ଭଵଂତି ନାତ୍ର ସଂଦେହୋ ସର୍ଵପ୍ରାଣିଭଯଂକରାଃ । ଵ୍ରତାନାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ଚୈକାଦଶୀଂ ଶୁଭାମ୍
ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଏହି ଦିନ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ। ସମସ୍ତ ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକାଦଶୀ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୁଭ।
ଉପୋଷ୍ଯ ଜାଗୃଯାଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଚ ମଂଡନଂ ମହତ୍ । ତୁଲସୀଦଲୈସ୍ତୁ ଯୋ ମର୍ତ୍ଯୋ ହରିପୂଜାଂ କରୋତି ଵୈ
ଏହି ଦିନ ଉପବାସ ରହି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ରାତି ଜାଗିବା ଓ ବଡ଼ ଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାର କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦେଇ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ,
ଦଲେନୈକେନ ଲଭତେ କୋଟିଯଜ୍ଞଫଲଂ ଦ୍ଵିଜ । ଅଗମ୍ଯାଗମନେ ଚୈଵ ଯତ୍ପାପଂ ସମୁଦାହୃତମ୍
ସେମାନେ ଏକ ପତ୍ର ଦେଇ ଦଶ ଲକ୍ଷ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜ। ଅନ୍ୟଦିଗରେ, ଅନାଚାର ନାରୀଙ୍କ ସଂଗ କରିଥିବା ପାପ ଯେତେ ଥାଏ,
ତତ୍ପାପଂ ଯାତି ଵିଲଯଂ ଚୈକାଦଶ୍ଯାମୁପୋଷଣାତ୍ । ଘୃତପୂର୍ଣଂ ପ୍ରଦୀପଂ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଦିନେ ଦ୍ଵିଜ
ଏହି ପାପ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିନ ଘିଅ ଭରା ଦୀପ ଦାନ କରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ,
ଅଂତେ ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ଯାତି ତମୋ ହତ୍ଵା ସ୍ଵତେଜସା । ଧନ୍ଯା ଜନପଦାସ୍ତେ ଵୈ ଧନ୍ଯଃ ସ ଚ ମହୀପତିଃ
ସେ ମଣିଷ ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁପୁରକୁ ଯାଏ, ନିଜ ତେଜରେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି। ଯେଉଁ ଦେଶରେ ଏହି ହୁଏ, ସେ ଦେଶ ଧନ୍ୟ, ସେ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ।
ହରେର୍ଦିନେ ଯସ୍ଯ ରାଜ୍ଯେ ଚୈକାଦଶ୍ଯା ମହୋତ୍ସଵଃ । ନାରାଯଣସ୍ଯ ଶଯନେ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଯ ପରିଵର୍ତ୍ତନେ
ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ହରିଙ୍କ ଦିନରେ ଏକାଦଶୀର ମହୋତ୍ସବ ହୁଏ, ନାରାୟଣଙ୍କ ଶେଯ୍ୟାରେ ପାର୍ଶ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମୟରେ,
ଵିଶେଷେଣ ପ୍ରବୋଧିନ୍ଯା ନିରାହାରା ଭଵଂତି ଯେ । ମଦଂତି କଂ ନାନଯଧ୍ଵଂପ୍ରାଣିନଃପୁଣ୍ଯଭାଗିନଃ
ବିଶେଷକରି ପ୍ରବୋଧିନୀ ଏକାଦଶୀରେ ଯେଉଁମାନେ ନିରାହାର ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେମିତି ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟବାନ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କ ସମାନ ହୋଇପାରିବେନାହିଁ।
ଅହର୍ନିଶଂ ପିତୃପତିଃ ସମାଦିଶତି ଦୂତକାନ୍ । ଏକାଦଶୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଵଲ୍ଲଭା ପୁଣ୍ଯଵର୍ଧିନୀ
ଦିନ ରାତି ପିତୃପତି ତାଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଆଦେଶ ଦେଇଥାନ୍ତି—'ଏକାଦଶୀ, ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଦିନ, ପୁଣ୍ୟକୁ ବଢ଼ାଏ।'
ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେହଂ ଦୋହତ୍ଯେଵ ତସ୍ଯାମନ୍ନସ୍ଯ ଭକ୍ଷଣେ । ତେଷାଂ ଧିଗ୍ଜୀଵନଂ ସଂପତ୍ଧିକ୍ସୌଂଦର୍ଯଂ ଚ ଵର୍ତନମ୍
ଏହି ଦିନ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ନ ଖାଆନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ସେମାନଙ୍କ ଦେହକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ, ଧନ, ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଆଚରଣ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ।
