ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ରଜନୀ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଶ୍ରଵଣାନ୍ଵିତା । ଆଗତା ତତ୍ର ସା ନାରୀ ରୋଷନିର୍ଭରମାନସା
ତାପରେ, ପ୍ରଭାତବେଳେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ରାତି ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଆସିଲା, ସେ ନାରୀ ତାହାଁକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ନିରାହାରୌ କୃତୌ ଦ୍ଵୌ ଚ ନିର୍ମଲା ସା ବଭୂଵ ହ । ରାତ୍ରୌ ଚ ପଂଚତାଂ ଯାତା ଜଯଂତୀଵାସରେ ଦ୍ଵିଜ
ଦୁଇ ଦିନ ଉପବାସ କରି, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ; ଏବଂ ରାତିରେ, ଜୟନ୍ତୀ ଦିନରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଯମାଜ୍ଞଯା ତତୋ ଦୂତା ଆଗତାସ୍ତାଂ ତଥାଵିଧାମ୍ । ନେତୁଂ ଭଯଂକରାସ୍ତେ ଚ ପାଶମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ
ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନେ ପାଶ ଓ ଗଦା ହାତରେ ନେଇ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ସେଉଁଠି ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ବଦ୍ଧ୍ଵା ନେତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ କୃତାଂତସଦନଂ ଯଦା । ତଦାଗତା ଵିଷ୍ଣୁଦୂତାଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରାଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି, ଯେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁର ଗୃହକୁ ନେବା ପାଇଁ ତୟାରି କଲେ, ସେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରି ଆସିଲେ।
ଛିତ୍ତ୍ଵା ପାଶଂ ତତୋ ଦିଵ୍ଯେ ସ୍ଯଂଦନେ ତାଂ ଗତୈନସମ୍ । ତେ ଵୈ ଚାରୋହଯାମାସୁ ନିର୍ମଲାଂ ଭଵନଂ ହରେଃ
ସେମାନେ ପାଶ କଟି, ତାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସାଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସକୁ ନେଇଗଲେ।
ଗତା ତୈର୍ଵେଷ୍ଟିତା ସାଥ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ନିର୍ଜରୈଃ ଶୁଭମ୍ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦିଵସମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥିତଂ ତେ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ନେଇ, ସେ ଶୁଭ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚାଇଲେ, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ପାଇବାକୁ ମଧ୍ୟ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ। ଏହିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିନର ମହିମା କୁହିଲି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅନିଚ୍ଛଯାପି ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସ ଯାତି ହରିମଂଦିରମ୍ । ଏକାଦଶ୍ଯାଦିନେ ମର୍ତ୍ଯୋ ଦୀପଂ ଦାତୁଂ ହରେର୍ଗୃହେ
