ବହୂନି ଵିଵିଧାନ୍ଯେଵ ତିଷ୍ଠଂତି ଦୁରିତାନି ଚ । ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ଯଥା ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସଂଗମେ କଲୁଷଂ ମହତ୍
ନିଜେ ନିଜେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଅପରାଧ ରହିଯାଏ, ଏବଂ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ଜଣେ ଜଣେ ଜିଅଙ୍କର ସଂଗମରେ ବଡ଼ ଅଶୁଚି ହୁଏ।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ତଥୈଵାନ୍ନଭକ୍ଷଣେ ଵୃଜିନଂ ଭଵେତ୍ । ରୋଗିଣଶ୍ଚ ତଥା ଖଂଜ କାସସୋଦରକୁଷ୍ଠକାଃ
ଏହିପରି, ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଅନ୍ନ ଖାଇଲେ ଅପବାଦ ହୁଏ; ଏହି ଦିନ ରୋଗୀ, ଖୋଂଜା, କାଶ ଓ ଶୋଫ ଓ କୁଷ୍ଠ ରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ଭଵଂତି ପ୍ରାଣିନସ୍ତେ ଵୈ ତସ୍ଯାମନ୍ନସ୍ଯ ଭକ୍ଷଣେ । ଗ୍ରାମଶୂକରତାଂ ଯାଂତି ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ଚ ପ୍ରଯାଂତି ଵୈ
ଏମିତି ଅନ୍ନ ଖାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଗ୍ରାମର ଶୁଅର ହୋଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ଦୁଃଖ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ରାଜବଦ୍ଧା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ତସ୍ଯାମନ୍ନସ୍ଯ ଭକ୍ଷଣେ । ସଂସାରେ ଯାନି ପାପାନି ତାନି ଵିପ୍ର ହରେର୍ଦିନେ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏମିତି ଅନ୍ନ ଖାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିଯାନ୍ତି; ଏହି ଦିନରେ ସମସ୍ତ ପାପ ହୁଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ହରିଙ୍କର ଦିନ।
ଭୁକ୍ତିମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠଂତି ଜଲଭକ୍ଷଣମାଜ୍ଞଯା । କୁର୍ଵତାଂ ସର୍ଵପାପାନି ନରକାନ୍ନିଷ୍କୃତିର୍ଭଵେତ୍
ଯେମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି କେବଳ ପାଣି ପିଇ ରହନ୍ତି, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂରିଯାଏ ଏବଂ ନରକ ରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ନ ନିଷ୍କୃତିର୍ଭଵେନ୍ନୄଣାଂ ଭୁଂଜତାଂ ଚ ହରେର୍ଦିନେ । ନରା ଯାଵଂତି ଚାନ୍ନାନି ଭୁଂଜତେ ଚ ହରେର୍ଦିନେ
ହରିଙ୍କର ଦିନରେ ଯେମାନେ ଖାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ପାପ ମୁଚିବା ଉପାୟ ନାହିଁ; ଏହି ଦିନରେ ଯେତେ ମୁଠି ଅନ୍ନ ଖାଯାଏ, ସେତେ ପାପ ହୁଏ।
ପ୍ରତ୍ଯନ୍ନଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାକୋଟିଜଂ ଵୃଜିନଂ ଭଵେତ୍ । ପୁନର୍ଵଚ୍ମି ପୁନର୍ଵଚ୍ମି ଶ୍ରୂଯତାଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ନରାଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁଠି ଅନ୍ନ ପାଇଁ, ଦଶ ଲକ୍ଷ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ସମାନ ପାପ ହୁଏ; ମୁଁ ପୁନି ପୁନି କହୁଛି, ଶୁଣ, ଶୁଣ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ!
ନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ହରେର୍ଦିନେ । ଗଂଗାଦିଷୁ ଚ ତୀର୍ଥେଷୁ ସ୍ନାତ୍ଵା ଯତ୍ଫଲମାପ୍ଯତେ
ହରିଙ୍କର ଦିନରେ କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ,
ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯୋପରାଗେ ଚ ଚୈକାଦଶ୍ଯାମୁପୋଷିତଃ । ଅର୍ଚିତ୍ଵୋତ୍ପଲମାଲାଭିସ୍ତସ୍ଯାଂ ଚ କମଲାପତିମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ବେଳେ କିମ୍ବା ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କଲେ, ଏବଂ କମଳ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ,
ଵିଧିଵତ୍ପାରଣଂ କୃତ୍ଵା ନ ମାତୁର୍ଗର୍ଭଭାଜନମ୍ । ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ହରେର୍ଗେହେ କରୋତି ମଂଡନଂ ଦ୍ଵିଜ
ଠିକ୍ ଭାବେ ପାରଣ କରିଲେ ପୁନି ମାଆର ଗର୍ଭକୁ ଫେରିବାକୁ ପଡ଼ିନାହିଁ; ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଯେମାନେ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ସଜାନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ,
ପରମାଂ ଗତିମାସାଦ୍ଯ ତିଷ୍ଠେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁନିକେତନେ । ଏକାଦଶୀଂ ସମାସାଦ୍ଯ ନିରାହାରା ଭଵଂତି ଯେ
ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସରେ ରହନ୍ତି; ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରି ଯେମାନେ ଅନ୍ନ ଛାଡ଼ନ୍ତି,
ତେଷାଂ ଵିଷ୍ଣୁପୁରେ ଶଶ୍ଵନ୍ନିଵାସୋଽପି ନ ସଂଶଯଃ । ତୁଲସୀଭକ୍ତିସଂଲୀନଂ ମନୋ ଯେଷାଂ ଵିରାଜତେ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁପୁରରେ ଚିରକାଳ ନିବାସ ନିଶ୍ଚିତ; ଯେମାନଙ୍କ ମନ ତୁଳସୀ ଭକ୍ତିରେ ଏକତ୍ରିତ,
ତେ ଯାଂତି ପରମଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଥାନମେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ପରଦ୍ରଵ୍ଯେଷ୍ଵଭିରୁଚିର୍ଯେଷାଂ ଚୈଵ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଯେମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଧନରେ ଆସକ୍ତି ନାହାନ୍ତି,
ସଂତୁଷ୍ଟମନସୋ ଯେଽପି ତେଷାଂ ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଦୁର୍ଭିକ୍ଷକାଲମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରାଣିଭ୍ଯୋ ଯେ ନରୋତ୍ତମାଃ
ଯେମାନଙ୍କ ମନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁପୁର ନିଶ୍ଚିତ; ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଦିନରେ ଯେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଅନ୍ନ ଦେଇଥାନ୍ତି,
ଦଦତ୍ଯନ୍ନଂ ହରେଃ ସଦ୍ମ ତେଷାଂ ଚୈଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଗଵାଂ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ତ୍ରାଣାଯ ସ୍ଵାମିନୋ ଯୋଷିତସ୍ତଥା
ଏବଂ ଯେମାନେ ହରିଙ୍କ ଘରେ ଅନ୍ନ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଯେମାନେ ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଜିଅଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି,
ପ୍ରାଣାନ୍ମୁଂଚଂତି ଯେ ମର୍ତ୍ତ୍ଯାସ୍ତେଷାଂ ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ପ୍ରାଣିଭିର୍ଦଶମୀଵିଦ୍ଧା ନ ଚୋପୋଷ୍ଯା କଦାଚନ
