ନ ତତ୍ରୈକାଦଶୀ କାର୍ଯା ଧର୍ମକାମାର୍ଥନାଶିନୀ । ସ୍ଵଲ୍ପାଂ ଚ ଦଶମୀଵିଦ୍ଧାଂ ତ୍ଯଜେଦେକାଦଶୀଂ ବୁଧଃ
ତେବେ ସେଠାରେ ଏକାଦଶୀ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥକୁ ନଷ୍ଟ କରେ । ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି କିଛିମାତ୍ର ଦଶମୀ ଦ୍ୱାରା ଛୁଆଯାଇଥିବା ଏକାଦଶୀକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ୍ ।
ସୁରାବିଂଦୋସ୍ତୁ ସଂପର୍କାତ୍ଘୃତକୁଂଭଂ ତ୍ଯଜେଦ୍ଯଥା । ସଂପୂର୍ଣୈକାଦଶୀ ଯତ୍ର ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପୁନରେଵ ସା
ଯେପରି ମଦର ଏକ ଫୋଟା ଘିଅ ଭରା କୁଁଭକୁ ଛୁଇଁଲେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ସେପରି ଦଶମୀ ସହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏକାଦଶୀ ଯୋଗ ହୋଇଥିଲେ ଓ ପୁଣି ଦ୍ୱାଦଶୀ ସହ ମିଶିଥିଲେ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ୍ ।
ଉତ୍ତରା ଯତିଭିଃ କାର୍ଯା ପୂର୍ଵାମୁପଵସେଦ୍ଗୃହୀ । ଏକାଦଶୀକଲା ଯତ୍ର ଦ୍ଵାଦଶୀପରତୋ ନ ଚେତ୍
ଯତିମାନେ ପରେ ଥିବା ଏକାଦଶୀ କୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ, ଘରେ ଥିବା ଲୋକେ ପୂର୍ବ ଏକାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରିବେ । ଯେଉଁଠି ଏକାଦଶୀ ତିଥି ଦ୍ୱାଦଶୀକୁ ଛୁଁନାହିଁ—
ତତ୍ର କ୍ରତୁଶତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ପାରଣମ୍ । ଏକାଦଶୀ ଵିଲୁପ୍ତା ଚେତ୍ପରତୋ ଦ୍ଵାଦଶୀଯୁତା
ସେଠାରେ ଶତ କୃତ୍ୟର ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ପାରଣ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଯଦି ଏକାଦଶୀ ହରାଇଯାଏ ଓ କେବଳ ଦ୍ୱାଦଶୀ ରହିଯାଏ—
ଉପୋଷ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶୀ ପୂର୍ଣା ଯଦୀଚ୍ଛେତ୍ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ସଂପୂର୍ଣୈଽକାଦଶୀ ଯତ୍ର ପ୍ରଭାତେ ପୁନରେଵ ସା
ଯିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି ଚାହେଁ, ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଯେଉଁଠି ଏକାଦଶୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପ୍ରଭାତରେ ପୁଣି ଥାଏ—
ସର୍ଵୈରେଵୋତ୍ତରା କାର୍ଯା ପରତୋ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଯଦି । ଏକାଦଶୀଵ୍ରତେ ଯେଷାଂ ମନଃ ସଂଲୀଯତେ ନୃଣାମ୍
ସମସ୍ତ ଦିଅଁଥିରେ, ଯଦି ପରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଥାଏ, ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଏକାଦଶୀ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମନ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତରେ ଲଗିଥାଏ—
ତେଷାଂ ସ୍ଵର୍ଗୋ ହି ଵାସୋଽଥ ଯାଂତି ତେ ସଦନଂ ହରେଃ । ଏକାଦଶ୍ଯାଃ ପରଂ ନାସ୍ତି ପରଲୋକସ୍ଯ ସାଧନମ୍
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଗୃହ, ଏବଂ ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତି । ଏକାଦଶୀ ଛଡ଼ା, ପରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉତ୍ତମ ଉପାୟ ନାହିଁ ।
