ଅଥ ପ୍ରଭାତେ ସର୍ଵେ ତେ ଚେଲୁଃ ସ୍ଥାନାତ୍ତତୋ ନୃପ । ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସୋଽପି ମଂଜୂଷାଂ କଂବଲେନ ସମାଵୃତାମ୍
ପ୍ରଭାତେ ସମସ୍ତେ ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ, ହେ ରାଜା, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ବୋକ୍ସଟି କମ୍ବଳରେ ମୁଡ଼ି ନେଇଲେ।
କୃତ୍ଵା ଶିରସି ରାଜେଂଦ୍ର ଚଚାଲ ପ୍ରତି ଜାହ୍ନଵୀମ୍ । କତିଭିର୍ଵାସରୈଃ ସାର୍ଥଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତସ୍ତୀର୍ଥଗାମିନାମ୍
ସେ ବୋକ୍ସଟି ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଜାହ୍ନବୀ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। କିଛି ଦିନ ପରେ, ସେ ବାଣିଜ୍ୟ ଦଳ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ଯିଉଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଇହୈଵ କୋଶଲାଯାଂ ଵୈ ପୁନୀତାଯାଂ ମହୀପତେ । ଅଥ ଶୀତାତୁରୋ ଵିପ୍ରଃ କଂବଲଂ ଚୋଦଘାଟଯତ୍
ଏଠାରେ, ପବିତ୍ର କୋଶଳା ଭୂମିରେ, ହେ ମହୀପତି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୀତରେ କଷ୍ଟପାଇ, କମ୍ବଳ ଖୋଲିଲେ।
ମଂଜୂଷାଵରଣଂ ରାଜନ୍ତତ୍ରାଯୋଧ୍ଯାତଟେ ଶୁଭେ । ସୋଽପି ସର୍ପୋ ନିରାହାରୋ ଲବ୍ଧ୍ଵା ମାରୁତଭୋଜନମ୍
ଅୟୋଧ୍ୟାର ଶୁଭ୍ର ତୀରରେ, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ବୋକ୍ସର ଢାକଣି ଖୋଲିଲେ, ଏବଂ ସେ ସାପ୍ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଉପବାସ କରି, ବାୟୁ ଖାଇ ରହିଥିଲେ।
ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ବହିସ୍ତସ୍ମାଦୁତ୍କ୍ଷେପ୍ଯ ସୁଶଲାକିକାମ୍ । ତଂ ନିଃସୃତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ସର୍ପ୍ପ ସର୍ପ ଇତି କ୍ରୁଧା
ସେ ବୋକ୍ସର ଭଲ ଭାବେ ବନ୍ଦ ଢାକଣି ଉଠାଇ ବାହାରିଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ବାହାରୁଥିବା ଦେଖି, ଲୋକେ ରାଗରେ 'ସାପ୍! ସାପ୍!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଵ୍ଯାହରଂତୋ ଜନାଃ ସର୍ଵେ ଲୋଷ୍ଟହସ୍ତାଃ ସମଭ୍ଯଯୁଃ । ଯାଵତ୍ପଲାଯତେ ସର୍ପସ୍ତାଵଦେକେନ ଘାତିତଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକେ ମାଟି ଧରି ଚିତ୍କାର କରି ଦୌଡ଼ିଆସିଲେ; ସେ ସାପ୍ ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ଲୋକ ତାକୁ ମାରିଦେଲେ।
ତତ୍ଯାଜ ସ ତଦା ପ୍ରାଣାନ୍ପଶ୍ଯତାଂ ତୀର୍ଥଗାମିନାମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଭୁଜଂଗଦେହଂ ସ ଦେଵତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ସେଠାରେ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଲେ; ସାପ୍ ଶରୀର ଛାଡ଼ି, ଦୁର୍ଲଭ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ଦିଵ୍ଯଂ ଵିମାନମାରୁହ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ ଜନାନି ହ । ସର୍ପ ଉଵାଚ- ଭୋ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଃ ଶୃଣୁତ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵଚନଂ ମମ
ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି, ସେ ଲୋକମାନୋଁକୁ କହିଲେ: ସାପ୍ କହିଲେ— 'ହେ ଦକ୍ଷିଣାପଥର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।'
ପୁରା ଚଂଡକନାମାହଂ ନାପିତୋ ବ୍ରହ୍ମହାଧମଃ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାପ୍ରଦୋଷେଣ ସର୍ପଆସଂ ମରୁସ୍ଥଲେ
'ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଚଣ୍ଡକ ନାମକ ଏକ ନାପିତ ଥିଲି, ଏବଂ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଥିଲି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରେ, ମୁଁ ମରୁଭୂମିରେ ସାପ୍ ହୋଇଥିଲି।'
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ନରକଦୁଃଖାନି ଵର୍ଷାଣାଂ ଲକ୍ଷପଂଚକମ୍ । ଅତୀତଂ ସର୍ପଯୋନୌ ମେ ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଦ୍ଵଯମ୍
'ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ନରକର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଛି, ଏବଂ ଏବେ ଦୁଇ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ସାପ୍ ଶରୀରରେ କାଟିଛି।'
ତୀର୍ଥସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦେଵତ୍ଵମୁତ୍ତମମ୍ । ତସ୍ମାଦିଦଂ ନ ଵୈ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ତୀର୍ଥଂ ଵୈ କୋଶଲାଭିଧମ୍ । ସର୍ଵାର୍ଥଦଂ ଯତୋ ନାକଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପାପୀଯସା ମଯା
ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର କୃପାରେ ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତ୍ୱ ପାଇଥିଲି। ଏହି କୋଶଳା ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କାରଣ, ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଦୟାରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଛି।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ସ ନାପିତଃ ପାପୋ ଯୋନିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିନିଂଦିତାମ୍ । ଜଗାମ ଦ୍ଯାଂ ଵିମାନସ୍ଥସ୍ତୀର୍ଥସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦତଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଭଳି, ସେ ପାପୀ ନାପିତ ନିନ୍ଦିତ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର କୃପାରେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
ତେ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯା ଯତଯୋ ଭୂତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵ ତୀର୍ଥକେ । ଊଷୁର୍ଗୋଵିଂଦପାଦାବ୍ଜ ମାନସା ଦୃଷ୍ଟଵୈଭଵେ
ସେହି ଦକ୍ଷିଣାପଥର ଯତିମାନେ ତୀର୍ଥରେ ରହି, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ମନ ଲଗାଇ, ତାଙ୍କର ମହିମା ଦେଖି ଅବସ୍ଥାନ କଲେ।
ମାହାତ୍ମ୍ଯମସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମଃ । ତୀର୍ଥେଽତ୍ରଜାତଵିଶ୍ରଦ୍ଧଃ ପିତ୍ରୋରସ୍ଥୀନି ସୋଽକ୍ଷିପତ୍
