ଶ୍ଵପଚାସ୍ତେ ତମୁନ୍ନୀଯ ଚଂଦ୍ରଭାଗାପରେ ତଟେ । ଯୋଜନଦ୍ଵଯଭୂଭାଗଂ ଚିଚ୍ଛିଦୁସ୍ତସ୍ଯ ମସ୍ତକମ୍
ଶ୍ୱପଚମାନେ ତାଙ୍କୁ ଚନ୍ଦ୍ରଭାଗାର ଅପର ପାରକୁ, ଦୁଇ ଯୋଜନା ଦୂରକୁ ନେଇଗଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟିଦେଲେ।
ସ ପାପୋ ମାରଵେ ଦେଶେ ସର୍ପୋଽଭୂତ୍କାଲଵିଗ୍ରହଃ । ଧଵକୋଟରମଧ୍ଯସ୍ଥୋ ଵିଷଜ୍ଵାଲାକରାନନଃ
ସେହି ପାପୀ ମାର ଦେଶରେ ସର୍ପ ହେଲା, କାଳର ଆକୃତି ଧାରଣ କଲା, ଧବ ଗଛର ଗୁହାରେ ରହୁଥିଲା, ତାଙ୍କର ମୁଖରୁ ବିଷର ଅଗ୍ନି ଝରୁଥିଲା।
ସ ଶୁଷ୍କୋ ଧଵଵୃକ୍ଷସ୍ତୁ ତସ୍ଯ ଫୂତ୍କାରଵହ୍ନିନା । ତଥା ତପନତାପେନ ସରସୋଽପି ଯଥା ହ୍ରଦଃ
ଯେପରି ଶୁଖିଲା ଧବ ଗଛକୁ ଆଗ୍ନିର ତୀବ୍ର ଝୋକାରେ ଦହିଯାଏ, କିମ୍ବା ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପରେ ଏକ ହ୍ରଦ ଶୁଖିଯାଏ,
ଗମନାତ୍ତସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ସର୍ଵତୋ ଵୃକ୍ଷମୂଷରମ୍ । ଉଚ୍ଛିଦ୍ଯ ତୃଣଜାତାଦି ଜାତଂ ପଶ୍ଵହିତଂ ତଦା
ସେହିପରି, ସେ ପାପୀ ଯାଉଥିବାରୁ ସମସ୍ତ ଉଦ୍ୟାନ ଉଜଡ଼ ହୋଇଗଲା, ଗୋଉଠାରେ ଲାଗୁଥିବା ସମସ୍ତ ଘାସ ଓ ଉଦ୍ଭିଦ ନଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।
ତତ୍ର ଜାତୁ ସମାଯାତଃ ସାର୍ଥୋ ଦକ୍ଷିଣଦେଶତଃ । ନାରାଯଣାଶ୍ରମଂ ଗଚ୍ଛନ୍ବଦର୍ଯାଖ୍ଯଂ ଶିଵେ ନୃପ
ଏହିପରି ଏକ ସମୟରେ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରୁ ଏକ ବାଣିଜ୍ୟ ଦଳ ଆସିଲା, ଓ ତାହା ନାରାୟଣଙ୍କର ପବିତ୍ର ଆଶ୍ରମ ବଦରୀକୁ ଯାଉଥିଲା।
ତତ୍ରୈକୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଃ କଶ୍ଚିତ୍ସାର୍ଥେସଂମୀଲିତଃ ପଥି । ନିଶ୍ଛିଦ୍ରାଂ କାଷ୍ଠମଂଜୂଷାଂ ପିତୃମାତ୍ରସ୍ଥିସଂଯୁତାମ୍
ସେଠାରେ, ସେ ବାଣିଜ୍ୟ ଦଳରେ ଥିବା ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣ ରାସ୍ତାରେ ବିଶ୍ରାମ କରି, ତାଙ୍କର ପିତା ଓ ମାଆଙ୍କର ଅସ୍ଥି ରଖାଯାଇଥିବା, ଛିଦ୍ର ନଥିବା ଏକ କାଠର ବୋକ୍ସ ବୋହିଯାଉଥିଲେ।
ସ୍କଂଧେନ ଧାରଯନ୍ଯାତି ତାନି ପାତଯିତୁଂ ନୃପ । ଗଂଗାଂଭସି ମହାଭାଗ ପାପିନାମପି କାମଦେ
ସେ ବୋକ୍ସଟି କନ୍ଧରେ ରଖି, ହେ ମହାଭାଗ, ସେହି ଅସ୍ଥିଗୁଡ଼ିକୁ ଇଛାପୂରଣ କରୁଥିବା ଗଙ୍ଗା ଜଳରେ ବିସର୍ଜନ କରିବାକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ସୋଽପ୍ଯାଗତସ୍ତତ୍ର ଵନେ ଯତ୍ରାସ୍ତି ସ ଭୁଜଂଗମଃ । ଵିଵିକ୍ତେ କ୍ଷିପ୍ଯ ମଂଜୂଷାଂ ଶଲାକାଲୋହନିର୍ମିତାମ୍
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ସେହି ଜଙ୍ଗଲକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ସେ ସାପ୍ ଥିଲା, ଏବଂ ଏକ ନିର୍ଜନ ସ୍ଥାନରେ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ଲାଗିଥିବା ବୋକ୍ସଟି ରଖିଲେ।
ଅଥାଗତ୍ଯ ଭୁଜଂଗୋଽସୌ ଶଲାକାଂ ଫଣଯାଘଟତ୍ । କିଂଚିଦୁଦ୍ଧାଟିତାଯାଂ ସ ମଂଜୂଷାଯାଂ ସମାଵିଶତ୍
ତାପରେ ସେ ସାପ୍ ଆସି, ତାଙ୍କର ଫଣାରେ ଲୋହା ଦଣ୍ଡକୁ ଠୁକିଲେ, ବୋକ୍ସଟି କିଛି ଖୋଲିଯିବା ସହିତ ସେ ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପୁନଃ ଶଲାକା ସ୍ଵଂସ୍ଥାନମାଗତାଥ ସ କୁଂଡଲୀ । ତତ୍ରୈଵ ତସ୍ଥୌ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟୋ ମଂଜୂଷାଯାଂ ଵିଷୋଲ୍ବଣଃ
ପୁଣି ଦଣ୍ଡଟି ତାହାର ଅସଳ ସ୍ଥାନକୁ ଫେରିଗଲା, ଏବଂ ସେ କୁଣ୍ଡଳୀ ମାରିଥିବା ସାପ୍ ବୋକ୍ସ ଭିତରେ ନିର୍ଜୀବ ଓ ବିଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲେ।
ଅଥ ପ୍ରଭାତେ ସର୍ଵେ ତେ ଚେଲୁଃ ସ୍ଥାନାତ୍ତତୋ ନୃପ । ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସୋଽପି ମଂଜୂଷାଂ କଂବଲେନ ସମାଵୃତାମ୍
ପ୍ରଭାତେ ସମସ୍ତେ ସେଠାରୁ ଚାଲିଗଲେ, ହେ ରାଜା, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ବୋକ୍ସଟି କମ୍ବଳରେ ମୁଡ଼ି ନେଇଲେ।
କୃତ୍ଵା ଶିରସି ରାଜେଂଦ୍ର ଚଚାଲ ପ୍ରତି ଜାହ୍ନଵୀମ୍ । କତିଭିର୍ଵାସରୈଃ ସାର୍ଥଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତସ୍ତୀର୍ଥଗାମିନାମ୍
ସେ ବୋକ୍ସଟି ମୁଣ୍ଡରେ ରଖି, ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଜାହ୍ନବୀ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ। କିଛି ଦିନ ପରେ, ସେ ବାଣିଜ୍ୟ ଦଳ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ଯିଉଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ଇହୈଵ କୋଶଲାଯାଂ ଵୈ ପୁନୀତାଯାଂ ମହୀପତେ । ଅଥ ଶୀତାତୁରୋ ଵିପ୍ରଃ କଂବଲଂ ଚୋଦଘାଟଯତ୍
ଏଠାରେ, ପବିତ୍ର କୋଶଳା ଭୂମିରେ, ହେ ମହୀପତି, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶୀତରେ କଷ୍ଟପାଇ, କମ୍ବଳ ଖୋଲିଲେ।
ମଂଜୂଷାଵରଣଂ ରାଜନ୍ତତ୍ରାଯୋଧ୍ଯାତଟେ ଶୁଭେ । ସୋଽପି ସର୍ପୋ ନିରାହାରୋ ଲବ୍ଧ୍ଵା ମାରୁତଭୋଜନମ୍
ଅୟୋଧ୍ୟାର ଶୁଭ୍ର ତୀରରେ, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ବୋକ୍ସର ଢାକଣି ଖୋଲିଲେ, ଏବଂ ସେ ସାପ୍ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଉପବାସ କରି, ବାୟୁ ଖାଇ ରହିଥିଲେ।
