କଲେ; ରାତିରେ ସ୍ୱାମୀ ଶୁଅଉଥିବାବେଳେ ଛୁରିରେ ତାଙ୍କ ଗଳା କାଟିଦେଲେ।
ଛିତ୍ତ୍ଵା ଜାରକୃତେ ସାପି ସଂକେତସ୍ଯ ସ୍ଥଲଂ ଗତା । ଆଗତଂ ଜାରପୁରୁଷଂ ଦ୍ଵୀପିନା ଭକ୍ଷିତଂ ଦ୍ଵିଜ
ସେ ଜାର ପାଇଁ ସ୍ୱାମୀକୁ ମାରି, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସ୍ଥାନକୁ ଗଲେ; କିନ୍ତୁ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତାଙ୍କ ଜାରକୁ ବାଘ ଖାଇଦେଲା।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସା ରୋଦନଂ କୃତ୍ଵା ମୂର୍ଚ୍ଛିତା ନିପପାତ ହ । ଚିରାଦାଶ୍ଵସ୍ଯ ସା ମୂଢା କରୁଣଂ ଵିଲଲାପ ହ
ଏହା ଦେଖି ସେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ମୂର୍ଛିତ ହୋଇ ପଡିଗଲେ; ବହୁଦିନ ପରେ ହୁସ୍ତ ହୋଇ, ମୂଢ଼ା ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କଲେ।
କଲିପ୍ରିଯୋଵାଚ। ସ୍ଵକୀଯଂ ସ୍ଵାମିନଂ ହତ୍ଵା ଚାଗତା ପରପୂରୁଷମ୍ । ତଂ ଜାରଂ ସ୍ଵାମିନଂ ଦୈଵାତ୍ଶାର୍ଦୂଲୋ ଭକ୍ଷଯନ୍ମମ । କିଂ କରୋମି କ୍ଵ ଗଚ୍ଛାମି ଵିଧାତ୍ରା ଵଂଚିତାସ୍ମ୍ଯହମ୍
କଳିପ୍ରିୟା କହିଲେ: 'ମୁଁ ନିଜ ସ୍ୱାମୀକୁ ମାରି, ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷ ପାଖକୁ ଆସିଥିଲି; କିନ୍ତୁ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ବାଘ ମୋର ଜାର, ମୋର ସ୍ୱାମୀକୁ ଖାଇଦେଲା। ମୁଁ କଣ କରିବି, କେଉଁଠି ଯିବି? ଭାଗ୍ୟମାନେ ମୋତେ ଠକାଇଦେଲେ।'
ସୂତ ଉଵାଚ। ତତଃ କଲିପ୍ରିଯା ବ୍ରହ୍ମନାଗତା ସ୍ଵଗୃହଂ ପ୍ରତି । ଲପନେ ସ୍ଵାମିନୋ ଦତ୍ଵା ମୁଖଂ ଚ ଵିଲଲାପ ସା
ସୂତ କହିଲେ: 'ତାପରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କଳିପ୍ରିୟା ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ; ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ମୁଁହେଁ ଲଗାଇ ଦୁଃଖରେ ବିଲାପ କଲେ।'
କଲିପ୍ରିଯୋଵାଚ। ହା ନାଥ କିଂ କୃତଂ କର୍ମ୍ମ ମଯା ହଂତାତିଦାରୁଣମ୍ । କଂ ଲୋକଂ ଵା ଗମିଷ୍ଯାମି ଵଦ ସ୍ଵାମିନ୍ମନାଗ୍ଗିରମ୍
କଳିପ୍ରିୟା କହିଲେ: 'ହା ନାଥ, ମୁଁ କେଉଁ ଭୟଙ୍କର କାମ କରିଦେଲି, ତୁମକୁ ମାରିଦେଲି? ମୁଁ କେଉଁ ଲୋକକୁ ଯିବି? କିଛି କହ, ହେ ସ୍ୱାମୀ, ମନେ କିମ୍ବା ମୁଁହେଁ।'