ଯେଽନ୍ନମଶ୍ନଂତି ପାପିଷ୍ଠାଶ୍ଚୈକାଦଶ୍ଯାଂ ହି ଵିଡ୍ଭୁଜଃ । ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୁକ୍ତିମାଶ୍ରିତ୍ଯ କେଵଲମ୍
ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଯେଉଁ ପାପୀ ଅନ୍ନ ଖାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ମଳ ଭୋଜିବା ଲୋକଙ୍କ ସମାନ। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକାଦଶୀ ଦିନ କେବଳ ଭୋଗରେ ଲାଗିଥିବାମାନେ—
ବହୂନି ଵିଵିଧାନ୍ଯେଵ ତିଷ୍ଠଂତି ଦୁରିତାନି ଚ । ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ଯଥା ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସଂଗମେ କଲୁଷଂ ମହତ୍
ନିଜେ ନିଜେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଅପରାଧ ରହିଯାଏ, ଏବଂ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ଜଣେ ଜଣେ ଜିଅଙ୍କର ସଂଗମରେ ବଡ଼ ଅଶୁଚି ହୁଏ।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ତଥୈଵାନ୍ନଭକ୍ଷଣେ ଵୃଜିନଂ ଭଵେତ୍ । ରୋଗିଣଶ୍ଚ ତଥା ଖଂଜ କାସସୋଦରକୁଷ୍ଠକାଃ
ଏହିପରି, ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଅନ୍ନ ଖାଇଲେ ଅପବାଦ ହୁଏ; ଏହି ଦିନ ରୋଗୀ, ଖୋଂଜା, କାଶ ଓ ଶୋଫ ଓ କୁଷ୍ଠ ରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ଭଵଂତି ପ୍ରାଣିନସ୍ତେ ଵୈ ତସ୍ଯାମନ୍ନସ୍ଯ ଭକ୍ଷଣେ । ଗ୍ରାମଶୂକରତାଂ ଯାଂତି ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ଚ ପ୍ରଯାଂତି ଵୈ
ଏମିତି ଅନ୍ନ ଖାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଗ୍ରାମର ଶୁଅର ହୋଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ଦୁଃଖ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ରାଜବଦ୍ଧା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ତସ୍ଯାମନ୍ନସ୍ଯ ଭକ୍ଷଣେ । ସଂସାରେ ଯାନି ପାପାନି ତାନି ଵିପ୍ର ହରେର୍ଦିନେ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏମିତି ଅନ୍ନ ଖାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିଯାନ୍ତି; ଏହି ଦିନରେ ସମସ୍ତ ପାପ ହୁଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ହରିଙ୍କର ଦିନ।
ଭୁକ୍ତିମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠଂତି ଜଲଭକ୍ଷଣମାଜ୍ଞଯା । କୁର୍ଵତାଂ ସର୍ଵପାପାନି ନରକାନ୍ନିଷ୍କୃତିର୍ଭଵେତ୍
ଯେମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି କେବଳ ପାଣି ପିଇ ରହନ୍ତି, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂରିଯାଏ ଏବଂ ନରକ ରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ନ ନିଷ୍କୃତିର୍ଭଵେନ୍ନୄଣାଂ ଭୁଂଜତାଂ ଚ ହରେର୍ଦିନେ । ନରା ଯାଵଂତି ଚାନ୍ନାନି ଭୁଂଜତେ ଚ ହରେର୍ଦିନେ
ହରିଙ୍କର ଦିନରେ ଯେମାନେ ଖାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ପାପ ମୁଚିବା ଉପାୟ ନାହିଁ; ଏହି ଦିନରେ ଯେତେ ମୁଠି ଅନ୍ନ ଖାଯାଏ, ସେତେ ପାପ ହୁଏ।
ପ୍ରତ୍ଯନ୍ନଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାକୋଟିଜଂ ଵୃଜିନଂ ଭଵେତ୍ । ପୁନର୍ଵଚ୍ମି ପୁନର୍ଵଚ୍ମି ଶ୍ରୂଯତାଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ନରାଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁଠି ଅନ୍ନ ପାଇଁ, ଦଶ ଲକ୍ଷ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ସମାନ ପାପ ହୁଏ; ମୁଁ ପୁନି ପୁନି କହୁଛି, ଶୁଣ, ଶୁଣ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ!
ନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ହରେର୍ଦିନେ । ଗଂଗାଦିଷୁ ଚ ତୀର୍ଥେଷୁ ସ୍ନାତ୍ଵା ଯତ୍ଫଲମାପ୍ଯତେ
ହରିଙ୍କର ଦିନରେ କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ,
ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯୋପରାଗେ ଚ ଚୈକାଦଶ୍ଯାମୁପୋଷିତଃ । ଅର୍ଚିତ୍ଵୋତ୍ପଲମାଲାଭିସ୍ତସ୍ଯାଂ ଚ କମଲାପତିମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ବେଳେ କିମ୍ବା ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କଲେ, ଏବଂ କମଳ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ,
ଵିଧିଵତ୍ପାରଣଂ କୃତ୍ଵା ନ ମାତୁର୍ଗର୍ଭଭାଜନମ୍ । ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ହରେର୍ଗେହେ କରୋତି ମଂଡନଂ ଦ୍ଵିଜ
ଠିକ୍ ଭାବେ ପାରଣ କରିଲେ ପୁନି ମାଆର ଗର୍ଭକୁ ଫେରିବାକୁ ପଡ଼ିନାହିଁ; ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଯେମାନେ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ସଜାନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ,
ପରମାଂ ଗତିମାସାଦ୍ଯ ତିଷ୍ଠେଦ୍ଵିଷ୍ଣୁନିକେତନେ । ଏକାଦଶୀଂ ସମାସାଦ୍ଯ ନିରାହାରା ଭଵଂତି ଯେ
ସେମାନେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦେବଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚି ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ନିବାସରେ ରହନ୍ତି; ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କରି ଯେମାନେ ଅନ୍ନ ଛାଡ଼ନ୍ତି,
ତେଷାଂ ଵିଷ୍ଣୁପୁରେ ଶଶ୍ଵନ୍ନିଵାସୋଽପି ନ ସଂଶଯଃ । ତୁଲସୀଭକ୍ତିସଂଲୀନଂ ମନୋ ଯେଷାଂ ଵିରାଜତେ
ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁପୁରରେ ଚିରକାଳ ନିବାସ ନିଶ୍ଚିତ; ଯେମାନଙ୍କ ମନ ତୁଳସୀ ଭକ୍ତିରେ ଏକତ୍ରିତ,
ତେ ଯାଂତି ପରମଂ ଵିଷ୍ଣୋଃ ସ୍ଥାନମେଵ ନ ସଂଶଯଃ । ପରଦ୍ରଵ୍ଯେଷ୍ଵଭିରୁଚିର୍ଯେଷାଂ ଚୈଵ ନ ଵିଦ୍ଯତେ
ସେମାନେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଧାମକୁ ଯାଆନ୍ତି; ଯେମାନେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଧନରେ ଆସକ୍ତି ନାହାନ୍ତି,
ସଂତୁଷ୍ଟମନସୋ ଯେଽପି ତେଷାଂ ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ଦୁର୍ଭିକ୍ଷକାଲମାସାଦ୍ଯ ପ୍ରାଣିଭ୍ଯୋ ଯେ ନରୋତ୍ତମାଃ
ଯେମାନଙ୍କ ମନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁପୁର ନିଶ୍ଚିତ; ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଦିନରେ ଯେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ଅନ୍ନ ଦେଇଥାନ୍ତି,
