ସୋଽପି ହର୍ଷସମାଯୁକ୍ତସ୍ତସ୍ଥୌ ତତ୍ର ଦ୍ଵିଜାଲଯେ । ସେଵାଂ କୁର୍ଵନ୍ସ୍ନେହଯୁକ୍ତାଂ ଭୂସୁରସ୍ଯ ମନୋହରାମ୍
ସେ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦରେ ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ଘରେ ରହିଲେ, ଭଲପାଇ ଓ ମନୋହର ଭାବରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସେବା କରିଲେ।
ଅଦ୍ଯ ଶ୍ଵୋ ଵା ହନିଷ୍ଯାମି ଦ୍ରଵ୍ଯମସ୍ଯ ମମାପି ଚ । ନେତୁଂ ଯଦା କରିଷ୍ଯାମି ନେଷ୍ଯାମି ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ
'ଆଜି କିମ୍ବା କାଲି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ମାରିବି ଓ ଧନ ନେଇଯିବି—ଯେତେବେଳେ ସୁଯୋଗ ମିଳିବ, ନିଶ୍ଚୟ ଏହି କାମ କରିବି।'
ପରାମୃଶ୍ଯ ଚ ହୃଦ୍ଯଂତଃ କୃତ୍ଵା ତସ୍ଯ କ୍ରିଯାଂ ଵଦେତ୍ । ପାଦଧୌତାଦିକଂ ଚାସୌ ଶିରସା ଗତପାତକଃ
ମନରେ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କରି, ତାହା ପାଇଁ ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଓ କହିବା ଉଚିତ। ପାଦ ଧୋଇବା ଭଳି କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରି, ସେ ମଣିଷ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇବା ଉଚିତ।
ଆଚମ୍ଯାଂଘ୍ରିଜଲଂ ଦଧ୍ରେଚ୍ଛଦ୍ମନା ପ୍ରତିଦିନଂ ଦ୍ଵିଜଃ । ଏକଦା ହାରକଃ କଶ୍ଚିଦ୍ଦ୍ରଵ୍ଯଂ ନେତୁଂ ସମାଗତଃ
ଦ୍ୱିଜମାନେ ପ୍ରତିଦିନ ଗୁପ୍ତରେ ପାଦଧୋଇବା ପାଣି ଆଚମନ କରିବା ଉଚିତ। ଏକଦିନ ଏକ ଚୋର କିଛି ଜିନିଷ ଚୋରି କରିବାକୁ ଆସିଲା।
ଉତ୍ପାଟ୍ଯ ରାତ୍ରାଵରରଂ ଗତୋଽସୌ ତଦ୍ଗୃହାଂତରମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀମଂ ପ୍ରହାରାର୍ଥଂ ଦଂଡହସ୍ତଃ ସମାଗତଃ
ସେ ଚୋର ରାତିରେ ଦ୍ୱାରର ଅଡ଼କା ଭାଙ୍ଗି ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା। ଏବେ ଦେଖିଲା, ଏକ ଭୟଙ୍କର ଆକୃତି ହାତରେ ଦଣ୍ଡ ନେଇ ମାରିବାକୁ ଆସୁଛି।
ହାରକୋ ମସ୍ତକଂ ତସ୍ଯ ଛିତ୍ତ୍ଵା ତୂର୍ଣଂ ପଲାଯିତଃ । ଅଥ ତସ୍ଯ ଭଟା ଵିଷ୍ଣୋଃ ଶଂଖଚକ୍ରଗଦାଧରାଃ
ଚୋର ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ କାଟି ତୁରନ୍ତ ପଳାଇଗଲା। ତାପରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କର ଭୃତ୍ୟମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ଶଂଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରିଛନ୍ତି, ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।