ଭର୍ତ୍ସନାଂ ତୁ ଯଥାକାମଂ କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଚାହଂ ସୁନିଂଦିତା । କିଂଚିନ୍ନ ଵଦସି ସ୍ଵାମିନ୍ନେନୋ ଯନ୍ମେ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ମୁଁ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କରେ ତେପରି ତମକୁ ଡାଟିଥାଏ, ଏବଂ ମୋତେ ଖରାପ କଥା କହିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ କିଛି କହିନଥିଲି, ହେ ସ୍ୱାମୀ, କାରଣ ମୋର କୌଣସି ଦୋଷ ଥିଲାନାହିଁ।
ସୂତ ଉଵାଚ। ନନାମ ଚରଣେ ତସ୍ଯ ଗତାନ୍ଯନଗରଂ ପ୍ରତି । ତତ୍ର ପ୍ରଵିଷ୍ଟା ସା ଯୋଷିଦ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁଣ୍ଯଜନାନ୍ବହୂନ୍
ସୂତ କହିଲେ: ସେ ତାଙ୍କର ପାଦରେ ଶିର ନମାଇଲେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଏକ ସହରକୁ ଚାଲିଗଲେ। ସେଠାରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ ଅନେକ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଊର୍ଜେ ସ୍ନାନପରାନ୍ପ୍ରାତର୍ନର୍ମଦାଯାଂ ଚ ଵୈଷ୍ଣଵାନ୍ । ତତ୍ର ନଦ୍ଯାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚାପି ରାଧାଦାମୋଦରଂ ଦ୍ଵିଜ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଉର୍ଜା ମାସର ସକାଳେ ନର୍ମଦା ନଦୀରେ ଅନେକ ବୈଷ୍ଣବଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରୁଥିବା ଦେଖିଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ରାଧା ଓ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଥିଲେ।
ସପର୍ଯାଂ ଚ କୃତାଂ ଚୈଵ ଶଂଖନାଦୈର୍ମହୋତ୍ସଵୈଃ । ଗଂଧପୁଷ୍ପୈର୍ଧୂପଦୀପୈର୍ଵସ୍ତ୍ରୈର୍ନାନାଵିଧୈଃ ଫଲୈଃ
ସେ ଦେଖିଲେ, ଶଂଖଧ୍ୱନି, ମହୋତ୍ସବ, ସୁଗନ୍ଧ, ଫୁଲ, ଧୂପ, ଦୀପ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଫଳ ଦ୍ୱାରା ବଡ଼ ପୂଜା ହେଉଛି।
ମୁଖଵାସୈର୍ଭକ୍ତିଯୁକ୍ତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସା ଵିନଯାନ୍ଵିତା । ପପ୍ରଚ୍ଛ ବ୍ରୂତ ଯୂଯଂ ମେ କିମେତତ୍କ୍ରିଯତେ ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ମୁଖରେ ସୁଗନ୍ଧ ଥିବା ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେ ନମ୍ରତାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ପଚାରିଲେ: 'ମୋତେ କହ, ଏଠି ତୁମେ ନାରୀମାନେ କଣ କରୁଛ?'