ଏହି ତୀର୍ଥର ମହିମା ଦେଖି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଟୁଟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କର ଅସ୍ଥି ଏଠାରେ ଭସାଇଲେ।
ପତିତେଷ୍ଵସ୍ଥିଖଂଡେଷୁ ପିତରୌ ତସ୍ଯ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ଵିମାନଵରମାରୂଢୌ ଦିଵ୍ଯୌ ତତ୍ର ସମାଗତୌ
ଅସ୍ଥି ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ପତିତ କରିବା ସହିତ, ସେମାନଙ୍କର ପିତାମାତା ତୁରନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିମାନରେ ବସି ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଊଚତୁଶ୍ଚ ସ୍ଵତନଯଂ ଶୃଣ୍ଵାନେଷୁ ଜନେଷୁ ଵୈ । ଵତ୍ସ ଜୀଵ ଚିରଂ ଲୋକେ ଧନଧାନ୍ଯସୁଖୀ ଭଵ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ବେଟା, ଏହି ଜଗତରେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚ।'
ଆଵଯୋର୍ମୁକ୍ତିଦାନାଚ୍ଚ ମୁକ୍ତିଂ ଯାସ୍ଯସି ନୋ ମୃଷା । ଗଂଗାଯାଂ ପିଂଡଦାନେନ ଯତ୍ଫଲଂ ସ୍ଯାତ୍ସୁତସ୍ଯ ଵୈ । ପିତୄଣାଂ ଯା ଗତିଶ୍ଚାତ୍ର ଦ୍ଵଯଂ ସ୍ଯାଦସ୍ଥିପାତତଃ
'ଆମେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିବାରୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିବ। ଏହା କେବେ ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ। ଗଙ୍ଗାରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ ପୁଅ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଏ, ପିତୃମାନେ ଯେଉଁ ଗତି ପାଆନ୍ତି, ଏଠାରେ ଅସ୍ଥି ପତନ କଲେ ସେଇ ଦୁଇଟି ଫଳ ମିଳେ।'
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ। କାଲିଂଦୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ମୁକୁଂଦୋପାଖ୍ଯାନଂ ନାମୈକାଦଶାଧିକଦ୍ଵିଶତମୋଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ମହାପୁରାଣ 'ଶ୍ରୀପଦ୍ମେ'ର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର 'କାଳିନ୍ଦୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ' ଅଂଶରେ 'ମୁକୁନ୍ଦ ଉପାଖ୍ୟାନ' ନାମକ ଦୁଇଶ ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠି ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଆକର୍ଣଯ ଶିବେ ରାଜନ୍ଵର୍ଣଯାମି ତଵାଗ୍ରତଃ । ପୁଣ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ କାଶ୍ଯା ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ରାଜା ଶିବି, ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ କାଶୀର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମହିମା କଥା କହୁଛି, ଯାହା ପୁଣ୍ୟ, କୀର୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଥାଏ।
ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥତଟସ୍ଥାଯାଂ କାଶ୍ଯାମେକସ୍ତୁ ପାଦପଃ । ଶିଂଶପାଖ୍ଯୋଭଵେଦ୍ରାଜନ୍ ପୁରା ପୁଣ୍ଯଯୁଗେ କୃତେ
ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ତଟରେ, ରାଜା, କୃତଯୁଗରେ ଏକ ଶିଂଶପା ନାମକ ଗଛ ଥିଲା।
ତତ୍ରୈକୋ ଵାଯସୋ ହ୍ଯାସୀତ୍କୃତନୀଡୋ ଵନସ୍ପତୌ । ତସ୍ଯାଧସ୍ତାନ୍ମହାସର୍ପଂ କୋଟରେଵ ସତି ସ୍ମ ହ
ସେଠାରେ, ସେଇ ଗଛରେ ଏକ କାଉଁଠି ନିଜ ଘର ବନେଇ ରହୁଥିଲା; ଏବଂ ତାହାର ତଳେ ଗଛର ଗୁହାରେ ଏକ ବଡ଼ ସାପ ରହୁଥିଲା।
ଏକଦା ତସ୍ଯ କାକସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଂଡଦ୍ଵଯମାଲଯେ । ପ୍ରତିମୁଚ୍ଯ ଗତା କ୍ଵାପି ନ ନୀଡେ ସ୍ଵେ ସମାଗତା
ଏକ ଦିନ, ସେ କାଉଁଠିର ଜଣେ ସାଥି ନିଜ ଘରେ ଦୁଇଟି ଡିମ୍ବ ଦେଇ, କେଉଁଠି ଯାଇଥିଲେ ଓ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ ନାହିଁ।
ସ୍ଵଯମେଵ ସ କାକସ୍ତୁ ପାଲଯନ୍ନଂଡକଦ୍ଵଯମ୍ । ତାମେଵ ଶିଂଶପାମୁଚ୍ଚୈରଧ୍ଯତିଷ୍ଠନ୍ମହୀପତେ
ସେଇ କାଉଁଠି ନିଜେ ଦୁଇଟି ଡିମ୍ବକୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏବଂ ଉଚ୍ଚରେ ଥିବା ଶିଂଶପା ଗଛରେ ରହୁଥିଲେ, ରାଜା।
ଅଥୈକଦା ନିଶୀଧେ ତୁ ମହାଵାତ୍ଯା ସମାଗତା । ଅଭନକ୍ଶିଂଶପାଂ ରାଜନ୍ମୂଲାଦପି ଦୃଢାଦପି
ତାପରେ ଏକ ରାତିରେ ବଡ଼ ଝଡ଼ ଆସିଲା, ରାଜା, ଏବଂ ଶିଂଶପା ଗଛକୁ ମୂଳରୁ ଉଖଳି ଦେଲା।
ଵାତ୍ଯଯା ପାତ୍ଯମାନାଯା ଶିଂଶପାଯାସ୍ତଦା ତଲେ । ଚୂର୍ଣିତୌ କାକସର୍ପୌ ତୌ ଗତପ୍ରାଣୌ ବଭୂଵତୁଃ
ଝଡ଼ରେ ଶିଂଶପା ଗଛ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିବା ବେଳେ, ସେ କାଉଁଠି ଓ ସାପ ଦୁହେଁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ଜୀବନ ହରାଇଲେ।
ଦିଵ୍ଯାଂଗାସ୍ତେ ତ୍ରଯୋ ଭୂତ୍ଵା ଶିଂଶପା ଵାଯସାଦଯଃ । ଵିମାନତ୍ରଯମାରୂଢା ଜଗ୍ମୁଃ ଶ୍ରୀପତିକେତନମ୍
ସେ ତିନିଜଣ— ଶିଂଶପା ଗଛ, କାଉଁଠି ଓ ସାପ— ଦିବ୍ୟ ଦେହ ଧାରଣ କରି, ତିନିଟି ବିମାନରେ ଚଢ଼ି, ଶ୍ରୀପତିଙ୍କ ନିବାସକୁ ଗଲେ।
ଶିବିରୁଵାଚ- ଦେଵର୍ଷେ କେନ ପୁଣ୍ଯେନ ପ୍ରାପ୍ତା ତୈର୍ମୁକ୍ତିଦା ପୁରୀ । ଆସଂସ୍ତେ କେ ତ୍ରଯଃ ପୂର୍ଵଂ ସର୍ଵଂ କଥଯ ନାରଦ
ଶିବି ପଚାରିଲେ— ଦେବ ଋଷି, କେଉଁ ପୁଣ୍ୟରେ ସେମାନେ ମୁକ୍ତିଦାୟିନୀ ପୁରୀକୁ ପାଇଲେ? ସେ ତିନିଜଣ ପୂର୍ବେ କିଏ ଥିଲେ? ସବୁ କଥା କହ, ନାରଦ।
ନାରଦ ଉଵାଚ-। କୁରୁଜାଂଗଲଦେଶୀଯୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ଶ୍ରଵଣାଭିଧଃ । ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯା କୁଡା ନାମ ଭ୍ରାତାଭୂଚ୍ଚ କୁରଂଟକଃ
ନାରଦ କହିଲେ— କୁରୁଜାଙ୍ଗଳ ଦେଶରେ ଶ୍ରବଣ ନାମକ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଜଣେ ଜଣା ଥିଲେ କୁଡ଼ା ଓ ତାଙ୍କର ଶ୍ୱଶୁର ଥିଲେ କୁରଣ୍ଟକ।
ଅସ୍ନାତଭୋକ୍ତା ନିତ୍ଯଂ ସ କଵଲୋ ମିଷ୍ଟଭୁଗ୍ରହଃ । ଶ୍ରଵଣସ୍ତେନ ଦୋଷେଣ ବଭୂଵ ଗ୍ରାମଵାଯସଃ
ଯିଏ ସଦା ସ୍ନାନ କରିନଥିବା ବେଳେ ଖାଏ, ମିଠା ଖାଦ୍ୟ ଚିବାଇ ଖାଏ, ସେ ଏହି ଦୋଷରେ ଗ୍ରାମର କାଉଁଡ଼ି 'ଶ୍ରବଣ' ଭାବରେ ଜନ୍ମ ନେଲା।
କୁରଂଟକସ୍ତୁ ତଦ୍ଭ୍ରାତା ନାସ୍ତିକୋଽଭଵଦୁଲ୍ବଣଃ । ଶ୍ରୁତିସ୍ମୃତିପଥୋଚ୍ଛେତ୍ତା ଦେଵତାନାଂ ଚ ନିଂଦକଃ
ତାଙ୍କର ଭାଇ 'କୁରଣ୍ଟକ' ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ନାସ୍ତିକ ହେଲେ, ଶାସ୍ତ୍ର ଓ ସ୍ମୃତିର ପଥକୁ ଧ୍ଵଂସ କରିଥିଲେ, ଦେବତାଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା କରୁଥିଲେ।