ଯେମାନେ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେଇଦିଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁପୁର ନିଶ୍ଚିତ; ଦଶମୀ ଏବଂ ଏକାଦଶୀ ଏକାଠି ହେଲେ କେବେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପରିହାର୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁର୍ଜନସ୍ଯାଂତିକଂ ଯଥା । ଅରୁଣୋଦଯଵେଲାଯାଂ ଦଶମୀ ସଂଗତା ଯଦି
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ସଂଗ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍, ସେପରି ଦଶମୀ ଦିନ ଉଷାକାଳ ସହିତ ମିଶିଗଲେ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍।
ତତ୍ରୋପୋଷ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶୀ ସ୍ଯାତ୍ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ପାରଣମ୍ । ଦଶମୀଶେଷସଂଯୁକ୍ତୋ ଯଦି ସ୍ଯାଦରୁଣୋଦଯଃ
ଏପରି ହେଲେ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନରେ ପାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ଯଦି ଦଶମୀ ଦିନ ଉଷାକାଳ ସହିତ ମିଶିଯାଏ,
ଵୈଷ୍ଣଵେନ ନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ତଦ୍ଦିନୈକାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ । ଚତସ୍ରୋ ଘଟିକାଃ ପ୍ରାତରରୁଣୋଦଯ ଉଚ୍ଯତେ
ଏହି ଦିନରେ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଭକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ପ୍ରଭାତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପରେ ଚାରି ଘଟିକା ସମୟକୁ ଅରୁଣୋଦୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଯତୀନାଂ ସ୍ନାନକାଲୋଯଂ ଗଂଗାଂଭଃ ସଦୃଶଃ ସ୍ମୃତଃ । ଅରୁଣୋଦଯକାଲେ ତୁ ଦଶମୀ ଯଦି ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯତିମାନେ ଏହି ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ଏହା ଗଙ୍ଗା ଜଳ ସମାନ ପବିତ୍ର ବୋଲି ମନାଯାଏ । ଯଦି ଏହି ଅରୁଣୋଦୟ ସମୟରେ ଦଶମୀ ତିଥି ଦେଖାଯାଏ—
ନ ତତ୍ରୈକାଦଶୀ କାର୍ଯା ଧର୍ମକାମାର୍ଥନାଶିନୀ । ସ୍ଵଲ୍ପାଂ ଚ ଦଶମୀଵିଦ୍ଧାଂ ତ୍ଯଜେଦେକାଦଶୀଂ ବୁଧଃ
ତେବେ ସେଠାରେ ଏକାଦଶୀ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥକୁ ନଷ୍ଟ କରେ । ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି କିଛିମାତ୍ର ଦଶମୀ ଦ୍ୱାରା ଛୁଆଯାଇଥିବା ଏକାଦଶୀକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ୍ ।
ସୁରାବିଂଦୋସ୍ତୁ ସଂପର୍କାତ୍ଘୃତକୁଂଭଂ ତ୍ଯଜେଦ୍ଯଥା । ସଂପୂର୍ଣୈକାଦଶୀ ଯତ୍ର ଦ୍ଵାଦଶ୍ଯାଂ ପୁନରେଵ ସା
ଯେପରି ମଦର ଏକ ଫୋଟା ଘିଅ ଭରା କୁଁଭକୁ ଛୁଇଁଲେ ଏହାକୁ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି, ସେପରି ଦଶମୀ ସହ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଏକାଦଶୀ ଯୋଗ ହୋଇଥିଲେ ଓ ପୁଣି ଦ୍ୱାଦଶୀ ସହ ମିଶିଥିଲେ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ୍ ।
ଉତ୍ତରା ଯତିଭିଃ କାର୍ଯା ପୂର୍ଵାମୁପଵସେଦ୍ଗୃହୀ । ଏକାଦଶୀକଲା ଯତ୍ର ଦ୍ଵାଦଶୀପରତୋ ନ ଚେତ୍
ଯତିମାନେ ପରେ ଥିବା ଏକାଦଶୀ କୁ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିବେ, ଘରେ ଥିବା ଲୋକେ ପୂର୍ବ ଏକାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରିବେ । ଯେଉଁଠି ଏକାଦଶୀ ତିଥି ଦ୍ୱାଦଶୀକୁ ଛୁଁନାହିଁ—