ନିଶ୍ଚକ୍ରାମ ବହିସ୍ତସ୍ମାଦୁତ୍କ୍ଷେପ୍ଯ ସୁଶଲାକିକାମ୍ । ତଂ ନିଃସୃତଂ ସମାଲୋକ୍ଯ ସର୍ପ୍ପ ସର୍ପ ଇତି କ୍ରୁଧା
ସେ ବୋକ୍ସର ଭଲ ଭାବେ ବନ୍ଦ ଢାକଣି ଉଠାଇ ବାହାରିଗଲେ; ତାଙ୍କୁ ବାହାରୁଥିବା ଦେଖି, ଲୋକେ ରାଗରେ 'ସାପ୍! ସାପ୍!' ବୋଲି ଚିତ୍କାର କଲେ।
ଵ୍ଯାହରଂତୋ ଜନାଃ ସର୍ଵେ ଲୋଷ୍ଟହସ୍ତାଃ ସମଭ୍ଯଯୁଃ । ଯାଵତ୍ପଲାଯତେ ସର୍ପସ୍ତାଵଦେକେନ ଘାତିତଃ
ସମସ୍ତ ଲୋକେ ମାଟି ଧରି ଚିତ୍କାର କରି ଦୌଡ଼ିଆସିଲେ; ସେ ସାପ୍ ପଳାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବାବେଳେ, ଏକ ଲୋକ ତାକୁ ମାରିଦେଲେ।
ତତ୍ଯାଜ ସ ତଦା ପ୍ରାଣାନ୍ପଶ୍ଯତାଂ ତୀର୍ଥଗାମିନାମ୍ । ତ୍ଯକ୍ତ୍ଵା ଭୁଜଂଗଦେହଂ ସ ଦେଵତ୍ଵଂ ପ୍ରାପ ଦୁର୍ଲଭମ୍
ସେଠାରେ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, ସେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ିଲେ; ସାପ୍ ଶରୀର ଛାଡ଼ି, ଦୁର୍ଲଭ ଦେବତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।
ଦିଵ୍ଯଂ ଵିମାନମାରୁହ୍ଯ ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ ଜନାନି ହ । ସର୍ପ ଉଵାଚ- ଭୋ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଃ ଶୃଣୁତ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଵଚନଂ ମମ
ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି, ସେ ଲୋକମାନୋଁକୁ କହିଲେ: ସାପ୍ କହିଲେ— 'ହେ ଦକ୍ଷିଣାପଥର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ, ମୋର କଥା ଶୁଣନ୍ତୁ।'
ପୁରା ଚଂଡକନାମାହଂ ନାପିତୋ ବ୍ରହ୍ମହାଧମଃ । ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାପ୍ରଦୋଷେଣ ସର୍ପଆସଂ ମରୁସ୍ଥଲେ
'ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଚଣ୍ଡକ ନାମକ ଏକ ନାପିତ ଥିଲି, ଏବଂ ଏକ ଦୁଷ୍ଟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହନ୍ତା ଥିଲି। ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟାର ପାପରେ, ମୁଁ ମରୁଭୂମିରେ ସାପ୍ ହୋଇଥିଲି।'
ଭୁକ୍ତ୍ଵା ନରକଦୁଃଖାନି ଵର୍ଷାଣାଂ ଲକ୍ଷପଂଚକମ୍ । ଅତୀତଂ ସର୍ପଯୋନୌ ମେ ଵର୍ଷାଣାମଯୁତଦ୍ଵଯମ୍
'ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ବର୍ଷ ନରକର ଯନ୍ତ୍ରଣା ଭୋଗିଛି, ଏବଂ ଏବେ ଦୁଇ ଦଶ ହଜାର ବର୍ଷ ସାପ୍ ଶରୀରରେ କାଟିଛି।'