ବହୁପାପସମାଯୁକ୍ତଃ କରୋତି ହରିଵାସରମ୍ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସ ଯାତି ହରିମଂଦିରମ୍
ଯେଉଁଠି ଅନେକ ପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ହରିଙ୍କର ଦିନ ଉପବାସ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଏ ।
ପତିସହିତା ଯା ଯୋଷିତ୍କରୋତି ହରିଵାସରମ୍ । ସୁପୁତ୍ରା ସ୍ଵାମିସୁଭଗା ଯାତି ପ୍ରେତ୍ଯ ହରେର୍ଗୃହମ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ହରିଙ୍କର ଦିନ ଉପବାସ କରେ, ସେ ସୁସନ୍ତାନ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ସ୍ୱାମୀ ପାଏ ଏବଂ ପରଲୋକରେ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଏ ।
ଯୋ ଯଚ୍ଛତି ହରେରଗ୍ରେ ପ୍ରଦୀପଂ ଭକ୍ତିଭାଵତଃ । ହରେର୍ଦ୍ଦିନେ ର୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ଯସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯିଏ ଭକ୍ତିଭାବରେ ହରିଙ୍କ ପାଖରେ ଦୀପ ଦାନ କରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହରିଙ୍କର ଦିନରେ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟର ଗଣନା କରିହେବା ଯାଏନାହିଁ ।
ଯାଂଗନା ଭର୍ତୃସହିତା କୁରୁତେ ଜାଗରଂ ହରେଃ । ହରେର୍ନିକେତନେ ତିଷ୍ଠେଚ୍ଚିରଂ ପତ୍ଯା ସହ ଦ୍ଵିଜ
ଯେଉଁ ନାରୀ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ହରିଙ୍କ ପାଇଁ ଜାଗରଣ କରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ସେ ହରିଙ୍କ ନିକେତନରେ ସ୍ୱାମୀ ସହ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିଥାଏ ।
ଯତ୍କିଞ୍ଚିଦ୍ଧରଯେ ଵସ୍ତୁ ଭକ୍ତ୍ଯା ଯଚ୍ଛତି ଯୋ ଦ୍ଵିଜ । ହରେର୍ଦିନେ ତସ୍ଯ ପୁଣ୍ଯମକ୍ଷଯଂ ଚୈଵ ସର୍ଵଦା
ଯିଏ ଯେଉଁସି ଜିନିଷ ଭକ୍ତିଭାବରେ ହରିଙ୍କୁ ଦାନ କରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ହରିଙ୍କର ଦିନରେ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ ସବୁବେଳେ ଅକ୍ଷୟ ରହେ ।
ପୁରାସୀଦ୍ଵଲ୍ଲଭୋ ନାମ୍ନା ନଗରେ କାଂଚନାହ୍ଵଯେ । ଧନେନ ପୁଷ୍କଲେନାପି ରାଜତେ ସ ଧନେଶ୍ଵରଃ
ପୁରୁଣା ଦିନରେ କାଞ୍ଚନ ନାମକ ନଗରରେ ବଲ୍ଲଭ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ଥିଲେ; ସେ ବହୁତ ଧନୀ ଥିଲେ ଓ ଧନରେ ସମ୍ପନ୍ନ ଥିଲେ ।
ତସ୍ଯ ପ୍ରିଯା ମହାରୂପା ନାମ୍ନା ହେମପ୍ରଭା ଦ୍ଵିଜ । ଗରୀଯାନ୍ମୁଖରସ୍ତତ୍ର ବାଧତେ ଚ କଲେର୍ଗୁଣଃ
ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଅତି ସୁନ୍ଦରୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କର ନାମ ହେମପ୍ରଭା । ସେଠାରେ ମୁଖରା ଅଧିକ ପ୍ରମୁଖ ଥିଲେ ଓ କଳିଯୁଗର ଦୁଷ୍ପ୍ରଭାବ ତାଙ୍କୁ ଅଶାନ୍ତ କରୁଥିଲା ।
ସା ସଦା କଲହଂ କୁର୍ଯାତ୍ପତ୍ଯା ସହ ତପୋଧନ । ଶଶ୍ଵଦ୍ଗୁରୁଜନାନ୍କାମଂ ଭର୍ତ୍ସନାନ୍ନୀଚଭାଷଯା
ସେ ସଦା ସ୍ୱାମୀ ସହ କଳହ କରୁଥିଲେ, ହେ ତପସ୍ୱୀ, ଏବଂ ଚାହିଁଲେ ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ନିମନ୍ତା ଓ ଖରାପ କଥା କହି ବକ୍ରାନ୍ତି ।
ପାକପାତ୍ରେ ସଦାଶ୍ନୀଯାତ୍ଗୁପ୍ତା ସୈକାଂତିକେମଲା । ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ଗୁରୁଜନେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵୈ ପ୍ରତିଵାସରମ୍