ସମାଯାତାସ୍ତଥା ନେତୁଂ ଭୀମଂ ତଂ ଵୀତକିଲ୍ବିଷମ୍ । ସ୍ଯଂଦନଂ ଚାଗତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ରାଜହଂସଯୁତଂ ଦ୍ଵିଜ
ସେମାନେ ଏହି ପାପମୁକ୍ତ ମଣିଷକୁ ନେବାକୁ ଆସିଲେ। ସେଠାକୁ ରାଜହଂସ ଯୋଗୁ ଏକ ଦିବ୍ୟ ରଥ ମଧ୍ୟ ଆସିଗଲା, ହେ ଦ୍ୱିଜ।
ତତ୍ରାରୂଢୋ ଯଯୌ ଵିଷ୍ଣୋର୍ଭଵନଂ ଦୁର୍ଲଭଂ କିଲ । ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଭୂମିଦେଵସ୍ଯ ମଯା ତେ ତତ୍ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍ । ଶୃଣୁଯାଦ୍ଯୋ ନରୋ ଭକ୍ତ୍ଯା ତସ୍ଯ ପାତକନାଶନମ୍
ସେ ରଥରେ ବସି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦୁର୍ଲଭ ନିବାସକୁ ଚାଲିଗଲା। ଏହିଭଳି ଭୂମିଦେବଙ୍କର ମହିମା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି। ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏହାକୁ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଣେ, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ନଶ୍ଟ ହୁଏ।
ଶୌନକ ଉଵାଚ। କଥଯସ୍ଵ ମହାଭାଗ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ପାପନାଶନମ୍ । ଏକାଦଶ୍ଯାଃ ଫଲଂ କିଂ ଵା କିଲ୍ବିଷଂ ସ୍ଯାଦକୁର୍ଵତଃ
ଶୌନକ କହିଲେ: ହେ ମହାଭାଗ, ତୁମେ ମୋତେ ଏହି ପାପନାଶକ ମହିମା କହ, ଏକାଦଶୀର ଫଳ କଣ? ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ଏହା କରନ୍ତିନାହିଁ, ସେମାନେ କେଉଁ ପାପର ଶିକାର ହୁଅନ୍ତି?
ସୂତ ଉଵାଚ। ଏକାଦଶ୍ଯାସ୍ତୁ ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ କିମହଂ ଵଚ୍ମି ସାଂପ୍ରତମ୍ । ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୈକାଦଶୀନାମ ଯମଦୂତାଶ୍ଚ ଶଂକିତାଃ
ସୂତ କହିଲେ: ଏକାଦଶୀର ମହିମା ବିଷୟରେ ଏବେ ମୁଁ କଣ କହିପାରିବି? ଏକାଦଶୀ ଶୁଣି ବି ଯମର ଦୂତମାନେ ଡରେ।
ଭଵଂତି ନାତ୍ର ସଂଦେହୋ ସର୍ଵପ୍ରାଣିଭଯଂକରାଃ । ଵ୍ରତାନାଂ ଚୈଵ ସର୍ଵେଷାଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠାଂ ଚୈକାଦଶୀଂ ଶୁଭାମ୍
ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ଏହି ଦିନ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥାଏ। ସମସ୍ତ ବ୍ରତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏକାଦଶୀ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୁଭ।