ସ୍ତ୍ରିଯ ଊଚୁଃ - ସର୍ଵମାସୋତ୍ତମେ ଚୋର୍ଜେ ରାଧାଦାମୋଦରୌ ଶୁଭୌ । ପୂଜାଂ କୃତ୍ଵା ଵଯଂ ମାତଃ ସର୍ଵପାପହରାଂ ଶୁଭାମ୍
ନାରୀମାନେ କହିଲେ: 'ଉର୍ଜା ମାସରେ ଆମେ ରାଧା ଓ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ପୂଜା କରୁଛୁ, ମା, ଏହି ପବିତ୍ର ପୂଜା ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂର କରେ।'
କୋଟିଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ପାପଂ ନଷ୍ଟଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ ନିକେତନମ୍ । ସପର୍ଯ୍ଯାମାମିଷଂ ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା କୃତ୍ଵା ସା ଚ ହରେର୍ଦ୍ଦିନେ
କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମରେ ସଞ୍ଚିତ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ଘର ପବିତ୍ର ହୁଏ, ଯେତେବେଳେ ଏହି ପୂଜା ହରିଙ୍କ ଦିନରେ ମାଂସ ତ୍ୟାଗ କରି କରାଯାଏ।
ନିଧନତ୍ଵଂ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ଗତା ସା ନିର୍ମଲା ଦ୍ଵିଜ । କିଂକରାଶ୍ଚାଗତାସ୍ତୂର୍ଣଂ ଯମସ୍ଯ ନିଲଯଂ ପ୍ରତି
ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଦିନରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ; ତାପରେ ଯମର ଦୂତମାନେ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ତୁରନ୍ତ ଆସିଲେ।
ନେତୁଂ ତାଂ କ୍ରୋଧସଂଯୁକ୍ତା ବବଂଧୁଶ୍ଚର୍ମରଜ୍ଜୁଭିଃ । ତଦାଗତା ଵିଷ୍ଣୁଦୂତା ଵିମାନଂ ସ୍ଵର୍ଣନିର୍ମିତମ୍
ତାଙ୍କୁ ନେବା ପାଇଁ, କ୍ରୋଧରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଯମଦୂତମାନେ ଚର୍ମର ରସି ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧିଲେ; ସେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ସୁନାର ବିମାନ ନେଇ ଆସିଲେ।
ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାପଦ୍ମଧାରିଣୋ ଵନମାଲିନଃ । ନିଜଘ୍ନୁଶ୍ଚକ୍ରଧାରାଭିର୍ଯମଦୂତାଃ ପଲାଯିତାଃ
ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା, ପଦ୍ମ ଧାରଣ କରିଥିବା ଓ ଭଲ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା ସେମାନେ ଚକ୍ରର ଧାରା ଦ୍ୱାରା ଯମଦୂତମାନେ ଉପରେ ଆଘାତ କଲେ ଏବଂ ଯମଦୂତମାନେ ପଳାଇଗଲେ।
ରାଜହଂସଯୁତେ ଵିପ୍ର ଵିମାନେ ସ୍ଵର୍ଣନିର୍ମିତେ । ଆରୂଢା ସା ଗତା ତୈସ୍ତୁ ଵେଷ୍ଟିତା ଵିଷ୍ଣୁମଂଦିରମ୍
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ରାଜହଂସ ଯୁକ୍ତ ସୁନାର ବିମାନରେ ସେ ବସି, ସେମାନଙ୍କ ଘେରାଉରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ତତ୍ର ତସ୍ଥୌ ଚିରଂ ଭୋଗଂ କୃତ୍ଵା ସା ଵୈ ଯଥେପ୍ସିତମ୍ । ଯା କୁର୍ଯାତ୍କାର୍ତ୍ତିକେ ଵିପ୍ର ରାଧାଦାମୋଦରାର୍ଚନମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଇଚ୍ଛାମତ ଭୋଗ ଉପଭୋଗ କଲେ; ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ଯେ କେହି ରାଧା ଓ ଦାମୋଦରଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଏହି ଫଳ ପାଆନ୍ତି।
ଯାତି ପୂଜା ତ୍ଯକ୍ତପାପାଦ୍ଗୋଲୋକାଖ୍ଯଂ ମନୋହରମ୍ । ଯ ଇଦଂ ଶୃଣୁଯାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଯା ଚ ନାରୀ ସମାହିତା । କୋଟିଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ପାପଂ ତସ୍ଯ ତସ୍ଯା ଵିନଶ୍ଯତି