ତୀର୍ଥସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦେନ ପ୍ରାପ୍ତଂ ଦେଵତ୍ଵମୁତ୍ତମମ୍ । ତସ୍ମାଦିଦଂ ନ ଵୈ ତ୍ଯାଜ୍ଯଂ ତୀର୍ଥଂ ଵୈ କୋଶଲାଭିଧମ୍ । ସର୍ଵାର୍ଥଦଂ ଯତୋ ନାକଃ ପ୍ରାପ୍ତଃ ପାପୀଯସା ମଯା
ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର କୃପାରେ ମୁଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବତ୍ୱ ପାଇଥିଲି। ଏହି କୋଶଳା ନାମକ ତୀର୍ଥକୁ କେବେ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। କାରଣ, ଏହା ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରେ, ଏବଂ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପାପୀ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଏହାର ଦୟାରେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପହଞ୍ଚିଛି।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଏଵଂ ସ ନାପିତଃ ପାପୋ ଯୋନିଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଵିନିଂଦିତାମ୍ । ଜଗାମ ଦ୍ଯାଂ ଵିମାନସ୍ଥସ୍ତୀର୍ଥସ୍ଯାସ୍ଯ ପ୍ରସାଦତଃ
ନାରଦ କହିଲେ— ଏଭଳି, ସେ ପାପୀ ନାପିତ ନିନ୍ଦିତ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହି ପବିତ୍ର ସ୍ଥାନର କୃପାରେ ଦିବ୍ୟ ବିମାନରେ ଚଢ଼ି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।
ତେ ଦାକ୍ଷିଣାତ୍ଯା ଯତଯୋ ଭୂତ୍ଵା ତତ୍ରୈଵ ତୀର୍ଥକେ । ଊଷୁର୍ଗୋଵିଂଦପାଦାବ୍ଜ ମାନସା ଦୃଷ୍ଟଵୈଭଵେ
ସେହି ଦକ୍ଷିଣାପଥର ଯତିମାନେ ତୀର୍ଥରେ ରହି, ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କର ପଦପଦ୍ମରେ ମନ ଲଗାଇ, ତାଙ୍କର ମହିମା ଦେଖି ଅବସ୍ଥାନ କଲେ।
ମାହାତ୍ମ୍ଯମସ୍ଯ ତୀର୍ଥସ୍ଯ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମଃ । ତୀର୍ଥେଽତ୍ରଜାତଵିଶ୍ରଦ୍ଧଃ ପିତ୍ରୋରସ୍ଥୀନି ସୋଽକ୍ଷିପତ୍
ଏହି ତୀର୍ଥର ମହିମା ଦେଖି, ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଅଟୁଟ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ତାଙ୍କର ପିତାମାତାଙ୍କର ଅସ୍ଥି ଏଠାରେ ଭସାଇଲେ।
ପତିତେଷ୍ଵସ୍ଥିଖଂଡେଷୁ ପିତରୌ ତସ୍ଯ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ । ଵିମାନଵରମାରୂଢୌ ଦିଵ୍ଯୌ ତତ୍ର ସମାଗତୌ