ଯଦିଓ ଅନିଚ୍ଛାରେ କରାଯାଏ, ଏକାଦଶୀ ଦିନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଘରେ ଦୀପ ଦେଲେ, ସେ ମଣିଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଗଚ୍ଛେତ୍ପ୍ରତିପଦଂ ସୋଽପି ଚାଶ୍ଵମେଧଫଲାଧିକମ୍ । ଶୃଣ୍ଵଂତି ଚ ପୁରାଣାନି ପଠଂତି ଚ ହରେର୍ଦିନେ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷରଂ ଲଭଂତେ ତେ କପିଲାଦାନଜଂ ଫଲମ୍
ସେ ମଣିଷ ପ୍ରତି ପଦକ୍ରମରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରୁ ଅଧିକ ଫଳ ପାଏ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିନରେ ଯେମାନେ ପୁରାଣ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷର ପାଇଁ କପିଳା ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ପାନ୍ତି।
ଶୌନକ ଉଵାଚ । କର୍ମଣା କେନ ଭୋଃ ସୂତ ଚୈନସାଂ ସଂକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍ । ଶ୍ରୀହରେଶ୍ଚ କୃପା ଭୂଯାତ୍ତଦ୍ଵଦସ୍ଵାନୁକଂପଯା
ଶୌନକ ପଚାରିଲେ: ହେ ସୂତ, କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ପାପର ନାଶ ହୁଏ? ଏବଂ କିପରି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ କୃପା ମିଳେ? ଦୟାକରି ଏହି କଥା ଆମକୁ କୁହ।
ସୂତ ଉଵାଚ । ଶୃଣୁ ଶୌନକ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣ୍ଵତାଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଯେନ ଵିଷ୍ଣୋଃ କୃପା ସ୍ଯାଦ୍ଵୈ ଵୃଜିନକ୍ଷଯକାରିଣୀ
ସୂତ କହିଲେ: ଶୌନକ, ଶୁଣ, ମୁଁ ଏହି କଥା କହିବି, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ ଏବଂ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପା, ଯିଏ ପାପ ନଶ୍ୱର କରନ୍ତି, ମିଳେ।
ପୌର୍ଣମାସ୍ଯାଂ ତୁ ଯୋ ଵିପ୍ର ଭକ୍ତିଭାଵସମନ୍ଵିତଃ । କୁର୍ଯ୍ଯାନ୍ନାନାଵିଧାନେନ ସପର୍ଯ୍ଯାଂ ଶ୍ରୀଜଗଦ୍ଵିଭୋଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନରେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରରେ ଜଗତ୍ନାଥଙ୍କ ପୂଜା କରେ,
କଲୁଷଂ ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯେତ କୋଟିଜନ୍ମାର୍ଜିତଂ ମୁନେ । ତସ୍ମିନ୍ଶ୍ରୀରମଣସ୍ଯାସ୍ଯ କୃପା ଜାତା ଭଵେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ତାଙ୍କର କୋଟି କୋଟି ଜନ୍ମର ସଞ୍ଚିତ ଅପବିତ୍ରତା ନଶ୍ୱର ହୁଏ, ହେ ମୁନି; ଏବଂ ଶ୍ରୀରମଣଙ୍କ କୃପା ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ମିଳେ।
ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାମନ୍ନଦାନଂ ଯୋ ଭକ୍ତ୍ଯା କୁର୍ଯାଦ୍ଦ୍ଵିଜାତଯେ । ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯଂତି ପାପାନି ତମାଂସୀ ଵାରୁଣୋଦଯେ
ଯିଏ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ଭକ୍ତିଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ଅନ୍ନ ଦାନ କରେ, ତାଙ୍କର ପାପ ଉଦୟ ସମୟରେ ଅନ୍ଧକାର ଭଳି ନଶ୍ୱର ହୁଏ।
ଯୋ ନରଃ ଶ୍ରୀହରିଂ କୁର୍ଯାତ୍ସ୍ନପନଂ ପଯସା ଦ୍ଵିଜ । ତତ୍ପ୍ରୀତିଃ ଶ୍ରୀହରେଃ ସଦ୍ଯୋ ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ଶର୍କରାଦିଭିଃ