ପାପ ଛାଡ଼ି ଏହି ପୂଜା କଲେ ମନୋହର ଗୋଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ; ଯେ କେହି ଭକ୍ତିରେ ଏହି କଥା ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା କୌଣସି ନାରୀ ଏହାକୁ ଏକାଗ୍ରତାରେ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଶୌନକ ଉଵାଚ। କଥଯସ୍ଵ ମୁନେ ସୂତ ସର୍ଵମାସୋତ୍ତମସ୍ଯ ଚ । କାର୍ତିକସ୍ଯ ଵିଧିଂ ସମ୍ଯଙ୍ନିଯମାନ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହସି
ଶୌନକ କହିଲେ: 'ହେ ମୁନି ସୂତ, ଦୟାକରି କାର୍ତ୍ତିକ ମାସର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଧି ଏବଂ ନିୟମଗୁଡ଼ିକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କର।'
ସୂତ ଉଵାଚ। ଆଶ୍ଵିନସ୍ଯ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ସମାହିତଃ । କାର୍ତିକସ୍ଯ ଵ୍ରତଂ କୁର୍ଯାଦ୍ଯାଵଦୁଦ୍ବୋଧିନୀ ଭଵେତ୍
ସୂତ କହିଲେ: 'ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ, ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀରୁ ଆରମ୍ଭ କରି ଉଦ୍ବୋଧିନୀ ଦିନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି କାର୍ତ୍ତିକ ବ୍ରତକୁ ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ।'
ଦିଵା ଵିପ୍ର ନରଃ କୁର୍ଯାନ୍ମଲମୂତ୍ରମୁଦଙ୍ମୁଖଃ । ଭଵେନ୍ମୌନୀ ଚ ସର୍ଵଜ୍ଞ ରାତ୍ରୌ ଚେଦ୍ଦକ୍ଷିଣାମୁଖଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦିନରେ ପୁରୁଷ ମଳମୂତ୍ର କରିବାବେଳେ ଉତ୍ତର ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ମୌନ ଓ ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ରଖିବା ଉଚିତ; ରାତିରେ ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ମୁହଁ କରିବା ଉଚିତ।
ପଥ୍ଯଂଭସି ଚ ଗୋଷ୍ଠେଷୁ ଶ୍ମଶାନେ ଵଲ୍ମିକେ ଦ୍ଵିଜ । କୁର୍ଯାଦୁତ୍ସର୍ଜନଂ ନୈଵ ଵ୍ରତୀ ମୂତ୍ରପୁରୀଷଯୋଃ
ପାନୀୟ ଜଳ, ଗୋଶାଳା, ଶ୍ମଶାନ କିମ୍ବା ଦେଉଳିରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବ୍ରତୀ ଲୋକେ କେବେ ମଧ୍ୟ ମଳମୂତ୍ର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ଅତ୍ଯୁତ୍ତମେଷୁ ସ୍ଥାନେଷୁ ମଲମୂତ୍ରଂ ନ କାରଯେତ୍ । ଶୁଦ୍ଧାଂ ମୃଦଂ ଗୃହୀତ୍ଵାଥ ଵାମଂ ପ୍ରକ୍ଷାଲଯେତ୍କରମ୍
ଅତି ଉତ୍ତମ ସ୍ଥାନରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ମଳମୂତ୍ର କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ପରିସ୍କାର ମାଟି ନେଇ ବାମ ହାତକୁ ଧୁଇବା ଉଚିତ।
ଅଦ୍ଭିର୍ମୃଦାପି ଶୁଦ୍ଧ୍ଯର୍ଥଂ ପୂର୍ଵଂ ଵିଂଶତିସଂଖ୍ଯଯା । ଏକା ଲିଂଗେ ଗୁଦେ ପଂଚ ତଥା ଵାମକରେ ଦଶ
ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ, ପ୍ରଥମେ ଜଳ ଓ ମାଟି ଦ୍ୱାରା କୁଳି ଏକୁଶିଥର କରିବା ଉଚିତ୍—ଏହାରେ ଲିଙ୍ଗକୁ ଏକଥର, ଗୁଦକୁ ପାଞ୍ଚଥର, ଓ ବାମହସ୍ତକୁ ଦଶଥର କୁଳିବା ଦରକାର।
ଉଭଯୋର୍ଦଶ ଦାତଵ୍ଯା ପାଦଯୋଶ୍ଚ ତ୍ରିଭିସ୍ତ୍ରିଭିଃ । ମୁଖଶୁଦ୍ଧିଂ ତତଃ କୁର୍ଯ୍ଯାତ୍ସଂକଲ୍ପଂ ସ୍ନପନସ୍ଯ ଚ
ଉଭୟ ହସ୍ତକୁ ଦଶଥର ଏବଂ ଦୁଇ ପାଉଁକୁ ତିନିଥର କୁଳିବା ଉଚିତ୍। ତାପରେ ମୁଁହ ପରିଶ୍ରୁତ କରି, ସ୍ନାନ ପାଇଁ ସଂକଳ୍ପ କରିବା ଦରକାର।