ସେ ସଦା ଚୁପଚାପ ଏବଂ ଏକାକି ରାନ୍ଧଣା ପାତ୍ରରୁ ଖାଉଥିଲେ, ଏବଂ ପ୍ରତିଦିନ ଗୁରୁଜନଙ୍କୁ ନିଜ ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଦେଉଥିଲେ ।
ଜାରେ ସଦା ସ୍ଥିତଂ ଚିତ୍ତମହଂ ସାଧ୍ଵୀତି ସା ଵଦେତ୍ । ସ୍ଵାମିନଃ କଲହୈର୍ବ୍ରହ୍ମନ୍ମନୋଦ୍ଵେଗକରା ସଦା
ସେ ସଦା କହୁଥିଲେ, 'ମୁଁ ଏକ ସତୀ ନାରୀ,' କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କର ମନ ସଦା ପ୍ରେମିକ ପାଖରେ ଲାଗିଥିଲା; ଏହିପରି, ସେ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଝଗଡା କରି ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ଏକଦା ଚାଗତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚକାର ଭର୍ତ୍ସନାଂ ଚ ତାମ୍ । ଭର୍ତ୍ତା ତସ୍ଯାଃ ପ୍ରହାରଂ ଚ ସର୍ଵପାପଯୁତାଂ ଦ୍ଵିଜ
ଏକ ଦିନ, ସେ ଘରକୁ ଫେରିବାକୁ ଦେଖି, ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ତାଙ୍କୁ ଡାଟିଲେ ଏବଂ ମାଡ଼ିଲେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, କାରଣ ସେ ସମସ୍ତ ପାପରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ।
ସୈଵ ରୋଷସମାଯୁକ୍ତା ଗତା ଶୂନ୍ଯଗୃହେ ତୁ ଵୈ । ସୁପ୍ତାଽଜ୍ଞାତା ସ୍ଥିତା କସ୍ମିନ୍ଜଲାନ୍ନଂ ନ ଚଖାଦ ହ
ସେ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ, ଏକ ଖାଲି ଘରକୁ ଚାଲିଗଲେ, କେହି ଜାଣିନଥିବା ଭଳି ଶୋଇ ପଡ଼ିଲେ, ଏବଂ ଜଳ ବା ଖାଦ୍ୟ କିଛି ଖାଇଲେ ନାହିଁ।
ଦୈଵାତ୍ତତ୍ର ଦିନେ ଵିଷ୍ଣୋଃ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଯ ପରିଵର୍ତ୍ତନମ୍ । ଏକାଦଶୀଵ୍ରତଂ ଵିପ୍ର ସର୍ଵପାପପ୍ରଣାଶନମ୍
ଦେବତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ, ସେଇ ଦିନ ହିଁ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଖରେ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ ପଡ଼ିଲା, ଯାହା ସମସ୍ତ ପାପକୁ ନଶ୍ୱର କରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।
ତତଃ ପ୍ରଭାତେ ରଜନୀ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଶ୍ରଵଣାନ୍ଵିତା । ଆଗତା ତତ୍ର ସା ନାରୀ ରୋଷନିର୍ଭରମାନସା
ତାପରେ, ପ୍ରଭାତବେଳେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ରାତି ଶ୍ରବଣ ନକ୍ଷତ୍ର ସହିତ ଆସିଲା, ସେ ନାରୀ ତାହାଁକୁ ଆସିଲେ, ତାଙ୍କର ମନ ରୋଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।
ନିରାହାରୌ କୃତୌ ଦ୍ଵୌ ଚ ନିର୍ମଲା ସା ବଭୂଵ ହ । ରାତ୍ରୌ ଚ ପଂଚତାଂ ଯାତା ଜଯଂତୀଵାସରେ ଦ୍ଵିଜ
ଦୁଇ ଦିନ ଉପବାସ କରି, ସେ ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ; ଏବଂ ରାତିରେ, ଜୟନ୍ତୀ ଦିନରେ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ସେ ଦେହ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଯମାଜ୍ଞଯା ତତୋ ଦୂତା ଆଗତାସ୍ତାଂ ତଥାଵିଧାମ୍ । ନେତୁଂ ଭଯଂକରାସ୍ତେ ଚ ପାଶମୁଦ୍ଗରପାଣଯଃ
ଯମଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ଭୟଙ୍କର ଦୂତମାନେ ପାଶ ଓ ଗଦା ହାତରେ ନେଇ, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ ଏବଂ ସେଉଁଠି ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କୁ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ।