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯିଏ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନେ ଦୁଧ, ଚିନି ଓ ଅନ୍ୟ ଦ୍ରବ୍ୟରେ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଏ, ସେ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ ପ୍ରସନ୍ନତା ଲାଭ କରେ।
ମଂତ୍ରଂ ଵିନା ତୁ ଯୋ ଵିପ୍ର ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରୀହରଯେ କିଲ । ପାଷାଣସଦୃଶଂ ପୁଷ୍ପଂ ଦାତା ଯାତି ଅଧୋଗତିମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଯେଉଁ ଲୋକ ମନ୍ତ୍ର ଚାଉଁତି ନାହିଁ, ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଫୁଲ ଦେଇଥାଏ, ସେ ଫୁଲ ଗୋଟିଏ ପଥର ପରି ହୁଏ; ଦେଇଥିବା ଲୋକ ତଳ ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଯାଏ।
କ୍ଷ୍ମାସୁରାଯ ଚ ମୂର୍ଖାଯ ପାଷାଣସଦୃଶଂ ତୁ ଯତ୍ । ଦଦ୍ଯାଦ୍ଦାନଂ ନରୋ ଯୋ ଵୈ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯଂ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯଦି କେହି ମଣିଷ ଭୂତପିଶାଚ କିମ୍ବା ଅଜ୍ଞାନୀଙ୍କୁ ପଥର ପରି ଦାନ ଦେଇଥାଏ, ତାହାରୁ କେହି ପୁଣ୍ୟ ମିଳେନାହିଁ।
ଵିଦ୍ଯାହୀନୋ ଦ୍ଵିଜୋ ମୋହାଦ୍ଦାନଂ ଗୃହ୍ଣାତି ମୂଢଧୀଃ । କାଲାନଲଂ ଯଥା ଜୀର୍ଣଂ ତେନ ସ ନିରଯଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ଯେଉଁ ଦ୍ୱିଜ ଜ୍ଞାନ ନାହିଁ, ଭ୍ରମରେ ଅବୁଦ୍ଧିରେ ଦାନ ଗ୍ରହଣ କରିଥାଏ, ସେ ଜଣେ ଜରା ଅଗ୍ନି ଖାଇଥିବା ପରି; ଏହି କାରଣରୁ ସେ ନରକକୁ ଯାଏ।
ଯଥା ଦାରୁମଯୋ ହସ୍ତୀ ମୃଗଶ୍ଚିତ୍ରମଯୋ ଯଥା । ଵିଦ୍ଯାହୀନୋ ଦ୍ଵିଜୋ ଵିପ୍ର ତ୍ରଯସ୍ତେ ନାମଧାରକାଃ
ଯେପରି କାଠର ହାତୀ କିମ୍ବା ଚିତ୍ର ତାଣିଥିବା ମୃଗ, ସେପରି ଜ୍ଞାନ ନଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ; ଏମାନେ କେବଳ ନାମ ଧାରଣ କରିଥିବା।
ଯଥାଧ୍ଵନିସ୍ଥିତଂ ଵାରି ପଵନାର୍କେଣ ଶୁଦ୍ଧ୍ଯତି । ଭକ୍ତ୍ଯା ତୁ ପାର୍ଷଦଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତସ୍ଯ ନଶ୍ଯତି କଲ୍ମଷମ୍
ଯେପରି ରାସ୍ତାରେ ପଡ଼ିଥିବା ପାଣି ପବନ ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ପବିତ୍ର ହୁଏ, ସେପରି ଭକ୍ତିରେ ପାର୍ଷଦଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ପାପ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
ଯୋ ନରଶ୍ଚାଶ୍ଵିନେ ମାସି ସଘୃତାନ୍ପୂର୍ଣିମା ଦିନେ । ଦଦ୍ଯାଚ୍ଛ୍ରୀହରଯେ ଲାଜାନ୍କ୍ରୀଡାର୍ଥଂ ତୁ ଵରାଟିକାମ୍
ଯେଉଁ ଲୋକ ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ ଘିରେ ମିଶା ଲାଜ ଓ ଏକ ମୁଦ୍ରା ଖେଳା ପାଇଁ ଶ୍ରୀହରିଙ୍କୁ ଦେଇଥାଏ,
ଭକ୍ତ୍ଯା ଯାତି ହରେଃ ସ୍ଥାନଂ ପୁନରାଵୃତ୍ତିଵର୍ଜିତଃ । ନ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଯୋ ନରୋ ମୋହାତ୍ତସ୍ମିନ୍ନ ତୁଷ୍ଟିଦୋ ହରିଃ
ଭକ୍ତିରେ ଦେଇଥିଲେ, ସେ ହରିଙ୍କ ନିବାସକୁ ଯାଏ, ପୁନଃ ଜନ୍ମ ନାହିଁ; ଯଦି ମଣିଷ ଭ୍ରମରେ ଦେଇଥାଏ, ତେବେ ହରି ସେଥିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୁଅନାହିଁ।
ଵରାଟିକାଂ ଯାଵତୀଂ ଯୋ ହରଯେ ପୌର୍ଣିମାଦିନେ । ତାଵଦ୍ଦିନଂ ହରେଃ ସ୍ଥାନଂ ଚାଶ୍ଵିନେ ସଂଵସେଦ୍ଧ୍ରୁଵମ୍