ତତ୍ର କ୍ରତୁଶତଂ ପୁଣ୍ଯଂ ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ପାରଣମ୍ । ଏକାଦଶୀ ଵିଲୁପ୍ତା ଚେତ୍ପରତୋ ଦ୍ଵାଦଶୀଯୁତା
ସେଠାରେ ଶତ କୃତ୍ୟର ସମାନ ପୁଣ୍ୟ ମିଳେ, କିନ୍ତୁ ପାରଣ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ତିଥିରେ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଯଦି ଏକାଦଶୀ ହରାଇଯାଏ ଓ କେବଳ ଦ୍ୱାଦଶୀ ରହିଯାଏ—
ଉପୋଷ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶୀ ପୂର୍ଣା ଯଦୀଚ୍ଛେତ୍ପରମାଂ ଗତିମ୍ । ସଂପୂର୍ଣୈଽକାଦଶୀ ଯତ୍ର ପ୍ରଭାତେ ପୁନରେଵ ସା
ଯିଏ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଗତି ଚାହେଁ, ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାଦଶୀରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଯେଉଁଠି ଏକାଦଶୀ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ପ୍ରଭାତରେ ପୁଣି ଥାଏ—
ସର୍ଵୈରେଵୋତ୍ତରା କାର୍ଯା ପରତୋ ଦ୍ଵାଦଶୀ ଯଦି । ଏକାଦଶୀଵ୍ରତେ ଯେଷାଂ ମନଃ ସଂଲୀଯତେ ନୃଣାମ୍
ସମସ୍ତ ଦିଅଁଥିରେ, ଯଦି ପରେ ଦ୍ୱାଦଶୀ ଥାଏ, ତେବେ ପରବର୍ତ୍ତୀ ଏକାଦଶୀ କରିବା ଉଚିତ୍ । ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମନ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତରେ ଲଗିଥାଏ—
ତେଷାଂ ସ୍ଵର୍ଗୋ ହି ଵାସୋଽଥ ଯାଂତି ତେ ସଦନଂ ହରେଃ । ଏକାଦଶ୍ଯାଃ ପରଂ ନାସ୍ତି ପରଲୋକସ୍ଯ ସାଧନମ୍
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ୱର୍ଗ ହେଉଛି ତାଙ୍କର ଗୃହ, ଏବଂ ସେମାନେ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଆନ୍ତି । ଏକାଦଶୀ ଛଡ଼ା, ପରଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତି ପାଇଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଉତ୍ତମ ଉପାୟ ନାହିଁ ।
ବହୁପାପସମାଯୁକ୍ତଃ କରୋତି ହରିଵାସରମ୍ । ସର୍ଵପାପଵିନିର୍ମୁକ୍ତଃ ସ ଯାତି ହରିମଂଦିରମ୍
ଯେଉଁଠି ଅନେକ ପାପ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ଯଦି ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ହରିଙ୍କର ଦିନ ଉପବାସ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ପାଇ ହରିଙ୍କ ମନ୍ଦିରକୁ ଯାଏ ।
ପତିସହିତା ଯା ଯୋଷିତ୍କରୋତି ହରିଵାସରମ୍ । ସୁପୁତ୍ରା ସ୍ଵାମିସୁଭଗା ଯାତି ପ୍ରେତ୍ଯ ହରେର୍ଗୃହମ୍
ଯେଉଁ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀ ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ହରିଙ୍କର ଦିନ ଉପବାସ କରେ, ସେ ସୁସନ୍ତାନ, ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ସ୍ୱାମୀ ପାଏ ଏବଂ ପରଲୋକରେ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଏ ।
ଯୋ ଯଚ୍ଛତି ହରେରଗ୍ରେ ପ୍ରଦୀପଂ ଭକ୍ତିଭାଵତଃ । ହରେର୍ଦ୍ଦିନେ ର୍ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁଣ୍ଯସଂଖ୍ଯା ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଯିଏ ଭକ୍ତିଭାବରେ ହରିଙ୍କ ପାଖରେ ଦୀପ ଦାନ କରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହରିଙ୍କର ଦିନରେ ତାଙ୍କର ପୁଣ୍ୟର ଗଣନା କରିହେବା ଯାଏନାହିଁ ।