ବଦ୍ଧ୍ଵା ନେତୁଂ ମନଶ୍ଚକ୍ରେ କୃତାଂତସଦନଂ ଯଦା । ତଦାଗତା ଵିଷ୍ଣୁଦୂତାଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରାଃ
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି, ଯେତେବେଳେ ମୃତ୍ୟୁର ଗୃହକୁ ନେବା ପାଇଁ ତୟାରି କଲେ, ସେତେବେଳେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୂତମାନେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର, ଗଦା ଧାରଣ କରି ଆସିଲେ।
ଛିତ୍ତ୍ଵା ପାଶଂ ତତୋ ଦିଵ୍ଯେ ସ୍ଯଂଦନେ ତାଂ ଗତୈନସମ୍ । ତେ ଵୈ ଚାରୋହଯାମାସୁ ନିର୍ମଲାଂ ଭଵନଂ ହରେଃ
ସେମାନେ ପାଶ କଟି, ତାଙ୍କୁ ଶୁଦ୍ଧ ଅବସ୍ଥାରେ ଦିବ୍ୟ ରଥରେ ବସାଇ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସକୁ ନେଇଗଲେ।
ଗତା ତୈର୍ଵେଷ୍ଟିତା ସାଥ ଦୁର୍ଲ୍ଲଭଂ ନିର୍ଜରୈଃ ଶୁଭମ୍ । ଵିଷ୍ଣୋର୍ଦିଵସମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କଥିତଂ ତେ ଦ୍ଵିଜର୍ଷଭ
ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ନେଇ, ସେ ଶୁଭ ସ୍ଥାନକୁ ପହଞ୍ଚାଇଲେ, ଯାହା ଦେବତାମାନେ ପାଇବାକୁ ମଧ୍ୟ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ। ଏହିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିନର ମହିମା କୁହିଲି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଅନିଚ୍ଛଯାପି ଯଃ କୁର୍ଯାତ୍ସ ଯାତି ହରିମଂଦିରମ୍ । ଏକାଦଶ୍ଯାଦିନେ ମର୍ତ୍ଯୋ ଦୀପଂ ଦାତୁଂ ହରେର୍ଗୃହେ
ଯଦିଓ ଅନିଚ୍ଛାରେ କରାଯାଏ, ଏକାଦଶୀ ଦିନେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଘରେ ଦୀପ ଦେଲେ, ସେ ମଣିଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
ଗଚ୍ଛେତ୍ପ୍ରତିପଦଂ ସୋଽପି ଚାଶ୍ଵମେଧଫଲାଧିକମ୍ । ଶୃଣ୍ଵଂତି ଚ ପୁରାଣାନି ପଠଂତି ଚ ହରେର୍ଦିନେ । ପ୍ରତ୍ଯକ୍ଷରଂ ଲଭଂତେ ତେ କପିଲାଦାନଜଂ ଫଲମ୍
ସେ ମଣିଷ ପ୍ରତି ପଦକ୍ରମରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞରୁ ଅଧିକ ଫଳ ପାଏ। ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିନରେ ଯେମାନେ ପୁରାଣ ଶୁଣନ୍ତି କିମ୍ବା ପଢ଼ନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅକ୍ଷର ପାଇଁ କପିଳା ଗାଈ ଦାନର ଫଳ ପାନ୍ତି।
ଶୌନକ ଉଵାଚ । କର୍ମଣା କେନ ଭୋଃ ସୂତ ଚୈନସାଂ ସଂକ୍ଷଯୋ ଭଵେତ୍ । ଶ୍ରୀହରେଶ୍ଚ କୃପା ଭୂଯାତ୍ତଦ୍ଵଦସ୍ଵାନୁକଂପଯା
ଶୌନକ ପଚାରିଲେ: ହେ ସୂତ, କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ ପାପର ନାଶ ହୁଏ? ଏବଂ କିପରି ଶ୍ରୀହରିଙ୍କ କୃପା ମିଳେ? ଦୟାକରି ଏହି କଥା ଆମକୁ କୁହ।
ସୂତ ଉଵାଚ । ଶୃଣୁ ଶୌନକ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଶୃଣ୍ଵତାଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଯେନ ଵିଷ୍ଣୋଃ କୃପା ସ୍ଯାଦ୍ଵୈ ଵୃଜିନକ୍ଷଯକାରିଣୀ
ସୂତ କହିଲେ: ଶୌନକ, ଶୁଣ, ମୁଁ ଏହି କଥା କହିବି, ଯାହା ଶୁଣିଲେ ପାପ ନଶ୍ୱର ହୁଏ ଏବଂ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ କୃପା, ଯିଏ ପାପ ନଶ୍ୱର କରନ୍ତି, ମିଳେ।