ଯେତେ ମୁଦ୍ରା ହରିଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ ଦେଇଥାଏ, ଆଶ୍ୱିନ ମାସରେ ସେ ହରିଙ୍କ ନିବାସରେ ଏତେ ଦିନ ରହିଥାଏ।
କରଵୀରପୁରେ ହ୍ଯାସୀତ୍ପୁରା ଶୂଦ୍ରୋଽପି ନିର୍ଦ୍ଦଯଃ । କାଲଦ୍ଵିଜୋ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାମ୍ନା ପାପୀ ଭଯଂକରଃ
କରବୀର ନଗରରେ ଏକଦା ଏକ ନିର୍ଦୟ ଶୂଦ୍ର ରହୁଥିଲା, ତାହାର ନାମ କାଳଦ୍ୱିଜ; ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଏକ ପାପୀ ଓ ଭୟଙ୍କର ଲୋକ।
ସ୍ଵକାର୍ଯନିରତଃ ସୋଽପି ସ୍ଵାମିକାର୍ଯପ୍ରଣାଶକଃ । ଏକଦା ପଂଚତାଂ ଯାତୋ ଯମଦୂତା ଭଯଂକରାଃ
ସେ ନିଜ କାମରେ ବ୍ୟସ୍ତ ଥିଲା, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କାମକୁ ନଷ୍ଟ କରୁଥିଲା; ଏକ ଦିନ ସେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲା, ଏବଂ ଯମଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଆସିଲେ।
ଆଗତାସ୍ତଂ ସମାନେତୁଂ ଯମସ୍ଯତୁ ନିକେତନମ୍ । ବଦ୍ଧ୍ଵା ନିନ୍ଯୁଶ୍ଚ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୃଷ୍ଟଵାନ୍ସଚିଵଂ ଯମଃ
ସେମାନେ ତାକୁ ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ନେବାକୁ ଆସିଲେ; ଗାଢ଼ି ନେଇଯିବା ପରେ, ଯମ ତାଙ୍କ ସଚିବକୁ ପ୍ରଶ୍ନ କଲେ।
ଯମ ଉଵାଚ । ଅସ୍ଯ କିଂ ଵିଦ୍ଯତେଽମାତ୍ଯ କର୍ମାପି ଚ ଶୁଭାଶୁଭମ୍ । କଥଯସ୍ଵ ସମୂଲଂ ତୁ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଵିଚକ୍ଷଣ
ଯମ କହିଲେ: ଏହି ଲୋକର କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି, ଭଲ କିମ୍ବା ମନ୍ଦ? ବୁଦ୍ଧିମାନ ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ, ସବୁ ଖୋଲାମେଳା କହ।
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ ଉଵାଚ। ଅସୌ ପାପୀ ଦୁରାଚାରଃ ସ୍ଵାମିକାର୍ଯପ୍ରଣାଶକଃ । ନାସ୍ତି ପୁଣ୍ଯଂ ଚାଣୁମାତ୍ରଂ ନରକେ ପରିପଚ୍ଯତାମ୍
ଚିତ୍ରଗୁପ୍ତ କହିଲେ: ସେ ପାପୀ, ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ର, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ କାମକୁ ନଷ୍ଟ କରିଥିଲା; ତାହାରେ ଏକ ଅଣୁ ପୁଣ୍ୟ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ—ସେ ନରକରେ ଦଣ୍ଡିତ ହେଉ।
ଶତମନ୍ଵନ୍ତରଂ ରାଜନ୍ନାଗଯୋନୌ ଚ ନିଷ୍ଠୁରଃ । ପାଷାଣେ ଜନ୍ମ ଚାସାଦ୍ଯ ଗୃହେ ସ୍ଥାତୁଂ ନିରଂତରମ୍
ରାଜା, ଏହି ଲୋକ ଶତ ମନ୍ବନ୍ତର ନାଗ ଯୋନିରେ ନିର୍ଦୟ ରହିବ; ପଥର ଭଳି ଜନ୍ମ ନେଇ ଘରେ ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିବ।
ସୂତ ଉଵାଚ । ତାଵତ୍କାଲଂ ତତୋ ଵିପ୍ର ନିରଯେ ସ ପପାତ ହ । ତତୋଽପ୍ଯଶ୍ମଗୃହେ ନାଗଯୋନୌ ଜାତଃ ସୁଦୁଃଖିତଃ
ସୂତ କହିଲେ: ଏତେ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ନରକରେ ପଡ଼ିଲା; ପରେ, ପଥର ଘରରେ ନାଗ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନେଇ ବହୁ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କଲା।
ଏକଦା ଚାଶ୍ଵିନେ ମାସି ପୌର୍ଣମାସୀଦିନେ ଦ୍ଵିଜ । ଲାଜାନ୍ଵରାଟିକା ନାଗୋ ବିଲାତ୍ପ୍ରାକ୍ଷେପଯଦ୍ବହିଃ
ଏକଦା, ଆଶ୍ୱିନ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ, ନାଗ ତାର ବିଳରୁ ଲାଜ ଓ ଏକ ମୁଦ୍ରା ବାହାରେ ଫେଙ୍ଗିଲା।