ଦଦତ୍ଯନ୍ନଂ ହରେଃ ସଦ୍ମ ତେଷାଂ ଚୈଵ ନ ସଂଶଯଃ । ଗଵାଂ ଦ୍ଵିଜାନାଂ ତ୍ରାଣାଯ ସ୍ଵାମିନୋ ଯୋଷିତସ୍ତଥା
ଏବଂ ଯେମାନେ ହରିଙ୍କ ଘରେ ଅନ୍ନ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଯେମାନେ ଗାଈ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଜିଅଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି,
ପ୍ରାଣାନ୍ମୁଂଚଂତି ଯେ ମର୍ତ୍ତ୍ଯାସ୍ତେଷାଂ ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ଧ୍ରୁଵମ୍ । ପ୍ରାଣିଭିର୍ଦଶମୀଵିଦ୍ଧା ନ ଚୋପୋଷ୍ଯା କଦାଚନ
ଯେମାନେ ଏହି ପ୍ରାଣୀମାନେ ପାଇଁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ଦେଇଦିଅନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବିଷ୍ଣୁପୁର ନିଶ୍ଚିତ; ଦଶମୀ ଏବଂ ଏକାଦଶୀ ଏକାଠି ହେଲେ କେବେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ପରିହାର୍ଯଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦୁର୍ଜନସ୍ଯାଂତିକଂ ଯଥା । ଅରୁଣୋଦଯଵେଲାଯାଂ ଦଶମୀ ସଂଗତା ଯଦି
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେପରି ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକଙ୍କ ସଂଗ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍, ସେପରି ଦଶମୀ ଦିନ ଉଷାକାଳ ସହିତ ମିଶିଗଲେ ଏହାକୁ ମଧ୍ୟ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍।
ତତ୍ରୋପୋଷ୍ଯା ଦ୍ଵାଦଶୀ ସ୍ଯାତ୍ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ତୁ ପାରଣମ୍ । ଦଶମୀଶେଷସଂଯୁକ୍ତୋ ଯଦି ସ୍ଯାଦରୁଣୋଦଯଃ
ଏପରି ହେଲେ, ଦ୍ୱାଦଶୀ ଦିନରେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ୍, ଏବଂ ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନରେ ପାରଣ କରିବା ଉଚିତ୍; ଯଦି ଦଶମୀ ଦିନ ଉଷାକାଳ ସହିତ ମିଶିଯାଏ,
ଵୈଷ୍ଣଵେନ ନ କର୍ତ୍ତଵ୍ଯଂ ତଦ୍ଦିନୈକାଦଶୀଵ୍ରତମ୍ । ଚତସ୍ରୋ ଘଟିକାଃ ପ୍ରାତରରୁଣୋଦଯ ଉଚ୍ଯତେ
ଏହି ଦିନରେ ଏକାଦଶୀ ବ୍ରତ କେବେ ମଧ୍ୟ ଏକ ଭକ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ । ପ୍ରଭାତରେ ସୂର୍ଯ୍ୟୋଦୟ ପରେ ଚାରି ଘଟିକା ସମୟକୁ ଅରୁଣୋଦୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ ।
ଯତୀନାଂ ସ୍ନାନକାଲୋଯଂ ଗଂଗାଂଭଃ ସଦୃଶଃ ସ୍ମୃତଃ । ଅରୁଣୋଦଯକାଲେ ତୁ ଦଶମୀ ଯଦି ଦୃଶ୍ଯତେ
ଯତିମାନେ ଏହି ସମୟରେ ସ୍ନାନ କରନ୍ତି, ଏହା ଗଙ୍ଗା ଜଳ ସମାନ ପବିତ୍ର ବୋଲି ମନାଯାଏ । ଯଦି ଏହି ଅରୁଣୋଦୟ ସମୟରେ ଦଶମୀ ତିଥି ଦେଖାଯାଏ—