ଅସ୍ଥି ଖଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକୁ ପତିତ କରିବା ସହିତ, ସେମାନଙ୍କର ପିତାମାତା ତୁରନ୍ତ ଦିବ୍ୟ ରୂପରେ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବିମାନରେ ବସି ଏଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
ଊଚତୁଶ୍ଚ ସ୍ଵତନଯଂ ଶୃଣ୍ଵାନେଷୁ ଜନେଷୁ ଵୈ । ଵତ୍ସ ଜୀଵ ଚିରଂ ଲୋକେ ଧନଧାନ୍ଯସୁଖୀ ଭଵ
ସେମାନେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ତାଙ୍କର ପୁଅଙ୍କୁ କହିଲେ— 'ବେଟା, ଏହି ଜଗତରେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁଷ୍ୟ, ଧନ, ଧାନ୍ୟ ଓ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚ।'
ଆଵଯୋର୍ମୁକ୍ତିଦାନାଚ୍ଚ ମୁକ୍ତିଂ ଯାସ୍ଯସି ନୋ ମୃଷା । ଗଂଗାଯାଂ ପିଂଡଦାନେନ ଯତ୍ଫଲଂ ସ୍ଯାତ୍ସୁତସ୍ଯ ଵୈ । ପିତୄଣାଂ ଯା ଗତିଶ୍ଚାତ୍ର ଦ୍ଵଯଂ ସ୍ଯାଦସ୍ଥିପାତତଃ
'ଆମେ ମୁକ୍ତି ପାଇଥିବାରୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୁକ୍ତି ଲାଭ କରିବ। ଏହା କେବେ ମିଥ୍ୟା ନୁହେଁ। ଗଙ୍ଗାରେ ପିଣ୍ଡ ଦାନ କଲେ ପୁଅ ଯେଉଁ ଫଳ ପାଏ, ପିତୃମାନେ ଯେଉଁ ଗତି ପାଆନ୍ତି, ଏଠାରେ ଅସ୍ଥି ପତନ କଲେ ସେଇ ଦୁଇଟି ଫଳ ମିଳେ।'
ଇତି ଶ୍ରୀପାଦ୍ମେ ମହାପୁରାଣେ ପଂଚପଂଚାଶତ୍ସାହସ୍ର୍ଯାଂ ସଂହିତାଯାମୁତ୍ତରଖଂଡେ। କାଲିଂଦୀମାହାତ୍ମ୍ଯେ ମୁକୁଂଦୋପାଖ୍ଯାନଂ ନାମୈକାଦଶାଧିକଦ୍ଵିଶତମୋଧ୍ଯାଯଃ
ଏଭଳି, ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶି ହଜାର ଶ୍ଲୋକର ମହାପୁରାଣ 'ଶ୍ରୀପଦ୍ମେ'ର ଉତ୍ତରଖଣ୍ଡର 'କାଳିନ୍ଦୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ' ଅଂଶରେ 'ମୁକୁନ୍ଦ ଉପାଖ୍ୟାନ' ନାମକ ଦୁଇଶ ଏକାଦଶ ଅଧ୍ୟାୟ ଏଠି ସମାପ୍ତ ହେଲା।
ନାରଦ ଉଵାଚ- ଆକର୍ଣଯ ଶିବେ ରାଜନ୍ଵର୍ଣଯାମି ତଵାଗ୍ରତଃ । ପୁଣ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ କାଶ୍ଯା ମାହାତ୍ମ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍
ନାରଦ କହିଲେ— ରାଜା ଶିବି, ତୁମ ସମ୍ମୁଖରେ ମୁଁ କାଶୀର ସର୍ବୋତ୍ତମ ମହିମା କଥା କହୁଛି, ଯାହା ପୁଣ୍ୟ, କୀର୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଦେଇଥାଏ।
ଇଂଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥତଟସ୍ଥାଯାଂ କାଶ୍ଯାମେକସ୍ତୁ ପାଦପଃ । ଶିଂଶପାଖ୍ଯୋଭଵେଦ୍ରାଜନ୍ ପୁରା ପୁଣ୍ଯଯୁଗେ କୃତେ
ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥ ତଟରେ, ରାଜା, କୃତଯୁଗରେ ଏକ ଶିଂଶପା ନାମକ ଗଛ ଥିଲା।