ଉପୋଷ୍ଯ ଜାଗୃଯାଦ୍ଵିଷ୍ଣୋଃ କୁର୍ଯ୍ଯାଚ୍ଚ ମଂଡନଂ ମହତ୍ । ତୁଲସୀଦଲୈସ୍ତୁ ଯୋ ମର୍ତ୍ଯୋ ହରିପୂଜାଂ କରୋତି ଵୈ
ଏହି ଦିନ ଉପବାସ ରହି, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଇଁ ରାତି ଜାଗିବା ଓ ବଡ଼ ଭାବେ ଶୃଙ୍ଗାର କରିବା ଉଚିତ। ଯିଏ ତୁଳସୀ ପତ୍ର ଦେଇ ହରିଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ,
ଦଲେନୈକେନ ଲଭତେ କୋଟିଯଜ୍ଞଫଲଂ ଦ୍ଵିଜ । ଅଗମ୍ଯାଗମନେ ଚୈଵ ଯତ୍ପାପଂ ସମୁଦାହୃତମ୍
ସେମାନେ ଏକ ପତ୍ର ଦେଇ ଦଶ ଲକ୍ଷ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପାଇଥାନ୍ତି, ହେ ଦ୍ୱିଜ। ଅନ୍ୟଦିଗରେ, ଅନାଚାର ନାରୀଙ୍କ ସଂଗ କରିଥିବା ପାପ ଯେତେ ଥାଏ,
ତତ୍ପାପଂ ଯାତି ଵିଲଯଂ ଚୈକାଦଶ୍ଯାମୁପୋଷଣାତ୍ । ଘୃତପୂର୍ଣଂ ପ୍ରଦୀପଂ ଯୋ ଦଦ୍ଯାଦ୍ଵିଷ୍ଣୁଦିନେ ଦ୍ଵିଜ
ଏହି ପାପ ଏକାଦଶୀ ଉପବାସରେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଯାଏ। ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଦିନ ଘିଅ ଭରା ଦୀପ ଦାନ କରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ,
ଅଂତେ ଵିଷ୍ଣୁପୁରଂ ଯାତି ତମୋ ହତ୍ଵା ସ୍ଵତେଜସା । ଧନ୍ଯା ଜନପଦାସ୍ତେ ଵୈ ଧନ୍ଯଃ ସ ଚ ମହୀପତିଃ
ସେ ମଣିଷ ଶେଷରେ ବିଷ୍ଣୁପୁରକୁ ଯାଏ, ନିଜ ତେଜରେ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଦୂର କରି। ଯେଉଁ ଦେଶରେ ଏହି ହୁଏ, ସେ ଦେଶ ଧନ୍ୟ, ସେ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଧନ୍ୟ।
ହରେର୍ଦିନେ ଯସ୍ଯ ରାଜ୍ଯେ ଚୈକାଦଶ୍ଯା ମହୋତ୍ସଵଃ । ନାରାଯଣସ୍ଯ ଶଯନେ ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଯ ପରିଵର୍ତ୍ତନେ
ଯେଉଁ ରାଜ୍ୟରେ ହରିଙ୍କ ଦିନରେ ଏକାଦଶୀର ମହୋତ୍ସବ ହୁଏ, ନାରାୟଣଙ୍କ ଶେଯ୍ୟାରେ ପାର୍ଶ୍ୱ ପରିବର୍ତ୍ତନ ସମୟରେ,
ଵିଶେଷେଣ ପ୍ରବୋଧିନ୍ଯା ନିରାହାରା ଭଵଂତି ଯେ । ମଦଂତି କଂ ନାନଯଧ୍ଵଂପ୍ରାଣିନଃପୁଣ୍ଯଭାଗିନଃ
ବିଶେଷକରି ପ୍ରବୋଧିନୀ ଏକାଦଶୀରେ ଯେଉଁମାନେ ନିରାହାର ରହନ୍ତି, ସେମାନେ ଯେମିତି ଶୁଭ ଭାଗ୍ୟବାନ, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରାଣୀ ତାଙ୍କ ସମାନ ହୋଇପାରିବେନାହିଁ।
ଅହର୍ନିଶଂ ପିତୃପତିଃ ସମାଦିଶତି ଦୂତକାନ୍ । ଏକାଦଶୀ ଜଗନ୍ନାଥ ଵଲ୍ଲଭା ପୁଣ୍ଯଵର୍ଧିନୀ
ଦିନ ରାତି ପିତୃପତି ତାଙ୍କର ଦୂତମାନେ ଆଦେଶ ଦେଇଥାନ୍ତି—'ଏକାଦଶୀ, ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଦିନ, ପୁଣ୍ୟକୁ ବଢ଼ାଏ।'
ଵିଷ୍ଣୁର୍ଦେହଂ ଦୋହତ୍ଯେଵ ତସ୍ଯାମନ୍ନସ୍ଯ ଭକ୍ଷଣେ । ତେଷାଂ ଧିଗ୍ଜୀଵନଂ ସଂପତ୍ଧିକ୍ସୌଂଦର୍ଯଂ ଚ ଵର୍ତନମ୍
ଏହି ଦିନ ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ନ ଖାଆନ୍ତି, ବିଷ୍ଣୁ ସେମାନଙ୍କ ଦେହକୁ ନଶ୍ଟ କରନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଜୀବନ, ଧନ, ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଓ ଆଚରଣ ଅପବିତ୍ର ହୋଇଯାଏ।
ଯେଽନ୍ନମଶ୍ନଂତି ପାପିଷ୍ଠାଶ୍ଚୈକାଦଶ୍ଯାଂ ହି ଵିଡ୍ଭୁଜଃ । ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୁକ୍ତିମାଶ୍ରିତ୍ଯ କେଵଲମ୍
ଏକାଦଶୀ ଦିନ ଯେଉଁ ପାପୀ ଅନ୍ନ ଖାଆନ୍ତି, ସେମାନେ ମଳ ଭୋଜିବା ଲୋକଙ୍କ ସମାନ। ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏକାଦଶୀ ଦିନ କେବଳ ଭୋଗରେ ଲାଗିଥିବାମାନେ—
ବହୂନି ଵିଵିଧାନ୍ଯେଵ ତିଷ୍ଠଂତି ଦୁରିତାନି ଚ । ଅମାଵାସ୍ଯାଂ ଯଥା ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସଂଗମେ କଲୁଷଂ ମହତ୍
ନିଜେ ନିଜେ ଅନେକ ପ୍ରକାରର ଅପରାଧ ରହିଯାଏ, ଏବଂ ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନରେ ଜଣେ ଜଣେ ଜିଅଙ୍କର ସଂଗମରେ ବଡ଼ ଅଶୁଚି ହୁଏ।
ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ତଥୈଵାନ୍ନଭକ୍ଷଣେ ଵୃଜିନଂ ଭଵେତ୍ । ରୋଗିଣଶ୍ଚ ତଥା ଖଂଜ କାସସୋଦରକୁଷ୍ଠକାଃ
ଏହିପରି, ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଅନ୍ନ ଖାଇଲେ ଅପବାଦ ହୁଏ; ଏହି ଦିନ ରୋଗୀ, ଖୋଂଜା, କାଶ ଓ ଶୋଫ ଓ କୁଷ୍ଠ ରୋଗୀଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି।
ଭଵଂତି ପ୍ରାଣିନସ୍ତେ ଵୈ ତସ୍ଯାମନ୍ନସ୍ଯ ଭକ୍ଷଣେ । ଗ୍ରାମଶୂକରତାଂ ଯାଂତି ଦାରିଦ୍ର୍ଯଂ ଚ ପ୍ରଯାଂତି ଵୈ
ଏମିତି ଅନ୍ନ ଖାଉଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଗ୍ରାମର ଶୁଅର ହୋଇଯାନ୍ତି ଏବଂ ଦୁଃଖ ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟରେ ପଡ଼ିଯାନ୍ତି।
ରାଜବଦ୍ଧା ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ ତସ୍ଯାମନ୍ନସ୍ଯ ଭକ୍ଷଣେ । ସଂସାରେ ଯାନି ପାପାନି ତାନି ଵିପ୍ର ହରେର୍ଦିନେ
ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏମିତି ଅନ୍ନ ଖାଇଥିବା ଲୋକମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବନ୍ଧିଯାନ୍ତି; ଏହି ଦିନରେ ସମସ୍ତ ପାପ ହୁଏ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଏହି ହରିଙ୍କର ଦିନ।
ଭୁକ୍ତିମାଶ୍ରିତ୍ଯ ତିଷ୍ଠଂତି ଜଲଭକ୍ଷଣମାଜ୍ଞଯା । କୁର୍ଵତାଂ ସର୍ଵପାପାନି ନରକାନ୍ନିଷ୍କୃତିର୍ଭଵେତ୍
ଯେମାନେ ଖାଦ୍ୟ ଛାଡ଼ି କେବଳ ପାଣି ପିଇ ରହନ୍ତି, ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପାପ ଦୂରିଯାଏ ଏବଂ ନରକ ରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।
ନ ନିଷ୍କୃତିର୍ଭଵେନ୍ନୄଣାଂ ଭୁଂଜତାଂ ଚ ହରେର୍ଦିନେ । ନରା ଯାଵଂତି ଚାନ୍ନାନି ଭୁଂଜତେ ଚ ହରେର୍ଦିନେ
ହରିଙ୍କର ଦିନରେ ଯେମାନେ ଖାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ କୌଣସି ପାପ ମୁଚିବା ଉପାୟ ନାହିଁ; ଏହି ଦିନରେ ଯେତେ ମୁଠି ଅନ୍ନ ଖାଯାଏ, ସେତେ ପାପ ହୁଏ।
ପ୍ରତ୍ଯନ୍ନଂ ଚ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ଯାକୋଟିଜଂ ଵୃଜିନଂ ଭଵେତ୍ । ପୁନର୍ଵଚ୍ମି ପୁନର୍ଵଚ୍ମି ଶ୍ରୂଯତାଂ ଶ୍ରୂଯତାଂ ନରାଃ
ପ୍ରତ୍ୟେକ ମୁଠି ଅନ୍ନ ପାଇଁ, ଦଶ ଲକ୍ଷ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହତ୍ୟା ସମାନ ପାପ ହୁଏ; ମୁଁ ପୁନି ପୁନି କହୁଛି, ଶୁଣ, ଶୁଣ, ହେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ!
ନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ନ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ ହରେର୍ଦିନେ । ଗଂଗାଦିଷୁ ଚ ତୀର୍ଥେଷୁ ସ୍ନାତ୍ଵା ଯତ୍ଫଲମାପ୍ଯତେ
ହରିଙ୍କର ଦିନରେ କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କେବେ ଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଗଙ୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କଲେ ଯେଉଁ ଫଳ ମିଳେ,
ଚଂଦ୍ରସୂର୍ଯୋପରାଗେ ଚ ଚୈକାଦଶ୍ଯାମୁପୋଷିତଃ । ଅର୍ଚିତ୍ଵୋତ୍ପଲମାଲାଭିସ୍ତସ୍ଯାଂ ଚ କମଲାପତିମ୍
ଚନ୍ଦ୍ର ସୂର୍ଯ୍ୟ ଗ୍ରହଣ ବେଳେ କିମ୍ବା ଏକାଦଶୀ ଉପବାସ କଲେ, ଏବଂ କମଳ ମାଳା ଦ୍ୱାରା ଲକ୍ଷ୍ମୀପତିଙ୍କୁ ପୂଜିଲେ,
ଵିଧିଵତ୍ପାରଣଂ କୃତ୍ଵା ନ ମାତୁର୍ଗର୍ଭଭାଜନମ୍ । ଏକାଦଶ୍ଯାଂ ହରେର୍ଗେହେ କରୋତି ମଂଡନଂ ଦ୍ଵିଜ
ଠିକ୍ ଭାବେ ପାରଣ କରିଲେ ପୁନି ମାଆର ଗର୍ଭକୁ ଫେରିବାକୁ ପଡ଼ିନାହିଁ; ଏକାଦଶୀ ଦିନରେ ଯେମାନେ ହରିଙ୍କ ଘରକୁ ସଜାନ୍ତି, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ,